Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia wlókien z polietylenotereftalanu, charakteryzu¬ jacych sie duza tendencja do wykurczania pod wplywem podwyzszonej temperatury, ze szczegól¬ nym przeznaczeniem do produkcji wykurczanej wlókniny i wysokoobjetosciowej puszystej przedzy.Wytwarzanie poliestrowych wlókien z poliety¬ lenotereftalanu polega na tym, ze stopiony poli- etylenotereftalan wytlacza sie przez wielootworowe dysze przedzalnicze w temperaturze 285°—3ilO°C, a formujace sie wlókienka poddaje sie chlodzeniu na drodze od wylotu dyszy przedzalniczej do or¬ ganu odbiorczego . Chlodzenie wlókienek prowa¬ dzi sie za pomoca bocznego lub odsrodkowego na¬ wiewu medium chlodzacego np. powietrza, a zesta¬ lone wlókna odbiera sie w zaleznosci od asorty¬ mentu z rózna predkoscia.Znane sposoby wytwarzania wysokokurczliwych wlókien z polietylenotereftalanu polegaja na che¬ micznej modyfikacji polimeru, badz tez na stoso¬ waniu specjalnych warunków formowania, rozcia¬ gania i dalszej obróbki. Wszystkie te operacje sa pracochlonne i kosztowne. Szczególnie klopotliwa jest operacja rozciagania wlókna, poniewaz proces ten prowadzi sie na zimno, a wiec w warunkach w których wystepuje duza zrywnosc elementar¬ nych wlókienek, przy czym rozciaganie wlókna prowadzi sie zwykle w medium chlodzacym, aby nie dopuscic do nagrzania wlókien. Poza tym tak rozciagniete wlókno wymaga specjalnych warunków przechowywania i transportu.Sposób wytwarzania wysokokurczliwych pod wplywem podwyzszonej temperatury wlókien z po¬ lietylenotereftalanu, gdzie stopiony polietylenote- reftalan wytlacza sie( przez wielootworowe dysze przedzalnicze w temperaturze 285—310°C, a for¬ mujace sie wlókienka poddaje chlodzeniu za po¬ moca medium chlodzacego np. powietrza, polega wedlug wynalazku na tym, ze wytloczone wlókien¬ ka ochladza sie w odleglosci powyzej 20 mm od wylotu dyszy przedzalniczej do temperatury nie wiekszej jak Tp°C, korzystnie 20°—30°C, po czym ochlodzone i zestalone wlókna odbiera sie z pred¬ koscia co najmniej 2000 m/min.Tak wytworzone wlókna charakteryzuja sie do¬ stateczna tendencja do wykurczania pod wplywem podwyzszonej temperatury i nie wymagaja dodat¬ kowych operacji rozciagania w specjalnych wa¬ runkach.Efekt skurczu liniowego wlókien wytworzonych sposobem wedlug wynalazku, jest uzalezniony glównie od predkosci odbioru wlókna oraz od wa¬ runków ich ochladzania. Na skutek stosowania duzych predkosci odbioru nastepuje bowiem znacz¬ na orientacja makroczasteczek polimeru, która ksztaltuje siei w niewielkiej odleglosci od dyszy przedzalniczej i jest wynikiem orientacji strumie¬ niowej makroczasteczek w polu predkosci o gra¬ diencie podluznym. Szybkie ochlodzenie takich wl§- 96 4553 96 455 4 kien w temperaturze ponizej temperatury prze¬ miany drugiego rzedu, która dla polietylenoteref- talanu wynosi 68—70°C, powoduje utrwalanie orientacji i równoczesnie zamrozenie naprezen we¬ wnetrznych wlókna.Wytworzone sposobem wedlug wynalazku wlók¬ na poliestrowe sa zatem wysoko zorientowane i amorficzne oraz posiadaja duza zdolnosc do wy- kurczania sie przy ogrzaniu powyzej temperatury przemiany drugiego rzedu, korzystnie w tempe¬ raturze 100—120°C. Dzialanie takiej temperatury powoduje relaksacje zamrozonych naprezen we¬ wnetrznych, dezorientacje lancuchów makrocza¬ steczek oraz krystalizacje polimeru, co w efekcie prowadzi do znacznego skurczu liniowego wlókien.Skurcz ten w zaleznosci od uzyskanego stopnia orientacji wlókien oraz temperatury przechlodze- nia waha sie w granicach 30—70%.Wytworzone sposobem wedlug wynalazku wlók¬ na z polietylenotereftalanu, znajduja szczególne zastosowanie przy wytwarzaniu runa wlókniny bezposrednio w procesie formowania wlókien, gdzie wlókna po wyjsciu z urzadzenia odbierajacego u- klada sie na transporterze w formie splatanego runa, które poddaje sie iglowaniu, a nastepnie szarpaniu z rozciaganiem, np. na urzadzeniu do aerodynamicznego formowania runa, zaopatrzonym w obicia pilowe. Otrzymane po wyjsciu z tego u- rzadzenia runo sklada sie z wlókien cietych o pewnymi rozrzucie dlugosci poszczególnych wló- kienek uzaleznionym od liczby przeiglowan, ro¬ dzaju igiel w maszynie iglujacej, szybkosci obro¬ tów walka roboczych i bebna glównego urzadze¬ nia rozrywajacego.W procesie rozrywania wlókien, na skutek/ na¬ prezen powstajacych w momencie zerwania, ele¬ mentarne wlókienka uzyskuja pewien stopien skar- bikowania, co w znacznym stopniu ulatwia dalszy ich przerób.Otrzymane w ten sposób runo z wlókien cietych moze byc bezposrednio stosowane do sporzadza¬ nia mieszanek z dowolnymi wlóknami cietymi i przerabiane dalej na wysokoobjeitosciowe puszyste przedze lub wlókniny wykurczane.Przyklad I. Stopiony polietylenotereftalan wytlacza sie w temperaturze 295°C ze 100 otworo¬ wej dyszy przedzalniczej o srednicy otworków= =0,35 mm. Wytlaczane wlókienka chlodzone sa po¬ wietrzem w odleglosci 70 mm od wylotu dyszy przedzalniczej do temperatury 20°C przy zastoso¬ waniu bocznego nawiewu powietrza. Tak ochla¬ dzane wlókna odbiera sie aerodynamicznie z pred¬ koscia 3500 m/min. Nastepnie wlókna poddaje sie obróbce w komorze termicznej w temperaturze 110°C.Otrzymuje sie wlókno wykurczone o okolo 50Vo pierwotnej dlugosci.Przyklad II. Wlókna wytlaczane i chlodzo¬ ne jak w przykladzie I odbiera sie aerodynamicz¬ nie z predkoscia 3000 m/min i uklada na tran¬ sporterze w formie runa o masie powierzchnio- wej wynoszacej 750 g/m2. Tak uformowane runo iigluje sie na maszynie iglujacej na glebokosci mm i gestosci iglowania wynoszacej 50 prze¬ iglowan na 1 cm2, a nastepnie poddaje sie szar¬ paniu na urzadzeniu do aerodynamicznego formo¬ wania runa, zaopatrzonym w obicia pilowe.Otrzymane wtórne runo skladajace sie z wlókien cietych poddaje sie iglowaniu o gestosci przeiglo¬ wan wynoszacej li50/cm2, a nastepnie wytworzona wlóknine obrabia sie termicznie w komorze ogrza¬ nej do temperatury lil5°C, gdzie nastepuje skurcz wlókien o okolo 70%.Otrzymuje sie wykurczona wlóknine o charak¬ terystyce filcu. PL