Przedmiotem wynalazku jest uklad umozliwia¬ jacy polaczenie sondy radioizotopowej wyposazo¬ nej w detektor promieniowania jonizujacgo z po¬ zostala czescia urzadzenia radioizotopowego przy pomocy lacza dwuprzewodowego typu teletech¬ nicznego. W technice pomiarów radioizotopowych koniecznosc budowy urzadzen dwublokowych wy¬ nika z istnienia w miejscu zainstalowania sondy zagrozenia od ipromieniowania jonizujacego oraz zagrozenia od bardzo ciezkich warunków przemy¬ slowych, co utrudnia bezposredni odczyt pomiaru, kalibracje oraz dokonywanie okresowych korekcji i nastaw, :które to czynnosci odbywaja sie przy bloku pomiarowym (elektronicznym) usytuowanym przewaznie w duzej odleglosci od miejsca pomiaru w warunkach sterowni, rozdzielni elektrycznej lub w pokojach aparaturowych.Do powszechnie znanych i eksploatowanych dwu¬ blokowych urzadzen radioizotopowych naleza takie zestawy pomiarowo-kontrolne jak: izotopowe wagi tasmociagowe, izotopowe mierniki poziomu, anali¬ zatory skladu substancji, przekazniki rozprosze¬ niowe, przekazniki i sygnalizatory przeswietleniowe.Sondy tych urzadzen wykonane sa w typowy spo¬ sób; zawieraja detektor promieniowania oraz uklad elektronicznego wzmacniania i formowania im¬ pulsów wyjsciowych detektora.W zwiazku ,z takim rozwiazaniem uklad o wo- -konstrukcyjnym do sondy pomiarowej nalezy do¬ prowadzic wysokie napiecie do zasilania detektora promieniowania (od 300 V do 2000 V) oraz niskie napiecie do zasilania wspólpracujacego z detekto¬ rem ukladu elektronicznego (ido 24 V).Ponadto z sondy nalezy wyprowadzic wlasciwy sygnal pomiarowy w postaci ciagu impulsów za¬ zwyczaj prostokatnych poddawanych w czesci po¬ miarowej (elektronicznej) wlasciwej obróbce ana¬ logowej lub cyfrowej. Wymaga to stosowania dro¬ giego lacza wielozylowego (minimum 3 przewody w ekranie) narazonego w ciezkich warunkach prze¬ myslowych na uszkodzenia w postaci zawilgocenia, zwarcia, zerwania itp. Istnienie w laczu przewodu o wysokim potencjale stwarza zagrozenie dla obslu¬ gi, instalatorów i konserwatorów, gdyz koniecznosc utrzymywania stalego wysokiego napiecia na wejsciu sondy (przy detektorze) wymaga stosowania w bloku pomiarowym sztywnych zródel zasilania o duzej mo¬ cy wyjsciowej potrzebnej do uniezaleznienia napiecia od zmian rezystancji izolacji lacza. Rezystancja ta zmienia sie w zaleznosci od dlugosci, wilgotnosci, temperatury oraz okresu uzywania lacza, (starze¬ nie sie izolocji). W zwiazku z tym praktyczne dlu¬ gosci typowych laczy wielozylowych nie moga przekraczac 100 m, co w wielu przypadkach po¬ miarowych jest odlegloscia niewystrczajaca.Istotnym parametrem urzadzen dwublokoiwych jest ich odpornosc na zaklócenia impulsowe typu przemyslowego. Z sasady lacza wielozylowe w ekra¬ nie maja duza rezystancje falowa (300 -i- 600 Q) i ich odpornosc na zaklócenia jest niewielka. Zna- 95 774WXU 3 ne sa równiez uklady laczy dwuprzewodowych do bezposredniego przesylania nieformowanych im¬ pulsów detekitora poprzez transformatory impul¬ sowe oraz zwrotnice typu LC, jednak ze .wzgledu na sjiine , tlumienie sygnalu, dlugosci lacza nie przkraczaja "l istnienie wysokiego potencjalu, stwarzajacego 'nie'-" bezpieczenstwo porazenia.Celem wynalazku jest usuniecie wyzej opisa¬ nych niedogodnosci to jest: wyeliminowanie z lacza wysokiego napiecia, zwiekszenie odpornosci na za¬ klócenia oraz uproszczenie samego lacza przy rów¬ noczesnym uniezaleznieniu parametrów impulsu (sondy) od zmian rezystancji izolacji oraz dlugosci lacza. Celem wynalazku jest róiwniez zapewnieinie iskrobezpiecznosdi sondy pomiarowej przy zwiek¬ szeniu ido.pusizczalnej dlugosci lacza.Powyzszy cdi zastal osiagniety przez opracowanie ukladu dcf dwuprzewodowego polaczenia sondy po¬ miarowej .z blokiem pomiarowymurzadzenia~radio-:~ izotopowego.Uklad ten stanowi szeregowe polaczenie stabili¬ zowanej przetwornicy zasilajacej detektor promie¬ niowania, .czlonu calkujacego typu RC, linii dwu¬ przewodowej oraz zródla pradowego. Pomiedzy detektorem promieniowania a wejsciem linii, po¬ przez kondensator, wlaczony jest notrmallizator im¬ pulsów.Zasilanie normalizatora odbywa sie z konden¬ satora czlonu calkujacego typu RC. Na wyjsciu linii, poprzez kondensator, wlaczony Jest rezystor obciazenia linii, na którym otrzymuje sie impulsy do dalszej obróbki.Techniczno-uzyltikowe zalety wynalazku polegaja na umozliwieniu w oparciu o wynalazek — budo¬ wy dwublokowych urzadzen radioizotopowych po¬ laczonych laczem dwuzylowym, nawet bez ekranu, odpornych na zaklócenia i zwarcia. Przewody la¬ czace moga miec dlugosc do kilku tysiecy metrów, a parameltry urzadzen uniezaleznione sa od zmiennych warunków propagacji sygnalu w laczu.Ponadto urzadzenia takie isa bezpieczne w eks¬ ploatacji, nie stwarzajac zagrozenia przy róznych awariach.Uklad wedlug wynalazku pokazany jest na ry- suniku, gdzie uwidoczniony jest on w formie blo¬ kowej na lig. 1 a na fig. 2 pokazano przykladowo schemat dwublokowego przekaznika radioizotopo¬ wego zbudowanego w oparciu o uklad wg wy¬ nalazku. Na fig. 1 przedstawiono równiez droge transmisji sygnalu pomiarowego oraz zasilania.W Moku pomiarowym Bp znajduje isie zasilacz U, który oprócz zasilania bloku przetwarzania da¬ nych B, wraz z rezystorem Rl tworzy zródlo pra¬ dowe zasilajace linie dwuprzewodowa L. Na koncu linii L (wlaczona jest somda pomiarowa Sp. Na za¬ ciskach sondy wlaczony jest czlon calkujacy RC, którego glównym zadaniem jest dostarczenie z kon¬ densatora C duzego impulsu pradowego wyzwala¬ nego w momencie pojawienia sie impulsu z de¬ tektora D. iSlaby impuls z detekitora jest wzmac¬ niany i formowany w zasilanym z kondensatora C normalizatorze N. Uformowany impuls z wyjscia normaliizatora N, poprzez kondensator Cl, podawa¬ ny jest na linie L. 2fr 40 45 50 55 * f -" ; * v **¦ ;V {: ? /. *¦¦ v r Przetwornica wysokiego *na^ejcizu P .zkaslajaca detektor*D zasilana jest równiez ^pzlonu. calkuja¬ cego RC, który oprócz funkcji zródla ^ pi?aidowegid, pelni role filtru dolnoprzepustowego, nie dopuszcza¬ jac do pojawienia sie zaklócen od impulsów wyjsciowych. W bloku pomiarowym Bp impuls wyjsciowy Swy otrzymuje sie na'v .niskooporowym rezystorze Ro dolaczonym do linii Jj/^ójprzez kon¬ densator C2. "¦ ¦ ;-- '¦'. ¦• ; ^.^ "...^ /¦ Na fig. 2 .pokazano przyklad rozwiazania ukladu elektronicznego dwublokowego przekaznika radio¬ izotopowego z laczem dwuprzewodowym.Przetwornica P -wykonana w? itranzyistorowym „ukladzie przeoiwsobnym Tl, T2 ^zapewniajacym pewny start pod maksymalnym fc44azerii£m, po¬ przez :u!klad podwajacza napiecia .do ,.450 V, za¬ sila licznik GM, którego impulsy ptadowe kilku- -mikroamperowe steruja ukladem normaliizatora N.Wjaormafeatorze na wejsciu .pracuje wtórnik .emli*- terowy T3 sterujacy wlasciwym uniwibratorem T4, T5, w (którym szerotkbsc impulsów prostokatnych w granicach (5 -r- 20) usek mozna regulowac kon¬ densatorem Cn.. ., , ¦';..',;¦-¦'¦.¦.-¦.Na wyjsciu uniwibratora pracuje wtórnik emi- terowy X6 o dynamicznej rezystancji wyjsciowej ok. 5012. Sygnal wyjsciowy poprzez kondensator rozdzielajacy Cl linie L oraz kondensator C2 od¬ bierany jest z rezystora Ro (ok. 5&Q), i nastepnie poddawany w bloku B dalszej obróbce, (integrator wraz z ukladem progowym sterujacym przekazni¬ kiem). ¦;¦'¦'¦'¦'¦¦ < v Caly uklad sondy pobiera prad ok. 20, mA i w zwiazku z tym rezystancje zyl linii L moga byc duze (do 20/3), co dla lacza o przekroju prze¬ wodów 2,5 mm2 daje odleglosc do 1500 m. Przy pracy pradowej na niska opornosc obciazenia (ok. 5012) rezystancja, izolacji (do 5k£) minii nie wplywa na parametry urzadzenia.Uklad jest nieczuly na zaklócenia, gdyz dla im¬ pulsów zaklócajacych linia jest' praktycznie zwarta przez Ro.Dla przykladu, przy napieciu 12 V na wejsciu sondy uzyskuje sie na 50,0 opornika obciazenia po 300 m IM, .impuls prostokatny 10 jwsek. o ampli¬ tudzie ok. 5 V.. PL