Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do obróbki wiórowej powierzchni kulistych, w szczególnosci powierzchni zewnetrznych i wewnetrznych o identycznym promieniu kuli na przyklad w ukladzie typu gniazdo-grzybek zaworu, za pomoca typowych obrabiarek do obróbki skrawaniem. Znanych jest wiele przyrzadów stosowanych w przypadku toczenia powierzchni kulistych bez wzorników.Jednym z nich jest przyrzad, którego korpus wykonany w postaci skrzynkowej otwartej z dwóch stron, mocowany jest w imaku nozowym tokarki. Wewnatrz korpusu usytuowany jest mechanizm skladajacy sie z dwóch ramion, z których jedno wykonane jest w postaci segmentu czolowego kola zebatego. W obu ramionach osadzonych obrotowo na czopach, znajduja sie nastepne czopy, które mozna przesuwac wzdluz rowków teowych. Polozenie ich ustala sie stosownie do wartosci promienia toczonej powierzchni kuli, za pomoca plytek wzorcowych.Po nastawieniu czopów nasadza sie na nie wytaczadlo wraz z nozem. Po zalozeniu wytaczadla osie przechodzace przez srodki czopów powinny zajmowac polozenie równolegla Podczas obróbki wytaczadlo wraz z nozem jest napedzane recznie przez przekladnie slimakowa, kolo zebate i segment zebaty.Wada opisanego rozwiazania jest mozliwosc toczenia jedynie powierzchni kulistych o stosunkowo malej wartosci kata srodkowego oraz zmiennosc kata przystawienia ostrza w czasie obróbki.Znany jest równiez sposób obróbki powierzchni kulistych stosowany do obróbki powierzchni kulistych znacznej wartosci promienia.Polega on na tym, ze sanie wzdluzne suportu odlacza sie od mechanizmu wzdluznego przesuwu suportu, natomiast sanie poprzeczne laczy sie przegubowo za pomoca lacznika, z konikiem. Podczas obróbki napedza sie sanie poprzeczne.Na skutek ruchu san poprzecznych przesuwaja sie równiez sanie wzdluzne w ten sposób, ze wierzcholek noza porusza sie po okregu kola. W wyniku takiego ruchu noza i obrotowego ruchu przedmiotu otrzymuje sie obrobiona powierzchnie kulista.2 95 646 Kolejnym sposobem wykonywania zewnetrznych powierzchni kulistych jest obróbka skrawaniem asa pomoca przyrzadu, który sklada sie z korpusu mocowanego, w imaku nozowym, rarrsfonia, rekojesci oraz imaka, w którym mocowany jest nóz. Stosownie do wartosci promienia obrabianej powierzchni kulistej wysuwa sie nóz z imaka Podczas obróbki wykonuje sie posuw reczny za pomoca rekojesci.Niedogodnoscia tego przyrzadu jest mozliwosc stosowania tylko w przypadku toczenia zewnetrznego powierzchni kulistych o znacznych wartosciach kata wierzcholkowego. Celem wynalazku jest wyeliminowanie wyzej wymienionych niedogodnosci, a zagadnieniem technicznym wymagajacym rozwiazania — opracowanie konstrukcyjne przyrzadu do wykonywania za pomoca obróbki skrawaniem zewnetrznych i wewnetrznych powierzchni kulistych przy wykorzystaniu typowych obrabiarek.Cel ten osiagnieto zgodnie z wynalazkiem, którego istota polega na zamocowaniu znanego lacznika w obejmie usytuowanej na tu lei zablokowanego konika tokarki, przy czym konik jest dodatkowo sprzezony z imakiem narzedziowym, który wykonuje wymuszony plywajacy ruch w wyniku jednoczesnego wlaczenia sruby pociagowej tokarki i posuwu poprzecznego suportu tokarki.Wykonanie zewnetrznej lub wewnetrznej powierzchni kulistej uzyskuje sie przez obrót lacznika wokól jego osi, przy czym rozstaw lacznika „r" wyznacza promien obrabianej powierzchni kulistej i zapewnia otrzymanie identycznego promienia na wewnetrznej i zewnetrznej powierzchni obrabianych kul.Stanowi to wazna zalete przyrzadu wedlug wynalazku, umozliwia bowiem prawidlowa wspólprace dwóch powierzchni kulistych na przyklad zewnetrznej grzybka i wewnetrznej gniazda zaworu.Przedmiot wynalazku przedstawiony zostal w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia przyrzad do obróbki wiórowej powierzchni kulistych w pólprzekroju, a fig. 2 przyrzad w widoku z góry. Jak uwidoczniono na rysunku przyrzad wedlug wynalazku sklada sie z obejmy 2, lacznika 3 z kolkami 4 i 5 oraz listwy 6. Obejma 2 jest zalozona na tuleje 1 zablokowanego konika tokarki i w niej mocowany jest lacznik 3 z kolkami 4 i 5.Listwa 6 jest zamocowana w imaku 7 narzedziowym i polaczona z lacznikiem 3 za pomoca kolka 4.W imaku 7 narzedziowym zamocowany jest nóz 8 tokarki natomiast obrabiany przedmiot jest zamocowany w glowicy tokarki.Obróbka powierzchni kulistych odbywa sie nastepujaco: po zalozeniu przyrzadu na tokarke oraz noza do imaka narzedziowego, mocuje sie element przeznaczony do obróbki w glowicy tokarki i ustawia imak 7 narzedziowy tak aby koniec noza 8 lezal w osi glównej tokarka-narzedzie. Wymagany tor skrawania uzalezniony od wielkosci rozstawu „r" lacznika 3 uzyskuje sie przez wymuszony, plywajacy ruch imaka 7 narzedziowego w wyniku wlaczenia sruby pociagowej tokarki lub sruby pociagowej imaka 7 narzedziowego przy jednoczesnym wlaczeniu posuwu poprzecznego suportu tokarki.Grubosc warstwy skrawanej reguluje sie przesunieciami tulei 1 zablokowanego konika tokarki.W przypadku korzystania z tak zwanego walka 9 ustawczego imak 7 narzedziowy dosuwamy tak aby kolek 4 opieral sie o walek 9 ustawczy. PL