Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do ograniczania wydajnosci pompy hydraulicznej, czyli pompy sluzacej do tloczenia cieczy roboczej napedzajacej maszyny hydrauliczne, która to pompa ma kadlub wychylny w dwóch kierunkach w celu nastawiania wydajnosci oraz ustalania kierunku tloczenia. Mianowicie zwiekszanie kata wychylenia kadluba zwieksza wydajnosc pompy, a kierunek wychylenia decyduje o kierunku przeplywu cieczy.Do sterowania pomp z wychylnym kadlubem znane sa rózne urzadzenia reczne oraz mniej lub wiecej zautomatyzowane. Urzadzenia automatyczne sa stosowane zwlaszcza w ciagnikach górniczych maszyn urabiaja¬ cych w celu osiagania jak najwiekszych efektów urabiania pizy posuwie maszyny w obu kierunkach wzdluz urabianej sciany. Do zadan tych urzadzen sterowniczych nalezy racjonalne rozpoczynanie posuwu z postoju, w czasie którego pompa ma wydajnosc równa zero przy srodkowym ustawieniu kadluba i ostrozne lecz mozliwie szybkie doprowadzenie posuwu do predkosci roboczej. Z reguly urzadzenia sterownicze dzialaja na silownik dwustronnego dzialania polaczony z wychylnym kadlubem pompy.Urzadzenia automatyczne opieraja swe dzialanie na czujnikach sledzacych takie parametry jak natezenie pradu napedzajacego silnik elektryczny maszyny urabiajacej, cisnienie w przewodach hydraulicznych itp.Mimo wysokiej sprawnosci znanych sterowniczych urzadzen automatycznych maja one powazna wade.Mianowicie wobec nastawienia na osiagniecia jak najwiekszych efektów urabiania, moga one w pewnych warun¬ kach doprowadzic do zbyt duzej predkosci posuwu, która winna byc ograniczona z calkowicie innych powodów nie wynikajacych z aktualnego stanu mierzonych parametrów. Do tych powodów ograniczenia predkosci nalezy ochrona maszyny przed nadmiernym zuzyciem lub uszkodzeniem, wzgledy bezpieczenstwa pracy itp.Celem wynalazku jest uzupelnienie znanych urzadzen sterowniczych prostym urzadzeniem dodatkowym nie dopuszczajacym do przekroczenia okreslonej wydajnosci pompy. Ta maksymalna wydajnosc przyjeta na calkowicie innych podstawach niz te, na których opiera sie praca automatycznego urzadzenia sterujacego moze byc inna, aa przyklad przy posuwie mas:yny górniczej po upadzie, a inna przy jej posuwie pod wznios. W kaz¬ dym razie ograniczenie wydajnosci pompy powinno byc z góry nastawne, na przyklad w wyniku doswiadczenia w poslugiwaniu sie dana maszyna w podobnych warunkach itp.1 95135 Urzadzenie wedlug wynalazku ma sztywno przymocowana do obudowy pompy nieruchoma obudowe, a w niej wal sprzezony z wychylnym kadlubem pompy tak, aby wychylaniu kadluba pompy odpowiadalo obracanie walu o ten sam kat. Urzadzenie ma dwa elementy, zwlaszcza w postaci tulei, niezaleznie obracalnc wzgledem osi walu. Z elementów tych wystaja ramiona, kazde zaopatrzone w wylacznik elektryczny, a z walu wystaje ramie, które natrafiajac przy obrocie na wylacznik uruchamia ten wylacznik. Zadzialanie wylacznika powoduje w automatycznym urzadzeniu sterowniczym zaniechanie dalszego zwiekszania wychylenia kadluba pompy czyli zwiekszania jej wydajnosci. Wobec tego od ustawienia katowego kazdego z lych. dwóch elementów z wylacznikami na ramionach po obu stronach polozenia srodkowego zalezy ograniczenie maksymalnej wydaj¬ nosci pompy przy wychyleniu jej kadluba w jedna badz druga strofe.Aby ustawianie katowe tych elementów bylo latwe, a zarazem elementy byly zabezpieczone przed samo¬ rzutnym przesunieciem, elementy te sa zaopatrzone w drugie ramiona dostepne od zewnatrz urzadzenia niosace sprezynowe zapadki, a w czole obudowy ma ono po obu stronach szeregi otworów rozmieszczonych na okregu, do których wskakuje zapadka odciagnieta recznie, a nastepnie swobodnie puszczona w obranym miejscu.W celu zapewnienia reproduktywnosci nastawienia, które obslugujacy maszyne wybral dla danych warun¬ ków pracy na podstawie swego doswiadczenia, korzystne jest zaznaczenie na zewnetrznej czolowej powierzchni walu strzalek, które wskazuja polozenie katowe czynnych krawedzi ramienia wystajacego z walu oraz umiesz¬ czenie dobrze widocznych kresek lub ewentualnie numerów porzadkowych przy poszczególnych otworach na zapadke.Aby uzyskac absolutna pewnosc ograniczenia kata wychylenia kadluba w przypadkach nieprzewidzianych awarii, korzystne jest umieszczenie w urzadzeniu oprócz wylaczników elektrycznych równiez mechanicznych zderzaków, o które oprze sie ramie wystajace z walu, gdy nacisk jego na wylacznik zawiedzie i kat wychylenia kadluba pompy bedzie dalej wzrastal.Urzadzenie wedlug wynalazku sluzace do uzupelnienia dowolnego znanego urzadzenia do sterowania pompy hydraulicznej, stanowi istotny postep w kierunku zabezpieczenia maszyn i zwiekszenia bezpieczenstwa pracy.Wynalazek jest uwidoczniony na rysunku schematycznym w przykladzie rozwiazania konstrukcyjnego.Fig. 1 tego rysunku przedstawia czesc urzadzenia w przekroju osiowym, fig. 2 - widok urzadzenia od strony czolowej zwróconej do pompy, fig. 3 — widok urzadzenia od strony czolowej odwróconej od pompy.W obudowie 1 urzadzenia przymocowanej do obudowy 2 nieuwidocznionej pompy znajduje sie wal 3 z wystajacym ramieniem 4 sprzezony z kadlubem pompy, obracajacy sie wraz z tym kadlubem. Na wal 3 jest zalozona obrotowo tuleja 5, a na nia jest zalozona obrotowo druga tuleja 6. Kazda z nich ma jedno ramie 7 wystajace po stronie urzadzenia zwróconej do pompy, które niesie wylacznik 8 i zderzak 9 oraz ma drugie ramie po stronie odwróconej od pompy, które niesie uklad sprezynowo-zapadkowy 11.Fig. 1 przedstawia tylko jedna strone urzadzenia przy jednakowym wychyleniu w te strone ramienia 4 walu oraz ramienia 7 tulei 5, a wiec w chwili dzialania ramienia 4 na wylacznik 8. Z drugiej strony znajdujecie ramie drugiej tulei 6 ustawione pod katem do plaszczyzny rysunku, którego prawidlowe przedstawienie w skrócie byloby zbedna komplikacja rysunku.Na fig. 2 sa widoczne uklady zapadkowe 11 i szeregi otworów 12 wykonanych w obudowie 1, jak równiez czolowe zakonczenie walu 3 w postaci tarczy 13 z dwiema strzalkami wskazujacymi polozenie katowe czynnych krawedzi ramienia 4: prawej i lewej.Na fig. 3 widac, ze ramie 4 wystajace z walu jest symetryczne wzgledem promienia, aby jednakowo dzialalo na wylaczniki 8 badz jednakowo zatrzymywalo sie na zderzakach 9 umieszczonych w ramionach tulei, przy czym ramie jednej tulei 5 lub 6 sluzy do ograniczenia wychylenia kadluba pompy w prawo, a ramie drugiej do ograniczenia wychylenia w lewo.Dzialanie urzadzenia wymaga najpierw nastawienia katowego kazdej z tulei 5 lub 6 na kat przyjety dla maksymalnego wychylenia kadluba w jednym i w drugim kierunku. Dokonuje sie tego wyciagajac zapadke z ukladu 11 i obracajac ramie tulei w celu wprowadzenia zapadki do obranego otworu 12. Gdy wychylenie kadluba pompy w jedna lub w druga strone osiagnie przyjety maksymalny kat, ramie 4 wsliznie sie. na przycisk danego wylacznika 8 i spowoduje dzialanie wylacznika. Gdyby to nie poskutkowalo z przyczyn awaryjnych, oprze sie ono o towarzyszacy temu wylacznikowi zderzak 9 uniemozliwiajac mechanicznie dalszy obrót walu 3, a co za tym idzie uniemozliwiajac dalsze wychylenie sie kadluba pompy sprzezonego z tym walem. PL