Przedmiotem wynalazku jest sposób szybkiego kompleksometrycznego oznaczania cynku w materialach cynkonosnych, polegajacy na rozpuszczaniu tych materialów w mieszaninie kwasów solnego i azotowego i od¬ dzieleniu zelaza i innych zanieczyszczen oraz zmiareczkowaniu cynku roztworem wersenianu dwusodowego wo¬ bec oranzu ksylenolowego jako wskaznika.Znana i najczesciej stosowana metoda oznaczania cynku jest metoda polegajaca na rozpuszczeniu próbki w kwasach, wytraceniu pierwiastków przeszkadzajacych w postaci wodorotlenków lub siarczanów, zwiazaniu miedzi tiosiarczanem sodowym, zamaskowaniu manganu, glinu i innych pierwiastków sladowych fluorkiem sodo¬ wym i zmiareczkowaniu jonów cynkowych roztworem wersenianu dwusodowego przy pH = 3 -5- 5 wobec oraniu ksylenolowego jako wskaznika.Znana jest równiez metoda oznaczania cynku polegajaca na oddzieleniu go na anionicie. Próbke rozpuszcza sie w kwasach, adsorbuje mieszanine chlorkowych polaczen metali na anionicie typu „Wofatyt L—150", wymywa przeszkadzajace pierwiastki 2 n roztworem kwasu solnego, a sam cynk wymywa sie 0,25 n roztworem kwasu solnego. Cynk w eluacie oznacza sie kompleksometrycznie wobec oranzu ksylenolowego jako wskaznika.Przedstawione metody oznaczania cynku maja szereg niedogodnosci polegajacych na tym, ze zachodzi koniecznosc oddzielenia cynku przede wszystkim od zelaza, olowiu, glinu i od innych pierwiastków towarzysza¬ cych. Odbywa sie to poprzez wytracanie zelaza i glinu w postaci wodorotlenków za pomoca amoniaku lub rzadziej przez selektywna sorpcje na jonitach. Wytracanie zelaza za pomoca amoniaku jest operacja bardzo uciazliwa, poniewaz zuzywa sie duzych ilosci amoniaku i stezonego kwasu solnego oraz powtarza sie ja dwukrot¬ nie. Operacje stracania prowadzi sie w dodatku na goraco, co jeszcze bardziej ulatwia parowanie odczynników i ich toksyczne oddzialywanie.Z próbek charakteryzujacych sie obecnoscia olowiu o zawartosci powyzej 1%, olów ten nalezy oddzielic w formie PbS04 przez odparowanie próbki ze stezonym kwasem siarkowym. Reakcja wymaga odparowania2 94466 prawie calej ilosci wprowadzonego kwasu siarkowego, co jest przyczyna wydzielania sie duzych ilosci bezwodni¬ ka kwasu siarkowego SO3. W rezultacie wykonywania oznaczen serii próbek wystepuje wyrazne pogorszenie mikroklimatu w pomieszczeniach analitycznych, którego nie sa w stanie poprawic dzialajace wyciagi. Miareczko¬ wanie roztworu cynku, po oddzieleniu pierwiastków przeszkadzajacych, wymaga stosowania buforu zawierajace¬ go maskujacy fluorek sodu, który jest silna trucizna. Oddzielenie cynku od przeszkadzajacych pierwiastków na jonitach jest jeszcze bardziej pracochlonne i wymaga zuzycia jeszcze wiekszej ilosci odczynników. Bez zestawów zautomatyzowanych metoda ta nie nadaje sie do analiz seryjnych, rutynowych lecz tylko do niektórych pojedyn¬ czych oznaczen.Celem wynalazku jest unikniecie przedstawionych niedogodnosci wystepujacych podczas oznaczania cynku dotychczasowymi metodami.Dla osiagniecia tego celu stawia sie do rozwiazania zadanie doboru takich odczynników, które zapewnia warunki do latwego i szybkiego stracenia zelaza oraz dokladnego i bezpiecznego oddzielenia wszystkich zanie¬ czyszczen przeszkadzajacych oznaczaniu cynku.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku przez rozpuszczenie próbki w mieszaninie kwasu solnego i azotowego, a nastepnie oddzielenie pierwiastków przeszkadzajacych przez wytracenie ich w formie trudno roz¬ puszczalnych osadów na^imno, w srodowisku slabo kwasnym, zbuforowanym np. octanem amonowym; i tak: olowiu w postaci PbS04J manganu jako Mn02 przez utlenienie nadsiarczanem amonowym, a zelaza i glinu w po¬ staci benzoesanów. Zanieczyszczenia te nastepnie ekstrahuje sie rozpuszczalnikami organicznymi, którymi moga byc ilteuiiKy*nie -jeden z wyzszych alkoholi alifatycznych (np. alkohol amylowy), jeden z weglowodorów aro¬ matycznych (np. ksylen) lub jeden z estrów kwasu octowego (np. octan etylu).W czasie ekstrakcji osady pierwiastków przeszkadzajacych przechodza do fazy organicznej, która odsacza sie przez miekki saczek i przemywa woda. W przesaczu oznacza sie bezposrednio cynk miareczkujac go roztwo¬ rem wersenianu dwusodowego wobec oranzu ksylenolowego jako wskaznika.Zaleta metody wedlug wynalazku jest to, ze przewiduje ona uzycie mniejszej odwazki, a wiec i mniejsze zuzycie odczynników, zwlaszcza kwasów. Ponadto metoda ta nie wymaga odrebnego oddzielenia olowiu.Zelazo i glin wytraca sie na zimno w formie benzoesanu, a wiec eliminuje stosowanie srodków szkodli¬ wych — amoniaku i kwasu solnego, co w efekcie poprawia mikroklimat, zmniejsza pracochlonnosc i eliminuje ^zagrozenie poparzenia. Rozpuszczenie benzoesanów zelaza i glinu oraz siarczanu olowiu w odczynniku organicz¬ nym eliminuje adsorpcje cynku na osadzie (na osadzie wodorotlenku zelaza adsorpcja jest wysoka, co powoduje koniecznosc dwukrotnego stracania osadu).Dla lepszego zrozumienia istoty wynalazku przedstawiono przyklad jego wykonania.Odwazyc 0,2500 g próbki, umiescic w kolbie stozkowej, dodac 10 cm3 kwasii solnego (1,19) i odparowac do malej objetosci. Nastepnie dodac 5 cm3 kwasu azotowego (1,40) i mieszanine ogrzewac prawie do sucha, po czym dodac 2 cm3 roztworu kwasu siarkowego (1 + 1), ogrzac, dodac 30 cm3 wody i zneutralizowac roztworem amoniaku do pojawienia sie osadu wodorotlenków. Nastepnie dodac kroplami roztworu kwasu siarkowego do rozpuszczenia sie osadu wodorotlenków. Do tak przygotowanego roztworu dodac 5 cm3 1 n roztworu nadsiar¬ czanu amonowego i gotowac calosc przez pare minut. W obecnosci manganu wydziela sie brunatny osad. Roz¬ twór ochlodzic do temperatury pokojowej, dodac 10 cm3 3n roztworu octanu amonowego i dodac 10 cm3 1 m roztworu benzoesanu sodowego.Mieszanine kilkakrotnie wymieszac i odstawic na 5 minut, po czym dodac 8—10 cm3 odczynnika organicz¬ nego np. alkoholu amylowego, ponownie kilkakrotnie wytrzasnac i po kilku minutach calosc przesaczyc przez miekki saczek. Warstwe organiczna na saczku przemyc 2—3 razy zimna woda. W przesaczu bezposrednio ozna¬ czyc cynk przez miareczkowanie 0,05 m roztworem wersenianu dwusodowego wobec oranzu ksylenolowego.Zawartosc cynku (X) w procentach obliczyc wg wzoru: „ _ V«K-100 A. — m w którym: V — objetosc 0,05 m roztworu wersenianu dwusodowego, cm3, K — miano 0,05 m roztworu wersenianu dwusodowego, g Zn/cm3, m- odwazka próbki wg. PL