Przedmiotem wynalazku jest uszczelnienie walu obrotowego, zwlaszcza do ukladów uszczelniajacych pochwy walu srubowego z zastosowaniem promieniowych uszczelek wargowych przylegajacych szczelnie do walu lub Jego tulei lozyskowej.Znane sa uszczelnienia zwlaszcza uszczelnienia pochwy walu srubowego, w których umieszczone sa Jedna za druga liczne uszczelki wargowe. Po zuzyciu sie Jednej lub wiekszej liczby uszczelek konieczna jest Ich wymiana. Ab w przypadku zuzycia jednego pierscienia uszczelniajacego mozliwa byla dalsza praca walu przewiduje sie w znanych rozwiazaniach rezerwowy pierscien slizgowy lub uszczelniajacy, który kazdorazowo w przypadku zuzycia pracujacego pierscienia uszczelniajacego przejmuje jego funkcje dzieki odpowiedniemu zainstalowaniu podczas montazu.Znany jest ponadto uklad uszczelnienia pochwy walu srubowego z zastosowaniem pierscieni uszczelniajac cych nieruchomych wzgledem tulei obracajacej sie wraz zwalem i przylegajacych do niej szczelnie takich jak mieszkowe pierscienie uszczelniajace lub podobne, które po stronie przedniego i tylnego uszczelnienia zwróconego do wnetrza statku, wyposazone sa w puste przestrzenie dla pomieszczenia uszczelnien zapasowych, które to przestrzenie sa jednoczesnie wypelnione czynnikiem chlodzacym do zewnetrznego chlodzenia pracujacego pierscienia uszczelniajacego oraz lozyska walu srubowego, a jednoczesnie mieszcza wewnatrz wspomniane zapasowe pierscienie uszczelniajace. Przy tym czynnik chlodzacy otacza calkowicie zapasowy pierscien uszczelniajacy. Przy tego rodzaju uszczelnieniu po uszkodzeniu i usunieciu zle przylegajacego uszczelnienia wargowego zostaje wprowadzony w polozenie robocze zapasowy pierscien uszczelniajacy dzieki odpowiedniemu zamontowaniu tego pierscienia.Znane jest wreszcie uszczelnienie pochwy walu srubowego statków, w którym szereg pierscieni uszczelniajacych umieszczono w odstepach od siebie na elemencie nosnym i w którym przewidziany jest takze Jeden lub wiecej rezerwowych pierscieni uszczelniajacych. Przy takim rozwiazaniu element nosny jest przesuwany94 430 3 Na rysunku pokazano czesci 4, 5 i 6 obudowy uszczelnienia pochwy walu srubowego przy czym pomiedzy czesciami 4 i 5 obudowy umieszczony jest promieniowy pierscien uszczelniajacy 7. Moze byc oczywiscie wiecej takich pierscieni usytuowanych jeden za drugim.Czesc 6 obudowy, która jest polaczona z czescia 5 nieruchomo posiada pierscieniowa przestrzen 8, w której zamocowana jest do czesci 5, na przyklad za pomoca srub 10\ podwójna prowadnica 9, Prowadnica 9 ma wewnetrzna powierzchnie prowadzaca 11 o wiekszej srednicy i druga powierzchnie prowadzaca 12 o mniejszej srednicy znajdujaca sie na uskoku 13. Uskok 13 tworzy odsadzenie o pierscieniowej powierzchni pzolowej 14, której przeznaczenie bedzie pózniej wyjasnione.W prowadnicy 9, 11, 12, ulozyskowany jest przesuwnie element nosny 15 rezerwowego pierscienia uszczelniajacego i ma na swej powierzchni czolowej odsadzenie 16. Ten elemen nosny 15 ma ksztalt pierscienia cylindrycznego 17 z odsadzeniem 18 tworzacym z nim jedna calosc lub do niego zamocowanym nieruchomo.Cylindryczna powierzchnia obwodowa tego odsadzenia jest dopasowana do powierzchni wewnetrznej uskoku 13 prowadnicy 9. Zewnetrzny obwód pierscienia cylindrycznego 17 przylega do wewnetrznej powierzchni 11 prowadnicy 9 na odcinku 19. Odsadzenie 18 elementu nosnego, na którym znajduje sie rezerwowy pierscien uszczelniajacy 20 ma po stronie zwróconej do odsadzenia 16 wybranie 21, którego scianki z jednej strony tworzy czesc powierzchni czolowej pierscienia cylindrycznego 17, a z drugiej strony powierzchnie uskoku 13 i prowadnicy 9.W omawianym przykladzie wykonania pierscien cylindryczny 17 i jego odsadzenie 18 stanowia dwie oddzielne czesci polaczone ze soba gwintowanymi trzpieniami. Te trzpienie gwintowane wystaja z powierzchni czolowej pierscienia cylindrycznego 17 i tworza trzpienie prowadzace 22 wchodzace w pokazanym na rysunku polozeniu czesciowo w wybranie 23 utworzone w czesci 5 obudowy.Przestrzen pierscieniowa 21 utworzona pomiedzy pierscieniem cylindrycznym 17 i czescia 9 obudowy wzglednie jej odsadzeniem jest polaczona za posrednictwem kanalu 24 utworzonego w czesci 9 obudowy ze zródlem medium roboczego pod cisnieniem na przyklad pompa nie pokazana na rysunku Gdy teraz zostanie stwierdzone, ze na przyklad pierscien uszczelniajacy 7 jest zuzyty, wtedy medium robocze pod cisnieniem, na przyklad olej hydrauliczny zostaje poprzez kanal 24 doprowadzone pod cisnieniem do przestrzeni 21 tak, ze pierscien cylindryczny 17 Wraz z jego odsadzeniem 18 zostaje przemieszczony z polozenia pokazanego na fig. 1 w lewo, przy czym rozmieszczone na obwodzie trzpienie prowadzace 22 zaglebiaja sie w wybrania 23 czesci 5 obudowy. Przy tym element nosny 15 rezerwowego pierscienia uszczelniajacego jest prowadzony na swym obwodzie 19 po powierzchni prowadzacej 11 czesci 9 obudowy, a jednoczesnie odsadzenie 18 jest prowr.dzone swa zewnetrzna powierzchnia po wewnetrznej powierzchni 12 czesci 9 obudowy, az do osiagniecia polozenia krancowego pokazanego na fig. 2. Przy tym polozeniu elementu nosrego rezerwowy pierscien uszczelniajacy 20 znajduje sie w swym polozeniu roboczym na wale 25 wzglednie obracajacej sie wtaz z nim tulei, a element nosny 15 rezerwowego pierscienia uszczelniajacego jest dociskany do sciany czolowej 26 czesci 5 obudowy tak, ze rezerwowy pierscien uszczelniajacy 20 jest przez to unieruchomiony w rwym polozeniu roboczym.W przypadku gdy to jest potrzebne rezerwowy piericien uszczelniajacy 20 moze posiadac podp^ s 27, przy czym takie podparcio jest na przyklad podparcie 28 moga byc takze zastosowane dla jednego lub wiekszej ilosci pierscieni uszczelniajacych jak to pokazano na fig. 1 I 2.Dzieki wynalazkowi uzyskano uszczelnienie dla walu obrotowego zwlaszcza walu srubowego w jego pochwie, w którym rezerwowy pierscien uszczelniajacy lub wiecej takich pierscieni mozna w najprostszy sposób doprowadzac on polozenia roboczego lub zmieniac polozenie pracujacych pierscieni uszczelniajacych wzgledem walu lub tulei w przypadku gdy miejsca styku pierscienia uszczelniajacego na obwodzie walu lub tulei bylyby zuzyte. W tym ostatnim przypadku element nosny pierscienia uszczelniajacego jest tak samo zbudowany, jak to zostalo przedstawione na fig. 1 i 2 w odniesieniu do elementu nosnego rezerwowego pierscienia uszczelniajacego.Tego rodzaju rozwiazanie ma szczególne znaczenie przy uszczelnianiu pochwy walu srubowego statku, poniewaz w samym uszczelnieniu pochwy walu srubowego nie sa potrzebne jakiekolwiek mechaniczne manipulacje w celu wprowadzenia rezerwowego pierscienia uszczelniajacego w polozenie robocze lub zmiany polozenia pracujacych pierscieni uszczelniajacych przez przesuniecie poosiowe. Wystarczy do tego celu doprowadzenie czynnika hydraulicznego pod cisnieniem, przez co nastepuje przesuniecie pierscienia wzglednie pierscieni rezerwowych lub pracujacych pierscieni uszczelniajacych. Pompy do mediów pod cisnieniem lub pompy hydrauliczne znajduja sie do dyspozycji na kazdym statku i nie przedstawia zadnej trudnosci przylaczenie do takiej pompy za pomoca weza kanalu doprowadzajacego 24 prowadzacego do przestrzeni 21 jak tez przerwania tego polaczenia po wykonaniu przez pierscien lub pierscienie zadanego przesuniecia.2 94 430 w kierunku osiowym w stosunku do walu wzglednie tulei, przy czym srednica walu wzglednie tulei na odcinku, na którym pierscien rezerwowy znajduje sie w stanie nieczynnym jest mniejsza niz srednica pierscienia wzglednie pierscieni uszczelniajacych, a na odcinku, na którym pierscien lub pierscienie rezerwowe przesuwaja sie przyjmujac polozenie robocze jest tak duza, ze pierscien rezerwowy wzglednie pierscienie rezerwowe przylegaja szczelnie do walu.Zadanie wynalazku polega na tym, zeby przy uszczelnieniach walu obrotowego wyzej opisanego typu przy zastosowaniu przynajmniej jednego piersc;enia uszczelniajacego przesuwanego w polozenie robocze mozna bylo uzyskac proste i skuteczne sterowanie przesuwania w polozenie robocze ruchem elementu nosnego z co najmniej jednym rezerwowym pierscieniem uszczelniajacym lub z czynnymi pierscieniami uszczelniajacymi, draz zeby ten ruch przesuwania jednego wzgledem kilku pierscieni rezerwowych lub pracujacych pierscieni uszczelniajacych odbywal sie w wyniku dzialania medium pod cisnieniem.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku wychodzac z uszczelnienia dla walu obrotowego, zwlaszcza uszczelnienia pochwy walu srubowego w statkach, majacego promieniowe pierscienie uszczelniajace przylegajace szczelnie do walu lub tulei walu wzglednie co najmniej jeden rezerwowy pierscien uszczelniajacy umieszczony na elemencie nosnym, który to pierscien rezerwowy przemieszczany jest w polozenie robooze przez przesuniecie wzdluz osi walu, gdzie zgodnie z wynalazkiem element nosny pierscieni uszczelniajacych wzglednie co najmniej jednego rezerwowego pierscienia uszczelniajacego jest umieszczony przesuwnie w kierunku osiowym w prowadnicach znajdujacych sie na czesciach obudowy uszczelnienia i posiada przestrzen do pomieszczenia medium pod cisnieniem, zwlaszcza medium hydraulicznego pod cisnieniem, sluzacego do przemieszczania pierscieni uszczelniajacych lub takze przynajmniej jednego rezerwowego pierscienia usiczeIn tajacego w polozenie robocze na wale.Przez takie rozwiazanie mozna z zewnatrz na przyklad przy uzyciu pompy (recznej) wtloczyc do przestrzeni do tego celu przewidzianej medium pod cisnieniem (olej hydrauliczny) I spowodowac za pomoca elementu nosnego prowadzonego slizgowo przesuniecie rezerwowego pierscieni* uszczelniajacego wzglednie rezerwowych pierscieni uszczelniajacych lub takze pracujacych pierscieni uszczelniajacycli na wale tak, ze pierscienie uszczelniajace beda przylegaly szczelnie do walu, wzglednie obracajacej sie wraz z nim i tulei.Wedlug korzystnej postaci wykonania wynalazku, gdy stosuje sie go do pierscieni rezerwowych, element nosny wzglednie pierscien lub pierscienie rezerwowe maja ksztalt pierscienia cylindrycznego wyposazonego na obwodzie w prowadzenie dla przemieszczania pierscienia wzglednie pierscieni rezerwowych w polozenie robocze.W praktycznej postaci wykonania wynalazku, gdy element nosny podtrzymujacy pierscien wzglednie pierscienie rezerwowe uksztaltowany jest jako pierscien cylindryczny majacy odsadzenle,t© zarówno zewnetrzny obwód pierscienia cylindrycznego jak i odsadzenia moga slizgac sie po przewidzianych dla nich oddzielnych prowadnicach.W praktycznej postaci wykonania wynalazku przewidziano w obudowie uszczelnienia dwie stopniowane prowadnice dla zewnetrznego obwodu elementu nosnego pierscienia wzglednie pienfcleni rezerwowych i polaczonego z tym elementem odsadzenia.Przez takie rozwiazanie uzyskuje sie pewne prowadzenie elementu nosnego pierscieni rezerwowych na duzej powierzchni, które to prowadzenie wyklucza ukosnie ustawienie sie tego elementu podczas przesuwania w polozenie robocze pierscienia lub pierscieni rezerwowych.Wedlug dalszej postaci wykonania wynalazku scianki przestrzeni sluzacej do Drzemie**cienia cieczy hydraulicznej utworzone sa na stronie czolowej ruchomego elementu nosnego dla przynajmniej jednego pierscienia rezerwowego, a czesciowo scianki tej przestrzeni tworzy nieruchoma czesc obudowy uszczelnienia.Pewr.e prowadzenie elementu nosnego pierscienia wzglednie pierscieni rezerwowych moze byc przez dalsze praktyczne rozwiniecie wynalazku ulepszone w ten sposób, ze w przypadku elementu nosnego w postaci pierscienia cylindrycznego z jednej z jego czolowych powierzchni wystaja do przodu trzpienie prowadzace rozmieszczone w odstepach na obwodzie pierscienia cylindrycznego i wchodzace szczelnie w wybrania wykonane w nieruchomej czesci obudowy uszczelnienia, w których to wybraniach sa prowadzone slizgowo. Torozwiazanie jest przy tym korzystniejsze gdy przednie konce trzpieni prowadzacych przy polozeniu spoczynkowym elementu nosnego pierscieni rezerwowych wchodza szczelnie w wybrania nieruchomej czesci obudowy uszczelnienia tak, ze dokladnosc prowadzenia elementu nosnego pierscieni rezerwowych przy jego ruchu w polozenie robocze jest jeszcze wieksza.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia w przekroju pionowym górna czesc uszczelnienia na przyklad pochwy walu srubowego , przy czym element nosny pierscieni rezerwowych znajduje sie w polozeniu spoczynkowym, a fig. 2 - dolna czesc uszczelnienia takiego samego jak poprzednio w przekroju pionowym, przy czym element nosny pierscieni uszczelniajacych znajduje sie w polozeniu przesunietym, a rezerwowy pierscien uszczelniajacy w polozeniu roboczym.94 4304 94 430 PL