Usilowanie przetwarzania szlamu mela¬ sowego na trwale sypki srodek nawozowy, w celu zuzytkowania w ten sposób azotu traconego przy wypalaniu wywaru, spowo¬ dowalo liczne próby w. tym kierunku. Jed- .nakze zaden ze znanych dotychczas spo¬ sobów nie posiada znaczenia gospodarcze¬ go, badzto dlatego, ze wytwór nie byl syp¬ ki i wykazywal wlasciwosci higroskopijne, badz tez z powodu innych wad technicz¬ nych.Ostatnie próby przerabiania zageszczo¬ nego sizlamu melasowego na srodki nawo¬ zowe przez proste zmieszanie z chlonace- mi materjalami stalemi lub takze z dodat¬ kami wiazacemi wode (wapno, gips palo¬ ny, cement, cyjanoamidek wapnia) musia¬ ly zawiesc, poniewaz wywar nie tracil w ten sposób swej higroskopijnosci, przeciw¬ nie zas ta ostatnia jeszcze sie wzmagala skutkiem dodania zasad.Usilowano równiez przetworzyc szlam melasowy na sypka i niehigroskopijna ma¬ se przez ogrzewanie z superfosfatem. Jed¬ nakze i w ten sposób nie mozna unieszko¬ dliwic higroskopijnych skladników szlamu.Dlatego tez proponowano takze dodawanie do szlamu ,,materjalów zawierajacych wol¬ ny kwas fosforowy" w ilosci, wystarczaja¬ cej do zwiajzania wszystkich soli organicz*nych i substancyj zasadowych, a nastepnie ogrzewanie mieszaniny do odpowiedniej temperatury i przez przeciag czasu wystar¬ czajacy do calkowitego odpedzenia nietyl- ko pary wodnej, lecz takze i uwolnionych kwasów organicznych. Jednakze przy dluz- sizem ogrzewaniu ponad 100°C nie mozna uniknac przetworzenia sie znacznej czesci T^zVtez«ai|nego kwasu fosforowego na por %?la^ii4^co^puszczalna. Oczywiscie wplywa * to bardzo ujemnie na wydajnosc procesu, Ptfócz tego proponowano obróbke szla¬ mu kwasem siarkowym i ogrzewanie go nastepnie do 180°C, aby w ten sposób o- bok siarczanu potasowego otrzymac srodek nawozowy, zawierajacy azot i wolny od substancyj latwo lotnych. Dzialaniu kwasu siarkowego poddawano równiez mieszani¬ ne zageszczonego szlamu (do stezenia 44° Be) ze srodkami nawozowemi, zawieraj a- cemi kwas fosforowy. Równiez i te sposoby nie uzyskaly znaczenia praktycznego praw¬ dopodobnie dlatego, ze skutek praktyczny metody jest niewspólmierny z jej niedo¬ godnoscia i kosztami. Próbowano dalej przez zmieszanie szlamu z torfem i temu podohnemi materjalami i wywolanie fer¬ mentacji bakteryjnej rozlozyc betaine i gli¬ ceryne, zawarte w szlamie melasowym i powodujace jego higroskopijnosc. Lecz spo¬ sób ten wymaga obszernego urzadzenia o- raz zabiera duzo czasu.Wreszcie proponowano szlam (zwany takze szumowinami), pozostaly po nawap- nianiu i oczyszczaniu dwutlenkiem wegla przy fabrykacji cukru, mieszac z odcieka¬ mi z przeróbki melasy na spirytus i ze zwyklemi odciekami cukrowniczemi w ta¬ kim stosunku, zeby otrzymac mieszanine ciastowata, któraby sie dala suszyc w spo¬ sób ciagly. Korzystnie byloby w ten spo¬ sób odciazyc fabrykacje cukru od wszyst- kijch produktów odpadkowych, otrzymu¬ jac jednoczesnie cenny produkt uboczny, jednakze i ten sposób nie móglby zyskac powodzenia skutkiem nieekonomicznosci, wynikajacej z koniecznosci usuwania ol¬ brzymich ilosci wody oraz dodawania wap¬ na, przyczem otrzymany produkt wykazy¬ walby bardzo mala wartosc nawozowa.Proces, stanowiacy przedmiot niniejsize- go wynalazku, umozliwia otrzymywanie w bardzo prosty sposób srodka ^nawozowego, odpowiadajacego wszelkim wymaganiom.Równiez i ten sposób ma na celu zuzytko¬ wanie szlamu saturacyjnego, stanowiacego produkt odpadkowy w duzych ilosciach przy oczyszczaniu cukru, lacznie z produk¬ tami odpadkowemi z gorzelni melasowych.Materjalem wyjsciowym nie sa tu odcieki, lecz szlam zageszczony do odpowiedniego stezenia, a prócz tego dodatek wapna o- granicza sie tu do ilosci, pozadanej ze wzgledu na zawartosc jego w koncowym produkcie w zwiazku z celami do jakich ma nawóz sluzyc. Zamiast wiec mieszac odcieki z taka iloscia mulu saturacyjnego, azdby utworzyla sie masa pastowala, da¬ jaca sie wysuszyc, lepiej jest szlam mela¬ sowy przez zageszczenie uwolnic uprzed¬ nio od takiej ilosci wody, aby [po zageszcze¬ niu go mozna bylo przez dodatek duzo mniejszej ilosci wapna otrzymac mase, da¬ jaca sie latwo wysuszyc. Jednakze na prze¬ szkodzie do urzeczywistnienia tego planu pracy wedlug wynalazku stal fakt, ze wszystkie próby mieszania w jakimkolwiek stosunku goracego szlamu o wyzszem ste¬ zeniu z wapnem saturacyjnem dawaly w rezultacie produkty gnuzlowate i elastycz¬ ne, które mimo najdokladniejszego susze¬ nia nie dawaly sie zemlec i byly higrosko- pijne. Wynalazek niniejszy polega na nie-* spodzianem spostrzezeniu, iz przy zacho¬ waniu pewnych granic stezenia i tempera¬ tury szlamu udaje sie przy zmieszaniu go z mulem wapiennym otrzymac mase jed¬ norodna nietylko latwa do wysuszenia, lecz po wysuszeniu w temperaturze okolo 100° — 105°C dajaca produkt handlowy calkowicie zdatny do mielenia i nie ulega¬ jacy zmianie po zmieleniu. Granica ste- — 2 -zenia szlamu wynosi maksymum 35° Be.Temperatura zageszczonego szlamu przed zmieszaniem ze szlamem wapiennym nie powinna w ogólnosci przekraczac 60°C tak, iz stezony szlam przed zmieszaniem nalez/ odpowiednio ochlodzic. Stosunki ilosciowe mieszaniny moga sie zmieniac, lecz pro¬ dukt koncowy w zadnym razie nie/ powi¬ nien zawierac wiece} niz 30% wapna (li¬ czonego jako tlenek wapnia). Przy uzyciu bardzo czynnych mieszalników mozna rów¬ niez przerabiac szlam o stezeniu docho- dzacem do 40 — 42° Be, a tefrnperatura podczas mieszania równiez bez szkody dla zamierzonego dzialania moze dosiegac 55°C tak, iz w tym przypadku szlamu przed zmieszaniem z wapnem nie trzeba koniecznie! oziebic do 60°C.Sposób ten daje sie z równym skutkiem zastosowac do lugów pozostalych z che¬ micznego odcukrzania (lugów elucyj- nych).Stwierdzono dalej, ze przy dalszem do- kladnem mieszaniu mozna zawsze otrzy¬ mac produkt sypki (bez pózniejszetgo susze¬ nia w wyzsizych temperaturach, poniewaz produkt, zawierajacy wode, po ostygnieciu (bez zadnego dodatku gipsu lub kwasu siarkowego) krzepnie na twarda mase, da¬ jaca sie proszkowac i stanowiaca ttfwale sypki srodek nawozowy. Kwas siarkowy, zawarty w postaci siarczanu alkaljów w szlamie, uleiga przytem, przez reakcje po¬ dwójnej wymiany z weglanem wapnia, przetworzeniu na gips, który sie wydziela w postaci krystalicznej i powoduje zce- mentowanie sie produktu.Przyklad I. 100 czesci wagowych szla¬ mu o stezeniu 30—35° Be, oziebionego do 50°C, z 260—270 czesciami wagoweimi za¬ wierajacego wode szlamu wapiennego mie¬ sza sie dokladnie i utworzona pastowala mase suszy przy 100 — 105°C w zwykly sposób, az do doprowadzenia zawartosci wody do 7—8%, a nastepnie przez roz¬ gniatanie przetwarza sie ja na proszek.Otrzymuje sie srodek nawozowy o skladzie w przyblizeniu nastepujacym: Wody 7—8% Azotu 2—3% Potasu 3,5—4% Kwasu fosforowego 0,6—1% Wapna (tlenku wapnia) 29—31 % Substancyj organicznych 26—28% Przyklad II. 100 kg szlamu o stezeniu 40° Be miesza sie dokladnie ze 130 kg wapna saturacyjnego przy temperaturze okolo 40°C w dobrze dzialajacym mieszal¬ niku i pozostawia sie do powolnego osty¬ gniecia. W przeciagu 8 do 14 dni papkowa- ta mieszanina krzepnie na twarda mase, która mozna rozdrobnic i sproszkowac w odpowiednich urzadzeniach do mielenia.Oczywiscie zamiast szlamu saturacyjne¬ go mozna równiez stosowac wapno dowol¬ nego (sztucznego lub naturalnego) pocho¬ dzenia nasycone dwutlenkiem wegla (kar¬ bonizowane) . W fabrykach spirytusu z me¬ lasy mozna stosowac do karbonizacji wap¬ na dwutlenek wegla, wywiazujacy sie pod¬ czas fermentacji. PL PL PL