PL93933B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarza¬ nia czwartorzedowych halogenków (2-hydroksyety- lo)-trójalkiloaimoniowych. Niektóre z tych halo¬ genków, np. chlorek (2-hydroksyetylo)-trójmetylo- amoniowy, znajduja zastosowanie w lecznictwie lub stanowia produkty posrednie w syntezie zwiaz¬ ków o dzialaniu leczniczym.Znany sposób wytwarzania czwartorzedowych halogenków (2-hydroksyetylo)-trój^lkiloamonio- wych polega na reakcji tlenku etylenu i chlorku trójalkiloamoniowego w roztworze wodnym. Na przyklad, w opisie patentowym niemieckim nr 2 116 094 podano imetode wytwarzania chlorku (2- -hydroksyetylo)-trójmetyloamoniowego w sposób ciagly z tlenku etylenu i chlorku trójmetyloamo- niowego w roztworze wodnym w temperaturze 3'0—l'00ioC w zamknietej aparaturze pod cisnie¬ niem atmosferycznym. Ze wzgledu na znane pal¬ ne i wybuchowe wlasciwosci tlenku etylenu pro¬ wadzenie procesu z uzyciem tego surowca wyma¬ ga specjalnych zabezpieczen, co stanowi o duzych niedogodnosciach imetody.Modyfikacja metody z uzyciem tlenku etylenu jest sposób polegajacy na reakaji wolnej trójrcie- tyloaminy z chlorohydryna etylenowa (np. opis patentowy amerykanski nr 2 623 90il). Ze wzgledu jednak na wlasciwosci trójmetyloam,my (w wa¬ runkach normalnych gaz palny o bardzo nie¬ przyjemnym, przenikliwym zapachu), proces, zwla¬ szcza na wieksza skale, musi byc prowadzony w specjalnie wydzielonych pomieszczeniach, wyma¬ ga specjalnych zabezpieczen, wiec ze wzgledów technologicznych nie jest dogodny. iSposród znanych metod najdogodniejsza wydaje sie metoda polegajaca na czwaftorzedowaniu dwu-, alkiloaminoetanolu halogenkiem alkilu. Wedlug japonskiego opisu patentowego nr 64,10ill [CA. 60, 14386/1964] czwairtorzedowanlie dwumetyloamino- etanolu gazowym chlorkiem metylu uzytym w duzym nadmiarze w roztworze benzenowym pod cisnieniem atmosferycznym w niskiej temperatu¬ rze prowadzi do otrzymania chlorku (2-hydroksy- etylo)-trój metyloaimoniowego z wydajnoscia okolo 96%. Reakcja czwartorzedowania dwualkiloamino- etanolu halogenkiem alkilu pod cisnieniem atmo¬ sferycznym zachodzi jednak powoli, co stwarza koniecznosc prowadzenia procesu w czasie kil¬ kunastu godzin. Gdy reakcje prowadzi sie z uzy¬ ciem gazowego chlorku metylu, niezlbedne jest ciagle doprowadzanie tego reagenta do miesza¬ niny reakcyjnej, przy czyim tylko czesc doprowa¬ dzanego gazu wchodzi w reakcje. Jest to przy¬ czyna duzych strat jchlorku metylu, który jako gaz silnie trujacy nie powinien byc odprowa¬ dzany poza aparature, lub na zewnatrz, igdyz .mo¬ globy sie to przyczynic do zwiekszenia zanieczy¬ szczenia i zagrozenia srodowiska.Okazalo sie, ze prowadzenie reakcji czwarto¬ rzedowania dwualkiloaiminoetanolu halogenkiem 3° alkilu pod cisnieniem zwiekszonym znacznie przy- 93 93393 933 spiesza reakcje, dzieki czemu zuzycie halogenku alkilu jest niemal calkowite. Prowadzenie pro¬ cesu w zamknietej aparaturze pod cisnieniem 1,2— —10 atmosfer pozwala na podwyzszenie tempe¬ ratury i zwiazane równiez z tym parametrem zwiekszenie szybkosci reakcji. W tych warunkach mozna takze prowadzic reakcje przy duzych ste¬ zeniach dwuallkiloamiinoetanolu w celu maksy¬ malnego wykorzystania pojemnosci aparatury.Mozna nawet zastosowac rozpuszczalnik, w któ¬ rym halogertek alkilu jest islabo rozpuszczalny. W takimi przypadku, np. przy prowadzeniu procesu w .roztworze wodnym, korzystny wplyw na prze¬ bieg reakcji ima, jak stwierdzono, prowadzenie reakcji w olba&nosci wegla aktywnego.Wedlug <*wynalazku dwualkiloaminoetanol pod¬ daje sie reakcji z halogenkiem alkilu przy pod¬ wyzszonym ^ciSAJ^ '1,2—'10 atmosfer, w srodo¬ wisku rozpuszczalnika rozpuszczajacego dwuaiki- lóaminoetanol, w temperaturze 0—ilSOPC, zaleznie od preznosci pary uzytego rozpuszczalnika, przy zastosowaniu bardzo niewielkiego nadmiaru czyn¬ nika czwartorzedujacego.Sposób ten umozliwia ilosciowy przebieg reakcji w stosunku do dwualkiloaminoetanolu, w znacz¬ nie skróconym czasie, przy niewielkim zuzyciu czynnika czwartorzedujacego. Ponadto umozliwia . odpowiedni dobór rozpuszczalnika pozwalajacy w zaleznosci od potrzeby na wyodrebnienie produk¬ tu czwartorzedowania w formie krystalicznej lub skierowanie calej mieszaniny poreakcyjnej zawie¬ rajacej sól czwartorzedowa do dalszego przerobu.Bliskie teoretycznemu zuzycie halogenku alkilu pozwala uniknac zanieczyszczenia naturalnego sro¬ dowiska.Przyklad I. Do autoklawu o pojemnosci 1 1 wprowadzono 89 g (1 mol) 2-dwumetyloaminoeta- nolu i 230 ml izopropanolu, uruchomiono mieszad¬ lo, a nastepnie podlaczono z butli staly doplyw gazowego chlorku metylu, który doprowadzano z taka iszyibkoscia, aby w autoklawie utrzymy¬ walo sie cisnienie okolo 5 atmosfer i temperatu¬ ra 70—7l5°C (przy ogrzewaniu z zewnatrz). Po 1 godzinie odlaczono doplyw chlorku metylu, od¬ powietrzono autoklaw i zawarjtosc jego ochladza¬ no do temperatury 0°C. Otrzymany osad odsa¬ czono, przemyto niewielka iloscia zimnego izopro¬ panolu i wysuszono w temperaturze ll20oC. Otrzy¬ mano 133 ig chlorku choliny (95% wydajnosci), 0 temperaturze topnienia 31'0—31i2°C.Przyklad II. W autoklawie o pojemnosci 1 1 umieszczono 135y5 g (1,5 mola) 2-dwuimetylo- aiminoetanolu i 120 iml wody, po czym dodano 2 g wegla aktywnego. Nastepnie doprowadzano chlorek metylu z butli utrzymujac w autoklawie cisnienie okolo 5 atmosfer. Doplyw chlorku me¬ tylu przerwano, gdy pH mieszaniny reakcyjnej osiagnelo wartosc 7. Odpowietrzono autoklaw.Mieszanine reakcyjna przesaczono. Otrzymany bez¬ barwny roztwór zawierajacy okolo 1,5 mola chlor¬ ku choliny moze byc skierowany do dalszego przerobu. Chlorek choliny w formie krystalicznej mozna uzyskac przez .odparowanie wody do sucha.Przyklad III. W autoklawie umieszczono 1(17,2 g (1 mol) 2-dwuetyloaminoetanolu i 5'0'O ml acetonu i postepowano jak w przykladzie I utrzy¬ mujac mieszanine reakcyjna w temperaturze 60— 65°C. Po reakcji zawartosc autoklawu ochlodzono do temperatury pokojowej, wydzielony osad od¬ saczono. Otrzymano 150 g chlorku (2-'hydrokisy- ietylo)N-dwuetylo-'N-metyloamoniowego (97,5% wy¬ dajnosci), o temperaturze topnienia 2601—262°C.Przyklad IV. W autoklawie umieszczono 09 g (1 .mol) 2-dwuetyloaminoetanolu i 50:0 ml czterochlorku wegla i postepujac jak w przykla¬ dzie I przeprowadzono reakcje czwartorzedowa¬ nia stosujac w miejsce chlorku metylu bromek metylu i utrzymujac temperature mieszaniny reak¬ cyjnej w zakresie 65—70i°C. Po reakcji mieszani¬ ne reakcyjna ochlodzono do temperatury pokojo¬ wej i odsaczono wydzielony osad. Otrzymano 176,6 g bromku choliny (96% wydajnosci) o temperaturze topnienia 207^298°C. PL

Claims (1)

1. Zastrzezenie patentowe 15 20 25 30 35 40 45 Sposób wytwarzania czwartorzedowych halogen¬ ków \2-hydroksyetylo)-trójalkiloamoniowych przez reakcje dwualkiloaiminoetanolu z hologenkiem al¬ kilu, znamienny tym, ze reakcje prowadzi sie pod cisnieniem 1,2—10 atmosfer, korzystnie okolo 5 at¬ mosfer, w srodowisku wodnym, korzystnie w obecnosci wegla aktywnego, w stosunku molowym reagentów 1: l,i0i—'1,'OS., w temperaturze 50—120°C, po czym otrzymany roztwór ewentualnie odparo¬ wuje sie do sucha. LZG Z-d Nr 2 Zam. 1982 115 egz. A4 Cena 10 zl PL