**** if9*9QC Twórcywynalazku: Janusz Maciejewski, Janina Moszczynska Uprawniony z patentu: Politechnika Warszawska, Warszawa fPolska) Urzadzenie do elektrolitycznego wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do elektrolitycznego wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych, w szczególnosci przeznaczonych do stosowania w konstrukcjach mikrokulometrów.Wedlug polskiego opisu patentowego nr 84465 do wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych, zagietych w ksztalcie litery L, stosuje sie strzykawke lekarska. Koniec krótszego ramienia rurki zanurza sie cyklicznie w elektrolicie i rteci, wypelniajacych warstwowo naczynie. Natomiast drugi koniec tej rurki polaczony jest z wnetrzem strzykawki. Przed rozpoczeciem operacji wytwarzania przerw elektrolitu, wnetrze strzykawki i rurke napelnia sie elektrolitem, po czym koniec krótszego ramienia rurki zanurza sie w rteci i za pomoca sruby mikrometrycznej polaczonej z trzonem tloka, powoduje sie zassanie scisle okreslonej ilosci rteci.Nastepnie ten sam koniec rurki zanurza sie w elektrolicie, powodujac samoczynne jego zassanie. Operacje te powtarzane sa cyklicznie.Wedlug polskiego opisu patentowego nr 84467 do wytwarzania przerw elektrolitu zastosowano uklad elektryczny, w którym wykorzystano zjawisko elektrolizy. Jedna z elektrod obwodu stanowi rtec w rurce kapilarnej, druga zas elektrolit i rtec, warstwowo wypelniajace elektrolizer. W procesie wytwarzania przerw nastepuje cykliczne zanurzenie konca rurki kapilarnej w elektrolicie i rteci. Wielkosc porcji wprowadzanego do rurki elektrolitu i rteci dozuje sie przy stalym natezeniu pradu w obwodzie — czasem zanurzenia konca rurki w rteci i elektrolicie.Przytoczone przyklady znanych urzadzen nie pozwalaja w sposób automatyczny wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych.Celem wynalazku jest wyeliminowanie tej niedogodnosci, a zadaniem technicznym jest opracowanie konstrukcji urzadzenia do automatycznego wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych.Wedlug wynalazku urzadzenie wyposazone jest w ramke, na której ulozone sa równolegle wzgledem siebie rurki kapilarne i przymocowane do tej ramki. Ramka ulozyskowana jest swoim bokiem, przeciwleglym dor 2 90 611 elektrolizera w szczelnie zamknietym pojemniku, z wytworzonym w nim niewielkim nadcisnieniem gazu stanowiacego atmosfere ochronna, doprowadzanego ze zródla tego gazu poprzez elektromagnetyczny zawór dwudrozny, którego drugie wyjscie polaczone jest z silownikiem. Ramka, korzystnie w srodkowej czesci odleglosci pomiedzy miejscem ulozyskowania a elektrolizerem, podparta jest czlonem wykonawczym silownika.Elektromagnetyczny zawór dwudrozny polaczony jest z ukladem zadawania czasu, ustalajacego czas zanurzenia konca rurki kapilarnej w elektrolicie i rteci lub roztworze elektrolitu z jonami rteci.W miejsce silownika mozliwe jest równiez zastosowanie elektromagnesu sterujacego, podpierajacego swoja zwora bezposrednio albo poprzez zestaw dzwigni, ramke z ulozonymi na niej rurkami kapilarnymi.Rozwiazanie konstrukcji urzadzenia zgodnie z wynalazkiem zapewnia pelna automatyzacje procesu wytwarzania przerw elektrolitu w rurkach kapilarnych.Przedmiot wynalazku w przykladowym wykonaniu przedstawiony jest na rysunkach, na których fig. 1 i fig.2 przedstawiaja urzadzenie w schemacie ogólnym, fig. 3 — schemat instalacji gazowej, fig. 4 i fig. 5 — schemat obwodu zasilania kapilar.Jak uwidoczniono na fig. 1 i 2 rama 1 wraz z umocowanymi w niej kapilarami 2 umieszczona jest w pojemniku 3 zamykanym pokrywa 4 dla zapewnienia koniecznej szczelnosci urzadzenia. Równolegly do elektrolizera 5 koniec ramy 1 umocowany jest w panewkach 6. Krótsze zgiete konce kapilar umieszczone sa wewnatrz elektrolizera 5. W srodkowej czesci rama 1 podparta jest czlonem wykonawczym silownika 7.Elektrolizer wypelniaja warstwowo rtec 8 i elektrolit 9. Krócce 10 doprowadzania i odprowadzania azotu umocowane sa w sciankach bocznych pojemnika 3.Jak uwidoczniono na fig. 3 sprezony azot z butli 11 poprzez zawór glówny 12 i mikroreduktor 13 doprowadzany jest do zaworu elektromagnetycznego 14, a nastepnie do silownika 7, badz krócca wlotowego 10 pojemnika. Zawór elektromagnetyczny sterowany jest zegarem 15, którego mechanizm okresowo zwiera i rozwiera wmontowane wen zestyki.Na fig. 4 w obwodzie kazdej kapilary znajduje sie kalibrowany opornik pomiarowy R2 o wartosci 2 kft polaczony szeregowo z potencjometrem nastawnym R1 o rezystencji 150 k!2 oraz kapilara. Do wspólnego konca oporników pomiarowych R2 dolaczony jest jeden z biegunów woltomierza V, a drugi biegun dolaczony jest do przeciwnego konca pomiarowego opornika. Konce kapilar nie laczace sie z potencjometrem nastawnym poprzez elektrolizer 5 lacza sie z ujemnym biegunem zródla zasilania. Dodatni biegun zródla zasilania polaczony jest ze wspólnym koncem oporników pomiarowych R2. Fig. 5 przedstawia schemat równoleglego wlaczenia kilku bloków przedstawionych na fig. 4.Dzialanie urzadzenia jest nastepujace. Na zawór elektromagnetyczny 14 zostaje podany sygnal z urzadzenia czasowego 15. Do silownika 7 zostaje doprowadzony azot pod cisnieniem o wartosci regulowanej zaworem glównym 12 i precyzowanej mikroreduktorem 13, wystarczajacej do tego, aby czlon wykonawczy • silownika 7 uniósl otwarte konce kapilar 2 umocowanych na wahliwie zamocowanej ramie 1, z warstwy rteci 8 do warstwy elektrolitu 9 znajdujacych sie w elektrolizerze 5. W tym stanie uKlad pozostaje do czasu zadawanego urzadzeniem czasowym 15, a nastepnie wraca do stanu wyjsciowego, kiedy otwarte konce kapilar znajduja sie w elektrolizerze 5 w warstwie rteci 8, a azot podawany jest na króciec wlotowy 10 pojemnika 3. W czasie opisanych dzialan w obwodzie kazdej z kapilar 2 plynie prad staly o wartosci 0,3 mA, ustawianej •potencjometrem nastawnym R1. Kierunek przeplywu pradu dobrany jest tak, ze rfec znajdujaca sie w kapilarach, zostaje z nich transportowana do elektrolizera 5, w wyniku biegnacego procesu elektrolizy.Jesli wylot kapilary znajduje sie w warstwie elektrolitu 9, to wypelnia on zwolniona przez rtec objetosc kapilary, jesli zas wylot znajduje sie w warstwie rteci 8, to elektroliza biegnie w ukladzie: rtec pozostala w kapilarze— elektrolit wprowadzony w podany sposób — rtec znajdujaca sie w elektrolizerze. Zatem rtec zawarta wewnatrz kapilary przenoszona jest do rteci w elektrolizerze poprzez wprowadzony elektrolit, powodujac jednoczesne przesuwanie sie go wglab kapilary. Wielkosc przerwy elektrolitycznej w kapilarze jest funkcja natezenia pradu elektrolizy, czasu pozostawania wylotu kapilary w elektrolicie i srednicy wewnetrznej kapilary. Odstep miedzy kolejnymi przerwami elektrolitu wynika z czasu jaki uplywa pomiedzy kolejnymi uniesieniami ramy 1, pradu elektrolizy oraz srednicy wewnetrznej kapilar. PL