Przedmiotem wynalazku jest samoczynny pierscieniowy zawór plytkowy, zwlaszcza do sprezarki tlokowej, z umieszczonym w odstepie nad gniazdem zaworu elastycznym chwytnikiem do ograniczania skoku otwierania sterujacej kanaly przeplywowe gniazda zaworu plytki zamykajacej.Znane jest wykonywanie elastycznego chwytnika pierscieniowego zaworu plytkowego, w ten sposób, ze jest on zlozony z umieszczonych warstwowo jedna nad druga i zabezpieczonych przed obracaniem sie plytek blaszanych.Za pomoca takiego chwytnika mozna w stosunku do praktycznie wylacznie dotychczas stosowanego chwytnika masywnego zmniejszyc znacznie halas spowodowany uderzeniami oraz usunac niebezpieczenstwo pekniecia plytki. Chwytników takich nie mozna jednak stosowac, poniewaz nie uzyskuje sie wtedy sztucznego tlumienia uderzen przy otwieraniu plytki zamykajacej, a wytwarzanie i montaz chwytnika z wielu plaskich plytek jest uciazliwy.Zadaniem wynalazku jest zmniejszenie niebezpieczenstwa pekniecia czesci plytkowych przez tlumienie uderzen przy otwieraniu, oraz zmniejszenie kosztów wytwarzania przez uproszczenie konstrukcji chwytnika i zmniejszenie jego kosztów wytwarzania. Ponadto uderzenia plytki zamykajacej o gniazdo zaworu powinny byc równiez zlikwidowane przez unikniecie opóznionego zamykania.Zadanie to zostalo rozwiazane wedlug wynalazku przez to, ze chwytnik jest utworzony jako wypukla — korzystnie parabolicznie— sprezyna zwrócona swa strona wklesla do gniazda zaworu i zamocowana w osi zaworu w odstepie od gniazda zaworu, przy czym chwytnik taki swa krawedzia siega swobodnie do gniazda zaworu. ' Chwytnik wedlug wynalazku sklada sie nie jedynie z tylko kilku elastycznych, usytuowanych warstwowo jedna nad druga, plaskich plytek, lecz jest wykonany jako elastyczna, plytkowa sprezyna, która jest zamocowana tylko przy swej krawedzi wewnetrznej, a przy swej krawedzi zewnetrznej moze sie swobodnie poruszac, tak, ze na skutek elastycznego ustepowania chwyta on plytke zamykajaca oraz inne czesci plytkowe, zwlaszcza plytki sprezynujace. Dzieki parabolicznemu uksztaltowaniu chwytnika jego charakterystyka sprezynowania jest progresywna, na skutek czego warunki tlumienia zostaja jeszcze polepszone. Poniewaz strona wklesla chwytnika jest zwrócona do gniazda zaworu, plytka zamykajaca napotyka najpierw swoja najbardziej2 90 428 narazona na pekniecie krawedzia na chwytnlk, przy czym unika sie oscylacji bocznych i plytka zamykajaca nawet przez wygiecie jej obszaru srodkowego jest odksztalcona elastycznie, co prowadzi do dalszego zmniejszenia energii ruchu.Na poczatku ruchu zamykania plytki zamykajacej odksztalcony elastycznie chwytnik wspomaga sily zamykania, tak, ze ruch zamykania zaczyna sie we wlasciwym czasie. Plytka zamykajaca i wszystkie inne plytki nie odlaczaja sie równoczesnie cala swa powierzchnia od powierzchni chwytnika. Odlaczanie zaczyna sie raczej na skutek wypuklego ksztaltu chwytnika przy krawedzi wewnetrznej i postepuje promieniowo w kierunku na zewnatrz, na skutek czego unika sie równiez opóznienia zamkniecia, które w przypadku plaskich chwytników moglo wystepowac na skutek klejenia sie plytek do powierzchni chwytnika, przykladowo gdy pomiedzy plytkami znajduje sie olej lub inna ciecz. Dalszymi zaletami wynalazku sa stosunkowo prosta konstrukcja, poniewaz stosowana jako chwytnik wypukla plytka ma niskie koszty wytwarzania tanio i daje sie latwo montowac, OFaz mniejsze zapotrzebowanie miejsca zaworu i^powodowane tym zmniejszenie miejsca szkodliwego.Przy masywnych, sztywnych chwytnikach znane jest juz wykonywanie powierzchni zderzakowej zwróconej do gniazda zaworu w ksztalcie stozka. Na skutek tego zmniejszony jest skok plytki zamykajacej przy krawedzi zewnetrznej, aby zmniejszyc niebezpieczenstwo pekniecia. Srodki te prowadza jednak do zmniejszenia przekroju przeplywowego zaworu przy jego krawedzi zewnetrznej. Ponadto ze wzgledu na sztywnosc chwytnika nie ma wystarczajacego tlumienia uderzen.Wedlug korzystnego przykladu wykonania wynalazku mierzone w kierunku osi zaworu wygiecie elastyczne chwytnika wynosi 40—60% skoku plytki zamykajacej. Badania wykazaly, ze przy takim uksztaltowaniu uzyskuje sie korzystny ruch podnoszenia plytki zamykajacej z wystarczajacym tlumieniem uderzenia przy otwieraniu i poczatek ruchu zamykania we wlasciwym momencie czasu bez pogorszenia otwierania zaworu we wlasciwym czasie przez sprezynujacy chwytnik. Korzystnie sztywnosc tworzacej sprezysty chwytnik wypuklej sprezyny jest tak dobrana, ze chwytnik pod wplywem energii uderzenia plytki zamykajacej i sil przeplywu podczas otwierania zostaje odksztalcony w przyblizeniu do stanu plaskiego, przy czym zawór uwalnia maksymalny przekrój przeplywu. Uzyskanie takiego polozenia koncowego ulatwione jest przez to, ze plytka zamykajaca i wszystkie inne umieszczone w zaworze plytki przylegaja do zamocowanej sztywno krawedzi wewnetrznej chwytnika, gdy tylko osiagnie on swoje plaskie polozenie,a przy przekroczeniu tego polozenia same odksztalcaja sie talerzowo, na skutek czego dzieki swej wlasnej elastycznosci przeciwdzialaja one dalszemu ruchowi. Potrzebna sile sprezynowania wypuklego chwytnika mozna dlatego z reguly uzyskac za pomoca chwytnika, który jest tak samo gruby lub tylko nieznacznie grubszy od plytki zamykajacej.Zgodnie z dalsza charakterystyka rozwiazania wedlug wynalazku od chwytnika w kierunku do gniazda zaworu odgiete sa elastyczne ramiona sprezynujace, odcinki pierscieniowe itp., które dociskaja plytke zamykajaca do gniazda zaworu. Elastyczny chwytnik przejmuje przy tym równiez zadanie sprezynowania zaworu, tak ze niepotrzebne sa wlasciwe sprezyny zamykajace.Przedmiot wynalazku jest objasniony na przykladzie wykonania przedstawionym na rysunku na którym fig. 1 i 2 przedstawiaja pierscieniowe zawory plytkowe wedlug wynalazku w przekroju osiowym.W przykladzie wykonania z fig. 1 zastosowane jest gniazdo zaworu 1 z kanalami przelotowymi 2, które sa sterowane przez prowadzona slizgowo plytke zamykajaca 3. W przedstawionym polozeniu zamknietym plyta zamykajaca 3 spoczywa na gniezdzie zaworu 1. Prowadzenie slizgowe nastepuje za pomoca pierscienia prowadzacego 4, który jest zamocowany na gniezdzie zaworu 1, za pomoca sruby 5 i nakretki 6. Pomiedzy pierscieniem prowadzacym 4 a nakretka 6 zamocowane sa sztywno swa krawedzia wewnetrzna sprezynujaca plytka 7 i chwytnik 8. Od plytki sprezynujacej 7 sa odgiete elastyczne ramiona sprezyste 9, które przylegaja do plyty zamykajacej 3 i dociskaja ja sprezyscie do gniazda zaworu 1.Chwytnik 8 stanowi wypukla sprezyna która swa strona wklesla jest zwrócona do gniazda zaworu 1.Przykladowo wypuklosc chwytnika ma ksztalt paraboliczny. Mierzone w kierunku osi zaworu wygiecie chwytnika 8 wynosi okolo polowy skoku plyty zamykajacej 3 na obwodzie pierscienia prowadzacego 4. Plytka sprezynujaca 7, która w stanie wymontowanym moze byc plaska i jest znacznie ciensza niz chwytnika 8 wygina sie na chwytniku 8 na zasadzie swej wlasnej elastycznosci. Nad krawedzia zewnetrzna plyty zamykajacej 3 lezy zatem w przyblizeniu na polowie wysokosci skoku krawedz chwytnika 8 z przylegajaca do niego plytka sprezynujaca 7. Poniewaz chwytnik 8 jest zamocowany w osi zaworu tylko na swej krawedzi wewnetrznej, jego krawedz siega swobodnie do gniazda zaworu 1 i moze swobodnie poruszac sie elastycznie w kierunku skoku plyty zamykajacej 3. Grubosc chwytnika 8 jest w przyblizeniu zgodna z gruboscia plyty zamykajacej 3.Kiedy plyta zamykajaca 3 pod dzialaniem czynnika przechodzacego przez kanaly 2 zostaje podniesiona z gniazda zaworu 1, slizga sie ona wdzdluz pierscienia prowadzacego 4 do góry wbrew sile dzialania ramion90 428 3 sprezynujacych 9. Jej krawedz zewnetrzna napotyka przy tym najpierw na zewnetrzna, krawedz chwytnika 8, lub usytuowanej pod nim plytki sprezynujacej 7. Chwytnik 8 zostaje na skutek tego podniesiony elastycznie do góry, przy czym plyta zamykajaca 3 wraz z plytka sprezynujaca 7 przylega promieniowo stopniowo od zewnatrz do wewnatrz do chwytnika 8. Na skutek tego plyta zamykajaca 3 zostaje elastycznie uchwycona, tak ze uzyskuje sie skuteczne tlumienie ruchu otwierania. Przy parabolicznym uksztaltowaniu chwytnika jego charakterystyka sprezynowania jest progresywna, na skutek czego wzmocniony zostaje efekt tlumienia. Gdy tylko krawedz wewnetrzna plyty zamykajacej 3 wykona pelny skok, i przy górnym koncu skoku oprze sie o chwytnik 8 lub o zamocowana wraz z nim plytke sprezynujaca 7, elastycznosc wlasna plyty zamykajacej 3 powoduje dalszy ruch do góry zewnetrznego obszaru plyty zamykajacej 3. W ten sposób sila tlumienia zostaje dodatkowo znacznie zwiekszona. W górnym polozeniu krancowym plyty zamykajacej 3 chwytnik 8 przyjmuje wtedy polozenie prawie plaskie.Ruch zamykania plyty zamykajacej 3 nastepuje pod dzialaniem sily elastycznie odksztalcaInego chwytnika 8, ramion sprezynujacych 9 i sil przeplywu w odwrotnym kierunku, przy czym najpierw krawedz wewnetrzna plyty zamykajacej 3 odlaczana od chwytnika 8 i od plytki sprezynujacej 7. W górnym polozeniu koncowym plyty zamykajacej 3 dziala na nia zatem stosunkowo duza sila zamykajaca, tak, ze zapewnione jest rozpoczecie we wlasciwym czasie ruchu zamykania. Przez zaczynajace sie przy krawedzi zewnetrznej i postepujace promieniowo na zewnatrz odlaczanie sie plyty zamykajacej 3 od plytki sprezynujacej 7 i od chwytnika 8 wykluczone jest równiez szkodliwe zjawisko klejenia, które w przypadku zaworów smarowanych spowodowane jest istniejaca pomiedzy plytkami blona olejowa i moze spowodowac opóznienie zamykania, na skutek czego nastepuje twarde uderzenie plyty zamykajacej 3 w gniazdo zaworu 1 i przez to znaczne zwiekszenie niebezpieczensLwa pekniecia. Poniewaz ramiona sprezynujace 9 plytki sprezynujacej 7 maja za zadanie jedynie to, by równiez w stanie bez cisnienia zapewnic wlasciwe zamykanie zaworu i utrzymywanie go w stanie zamknietym, moga one miec stosunkowo mala-sztywnosc. Dzieki temu uzyskuje sie korzystnie równiez wczesne otwieranie plyty zamykajacej 3 pod dzialaniem sil przeplywu.Elastyczny chwytnik, wykonany jako wypukla sprezyna, moze byc stosowany zarówno przy zaworach ssacych jak i przy zaworach tloczacych. Op-ócz samoczynnych zaworów plytkowych sprezarek tlokowych mozliwe jest równiez jego zastosowanie w zav/orach plytkowych do innych celów, przykladowo w zaworach zwrotnych w przewodach sprezonego czynnika itd. Plyta zamykajaca 3 moze byc równiez prowadzona bez tarcia za pomoca wykonanych na niej elastycznych wodzików lub tez za pomoca wlasnej plyty prowadzacej. Jezeli przy tym wywierane przez wodziki na plyte zamykajaca 3 sily dociskaja te plyte do gniazda zaworu 1, moze byc niepotrzebna wlasna plytka sprezynujaca. Niepotrzebne sa plytki tlumiace, które przy sztywnych chwytnikach stosowane sa zwykle do tlumienia uderzen plyty zamykajacej przy otwieraniu, poniewaz tlumienie przejmowane jest przez wypukly, elastyczny chwytnik. Sztywnosc wypuklego chwytacza mozna dobierac w zaleznosci od potrzeby, korzystnie tak, by chwytnik 8 przy polozeniu górnym plyty zamykajacej 3 zajmowal w przyblizeniu polozenie plaskie.* Na fig. 2 pokazany jest przyklad wykonania, w którym pominieta jest zastosowana w przykladzie wykonania z fig. 1 plytka sprezynujaca, a zamiast niej od chwytnika 8 w kierunku do gniazda zaworu 1 odgiete sa elastyczne, sprezynujace ramiona 10. Ramiona te dociskaja plyte zamykajaca 3 do gniazda zaworu 1,tak, ze wlasne sprezyny zamykajace sa tu niepotrzebne. Ramiona sprezynujace 10 moga byc wykonane w postaci oddzielnych odcinków pierscieniowych chwytnika. Mozna jednak zastosowac równiez odcinki pierscieniowe bez oddzielenia od chwytnika, wykonane jako wypukle elementy sprezynujace. Równiez w tym przypadku chwytnik przejmuje zadanie sprezynowania przy zamykaniu zaworu. PL PL