Wynalazek niniejszy dotyczy silników pedzonych wiatrem.Na zalaczonych rysunkach przedsta¬ wia fig. 1 widok zgóry calosci powyzszego silnika; fig, 2 — przekrój pionowy tego silnika; fig. 3 — przekrój poprzeczny wzdluz linji 3—3 na fig. 1; fig. 4—podob¬ ny przekrój wzdluz linji 4 — 4 na fig. 1; fig. 5, 6 i 7 — schematy wyjasniajace te- orje pewnej czesci wynalazku.Jezeli jakakolwiek masa, przedstawio¬ na na fig. 5 zapomoca kola 10, obraca sie na osi 11 prostopadlej do plaszczyzny pa¬ pieru, to wówczas kazda czasteczka tej masy, nielezaca na osi obrotu, stara sie pod wplywem sily odsrodkowej poruszac w kierunku promienia. Czasteczka 12 np, wytwarza sile odsrodkowa czyli promie¬ niowa skierowana wzdluz linji 11 — 12 (fig. 5).Na fig. 6 przedstawiony jest widok od strony konca walu 13 skrzydla wiatraka niepokazanego na rysunku, osadzonego w lozysku 14, wobec czego wspólna os zwro¬ tów skrzydla wiatraka i jego czesci no¬ snych biegnie wzdluz powierzchni papieru jak oznaczono lin ja 11 — 11. Przy nasta¬ wianiu skrzydel wiatraka celem zmienie¬ nia kata ich nachylenia do plaszczyzny ob¬ rotu, nalezy obrócic wal 13, przyczem os wokolo której odbywa sie ten obrót na¬ zwiemy ,,osia nastawiania". Os ta znajdu¬ je sie w srodku kola 13 i jest prostopadla do powierzchni papieru. Niechaj punkt 12, znajdujacy sie na powierzchni papieru, be¬ dzie czastka mater j i, przymocowana doskrzydel wiatraka i jego walu. Jak juz by¬ la powiedziane w zwiazku z fig, 5, czast¬ ka 12 Iwytwarza odsrodkowa sile ciagna¬ ca w kierunku "oznaczonym strzalka skie¬ rowana pod katem prostym od linji 11 — 11 przez punkt 12, która to sila wywoluje na wale 13 moment obrotowy proporcjo¬ nalny do sinus pomnozone przez cosinus kata zawartego pomiedzy linja 13 — 12 i osia obrotu 11 — 11. Wobec powyzszego, ten moment obrotowy jest równy zeru na linji 11—11, lub na linji bedacej pod ka¬ tem prostym do linji 11—11, a swe ciaksy- mum osiaga na linji biegnacej pod katem 45°, Jezeli wezmie sie pod uwage czastecz¬ ke 14, znajdujaca sie na przedluzeniu li¬ nji 12 — 14, po drugiej stronie osi 13 i w takiej samej od niej odleglosci, jak i cza¬ steczka 12, to czasteczka ta podlega tym samym prawom i dzialanie jej dodaje sie do dzialania czasteczki 12. Jezeli zas roz¬ patrywac czasteczke 15 o tej samej masie co i czasteczka 12, lecz znajdujacej sie na linji 13 — 15 biegnacej pod katem pro¬ stym do linji 12 — 14, to czasteczka 15 równowazy dokladnie dzialanie czasteczki 12 we wszelkich jej pozycjach. Wynika to stad, iz obie czasteczki te znajduja sie w przyleglych sobie cwiartkach kola zakre¬ slonego wokolo osi 13 i z powodu stalej wielkosci iloczynów sinus pomnozone przez cosinus wlasciwych katów. Z tego to powodu wlasnie masa kolista o równo¬ miernej grubosci, znajdujaca sie pod ka¬ tem prostym do osi nastawiania i centrycz- nie z nia, nie wywiera zadnej sily obroto¬ wej (skrecajacej) na rzeczona os, czego niema, niestety, w wypadku konstrukcji niesymetrycznej i niezrównowazonej jaka jest skrzydlo wiatraka.Na fig. 6 wzieto pod uwage jedynie czasteczki znajdujace sie w plaszczyznie papieru (która przyjeto za plaszczyzne osi obrotu 11), fig. 7 natomiast odnosi sie do czasteczki 12 odsunietej nazewnatrz do punktu 12a równolegle do walu 13 i ku koncowi jednego ze skrzydel wiatraka osa¬ dzonego na wale 13. W danym wypadku os obrotu 11 jest prostopadla do papieru, a sila odsrodkowa jest proporcjonalna do odcinka 11 -- 12a (podobnie jak na fig. 5).Sila ta rozklada sie na dwie skladowe si¬ ly, bedace do siebie pod katem prostym, z których jedna przedstawiona jest wykresl- nie zapomoca linji 11 — 16 biegnacej wzdluz osi nastawiania, a druga zapomoca linji 16 — 12a. Moment obrotowy dziala¬ jacy na wal 13 jest przedstawiony nadal zapomoca linji 12a — 16 prostopadlej do osi nastawiania, a poniewaz linja ta równa sie linji 12 — 11, wiec i momenty sa równe.Z powyzszego wynika, ze kazda czastka walu i skrzydel wiatraka nieznajdujaca sie na osi zwrotów (osi nastawiania) wy¬ twarza moment obrotowy, starajacy sie przeniesc te czasteczke do plaszczyzny obrotu wokolo osi glównej 11 (patrz luko¬ wa strzalke na fig. 6).Sily wytworzone przez przeciwlegle sobie czasteczki w rodzaju 12 i 14 (fig. 6) dodaja sie czyli wspomagaja wzajemnie, starajac sie obrócic skrzydla wiatraka w tym samym kierunku. Z drugiej zas stro¬ ny kazda czasteczka o tej samej masie, lecz bedaca w punkcie 15 znajdujacym sie pod katem prostym do linji 12 — /4, wy¬ twarza moment obrotowy, zdazajacy rów¬ niez do plaszczyzny obrotu, lecz droga przeciwnego ruchu katowego. W rezultacie suma nieskonczenie malych czasteczek, tworzacych mase walu i skrzydel wiatra¬ ka, jest masa niezrównowazona po obu stronach osi nastawiania, odpowiadaja¬ cych krawedzi roboczej czyli przedniej oraz krawedzi tylnej skrzydla, przyczem polozenie srodka ciezkosci tych czaste¬ czek mozna okreslic w kazdym poszcze¬ gólnym wypadku. Ta niezrównowazona wlasnie masa po obu stronach osi nasta¬ wiania stara sie zawsze skrecic skrzydla wiatraka plasko lub ku plaszczyznie obro-tu, co bylo zródlem sil szkodliwych napo¬ tykanych dotychczas przy próbach nasta¬ wiania nachylenia rzeczonych skrzydel w czasie ich obracania sie.Celem unikniecia tych sil szkodliwych, nalezy w wiatraku urzadzic pewna mase lub masy umieszczone tak, aby równowazy¬ ly rzeczone czesci niezrównowazone skrzy¬ dla wiatraka. W tym celu, na wale nape¬ dzanym 10 (fig. 2) osadzona jest podstawa cylindryczna 11, a na jej powierzchni ze¬ wnetrznej umieszczone sa lozyska 12 i 13 walu 14 i skrzydla 15. Wal 14 osadzony jest w znany sposób tak, aby mógl sie ob¬ racac w pewnych granicach celem umoz¬ liwienia nastawiania nachylenia skrzydla 15. Na wal 14 nalozona jest sprezyna zwo¬ jowa 16 przyciskajaca stale zatyczke po¬ przeczna 17 do glówki nastawnego slupka oporowego 18 (nagwintowanego), który nastawiony jest zazwyczaj tak, aby nada¬ wal skrzydlu 15 odpowiednie nachylenie poczatkowe. Jeden koniec sprezyny 16 o- piera sie na czopku 19, osadzonym w tu¬ lei 20, obejmujacej i zamocowanej na wa¬ le 14. Drugi zas koniec sprezyny 16 wspie¬ ra sie na czopku 21 przechodzacym przez dwa kolnierze koliste 22 i 23, utworzone na cylindrze 24, osadzonym obrotowo w lozysku 13. Do utrzymywania cylindra 24 w pozycji nastawionej, pomimo nacisku ze strony sprezyny 16, na kolnierzu 13 u- tworzony jest szereg zebów 25, z których jeden naciska kolnierz 26 utworzony na srubce 27, sluzacej do nastawiania. Waz- nem jest przytem, aby oba konce sprezyny 16 polaczone byly sztywnie, najlepiej za- pomoca przylutowania, z przyleglym do nich bezposrednio zwojem sprezyny, jak to wskazano w punkcie 28 na fig. 1, gdyz, jak przekonano sie, uniemozliwia to blad w nastawieniu, który powstalby wskutek tarcia sie niezmocowanego zwoju o nieru¬ chomy koniec sprezyny. W celu przeciw¬ dzialania w odpowiednich granicach zmie¬ nianiu sie szybkosci obrotów walu /0, u- czyniono tak, aby rozpoczynajace sie zmia¬ ny szybkosci powodowaly odpowiednie zmiany w sile odsrodkowej, która zwiek¬ sza kat nachylenia skrzydla do plaszczy¬ zny obrotu. Sluza do tego celu dwa ciezar¬ ki regulacyjne 29 i 30, z których kazdy polaczony jest z jednym koncem lancu¬ chów 31 i 32, których drugie konce zwiaza¬ ne sa z walem 14 za. posrednictwem wysu¬ nietej czesci 33 tulejki 20 (fig. 1, 2). Cie¬ zarki regulacyjne 29, 30 umieszczone sa (fig. 1) w odpowiednich gniazdach pro¬ wadniczych zdala od osi obrotu tak, iz ich sila odsrodkowa stara sie ciagle pochylic skrzydlo 15 coraz bardziej ku plaszczyz¬ nie jego obrotu, podnoszac zatyczke 17 ze slupka oporowego 18.Jak juz bylo powiedziane w zwiazku z fig. 5, 6, 7, niezrównowazone czesci skrzydla i narzadów don przymocowanych staraja sie wpasc w plaszczyzne obrotu wskutek dzialania ich sily odsrodkowej i sklonnosc ta odpowiada teoretycznie tej¬ ze sklonnosci pewnego' ciala o okreslonej masie znajdujacego sie w okreslonej od¬ leglosci od osi nastawiania. Celem prze¬ ciwdzialania rzeczonej sklonnosci, nalezy zastosowac jeden lub wiecej ciezarków (a najlepiej dwa przeciwlegle sobie), których laczny moment obrotowy wzgledem osi nastawiania równa sie momentowi obro¬ towemu rzeczonego ciala wyobrazalnego i których srodek ciezkosci znajduje sie na linji promieniowej wzgledem rzeczonej osi, bedacej pod katem prostym wzgledem linji promieniowej, przebiegajacej przez srodek ciezkosci rzeczonej masy wyobra¬ zanej.W konstrukcji opisanej tu jako przy¬ klad, dwie masy przeciwlegle, sluzace do powyzszego celu, maja postac wystepu, u- tworzonego na tulei 20 droga wyciec, zro^ bionych w cylindrycznej masie tej tulei 20 i wykonanych wedlug trzech plaszczyzn 40, 50 i 60 (fig. 1 i 3). Wystep ten uwidocz- niQny jest na fig.l w widoku zgóry, a na — 3 —fig. 3—w widoku z konca, w którym kolo zakreslone linja przerywana oznacza cen¬ tralny rdzen pierscieniowy, którego wszystkie czasteczki równowaza sie wza- jemnie dzieki samemu ksztaltowi tego rdzenia. Pozostale jednak czesci wystepu, znajdujace sie powyzej i ponizej rzeczo¬ nego kola przerywanego, tworza dwie równe i wspóldzialajace masy wyrówny¬ waj ace, które sluza do celów wypuszczo¬ nych powyzej. Dzieki tym masom, szkodli¬ wa sklonnosc skrzydla do ustawiania sie w plaszczyznie obrotu (spowodowana przyczynami wskazanemi wyzej) jest u- nieestwiona tak, iz w rezultacie ciezarki regulacyjne reguluja doskonale i bez prze¬ szkód dzialanie wiatraka.Skrzynka kryjaca urzadzenie ma postac kolpaka (którego pokrywa jest odjeta na fig. 2) skladajacego sie z cienkiego cylin¬ dra 34, którego krawedzie wspieraja, sie na kolistem obrzezu wewnetrznem, utworzo- nem na powierzchni obwodu podstawy 11.W cylindrze 34 wyciety jest duzy otwór 35 celem pomieszczenia podstawy skrzy¬ dla, przyczem na obrzezu wewnetrznem, utworzonem na obwodzie podstawy U, osa¬ dzona jest obrecz 36 sciagajaca mocno krawedz dolna kolpaka, po przymocowa¬ niu go zapomoca srubek 37 lub w inny sposób. PL