Przedmiotem wynalazku jest uklad elektryczny -o wzmocnieniu regulowanym w sposób ciagly, zwlaszcza do magnetofonów.Znane sa uklady elektryczne, których wzmoc¬ nienie mozna zmieniac za pomoca sygnalu steruja- 5 cego, stosowane w elektroakustyce i elektronice.Tego rodzaju uklady stosuje sie przykladowo jako uklady zmniejszajace lub zwiekszajace dynamike i jako automatyczne regulatory wysterowania w magnetofonach. 10 Wzmacniacze uzywane do wymienionych celów musza spelniac nastepujace warunki: przebieg zmiany wzmocnienia powinien byc bezszmerowy, przebieg czasowy tej zmiany nie moze ograniczac zakresu czestotliwosci roboczych wzmacniacza, za- 15 kres zmiany wzmocnienia powinien byc duzy, wzmacniacz zas wewnatrz zakresu dopuszczalnych wzmocnien nie powinien wywolywac znacznych znieksztalcen skladowych harmonicznych.W celu spelnienia tych wymagan w znanych 20 urzadzeniach stosuje sie rózne rozwiazania kompro¬ misowe. Poniewaz równoczesne, dokladne spelnienie lacznych wymagan prowadzi do kosztownego ob¬ wodu, w urzadzeniach o ogólnym zastosowaniu stosuje sie rózne srodki, aby koszt tego urzadzenia 25 utrzymac w dostepnych granicach.Jednym ze znanych rozwiazan jest uklad ograni¬ czajacy dynamike w dzwiekowych urzadzeniach studyjnych. Wzmacniacz pracuje w klasie A w u- kladzie przeciwsobnym. Na jego wyjsciu wzmac- 30 niacz diodowy wytwarza napiecie stale, proporcjo¬ nalne do wartosci chwilowych sygnalu wyjsciowe¬ go, które jest wprowadzane na wejsciowe elektro¬ dy sterujace stopnia wstepnego, wykazujace zmien¬ nosc nachylenia charakterystyki. Stopien ten nie jest polaczony przeciwsobnie, lecz posiada w sto¬ sunku do zimnego punktu jednakowa polaryzacje.Tak wiec zwiekszonemu sygnalowi wyjsciowemu towarzyszy zwiekszone napiecie stale, które dopro¬ wadzone do wejscia zmniejsza wzmocnienie ukladu.Na skutek polaczenia przeciwsobnego, przetworzo¬ na wielkosc regulacyjna nie wystepuje w sygnale wyjsciowym.Opisany uklad ma wiele wad. Szczególnie wazne jest dopasowanie charakterystyk wejsciowych pod¬ zespolów wzmacniacza polaczonych przeciwsobnie.Jesli warunek ten nie jest spelniony sygnal regula¬ cyjny pojawia sie w sygnale wyjsciowym w po¬ staci sygnalu o czestotliwosci przypadajacej w srod¬ ku zakresu czestotliwosci akustycznych. Prócz tego uklad przeciwsobny jest kosztowny.Znany jest oprócz tego uklad automatycznego regulatora wzmocnienia w magnetofonie kaseto¬ wym firmy Grundig typ C200. Regulator ten ma postac wzmacniacza, w którym za tranzystorem wejsciowym w kanale sygnalu znajduje sie dzielnik napiecia, utworzony z pary diod o zmiennej rezy¬ stancji rózniczkowej i z rezystora. Stosunek po¬ dzialu moze byc zmieniany za pomoca auasi-stalego pradu sterujacego plynacego przez diody. 89 21189 211 Wada tego rozwiazania jest to, ze sygnal steru¬ jacy mozna wyeliminowac z sygnalu transmitowa¬ nego tylko przez ograniczenie predkosci zmian sygnalu sterujacego tak, ze sygnal sterujacy przy¬ pada na dolny zakres czestotliwosci akustycznych, 5 i równoczesne ograniczenie pasma przenoszenia wzmacniacza w zakresie niskich tonów. Uklad ma wiec znacznie ograniczona zdolnosc przenoszenia niskich notów, a zmiana wzmocnienia jest zbyt powolna dla wielu zapisów dzwiekowych. Prócz 10 tego wystepuja chwilowe przesterowania. Dalsza wada tego urzadzenia polega na tym, ze para diod moze byc stosowana jedynie w takim miejscu wzmacniacza, w którym wystepuje niski poziom sygnalu, a to z powodu nieliniowosci wystepujacej 15 przy wyzszych sygnalach, przy czym szum termicz¬ ny pary diodowej wplywa niekorzystnie na poziom szumów wzmacniacza.W innym znanym urzadzeniu stosuje sie do osiag¬ niecia duzego zakresu regulacji dwa kaskadowe 2o stopnie wzmocnienia. Po pierwszym stopniu wzmoc¬ nienia sygnal przechodzi poprzez punkt podzialu sterowanego dzielnika, zlozonego z rezystora i pary diod, do dalszego stopnia wzmocnienia i stad na drugi sterowany dzielnik zlozony z rezystora i pary 25 diod. Wada tego wzmacniacza polega na tym, ze pomimo rozszerzenia zakresu zmian wzmocnienia w powstalych warunkach, takze drugi sterowany dzielnik nie moze z powodu swej nieliniowosci przenosic wiekszych sygnalów, a co wiecej, szumy 30 termiczne dwóch par diodowych pogarszaja poziom szumów.Celem wynalazku jest opracowanie ukladu elek¬ trycznego o wzmocnieniu regulowanym w sposób ciagly pozbawionego wad dotychczas znanych 35 urzadzen, zwlaszcza zapewniajacego szeroki zakres regulacji i duza liniowosc.Cel ten zostal osiagniety przez to, ze jeden z ele¬ mentów nastawczych w ukladzie wedlug wynalaz¬ ku, stanowiacy korzystnie pare diod, wlaczony jest 40 w obwód wejsciowy wzmacniacza, korzystnie w ob¬ wód bazy tranzystora stanowiacego element wzmac¬ niajacy, a drugi z elementów nastawczych wlaczo¬ ny jest w obwód sprzezenia zwrotnego wzmacnia¬ cza, korzystnie w obwód emitera tego samego tran- 45 zystora, przy czym uklad zawiera obwód sterujacy elementami nastawczymi, korzystnie rezystancja rózniczkowa diod, reagujacy na napiecie sterujace.Korzystnie jest jezeli obwód sterujacy zawiera rózniczkowy dzielnik pradu obejmujacy dwa tran¬ zystory polowe.Zaleta ukladu elektrycznego wedlug wynalazku jest to, ze sygnal sterujacy bez zastosowania po¬ laczenia przeciwsobnego, niezaleznie od predkosci i wielkosci zmian transmitowanego sygnalu, nie po- 55 jawia sie na wyjsciu ukladu.W ukladzie elektrycznym wedlug wynalazku, nieliniowosci elementów nastawczych ulegaja wy¬ równaniu tak, ze elementy te moga byc stosowane przy poziomie sygnalu przekraczajacym dotych- 60 czasowy poziom i praktycznie nie podnosza pozio¬ mu szumów wlasnych wzmacniacza. Dalsza zaleta jest to, ze uklad elektryczny wedlug wynalazku za¬ pewnia duzy zakres wzmocnienia. Skutkiem tego, ze sygnal sterujacy, okreslajacy wzmocnienie, mo- $5 50 ze byc doprowadzony z dowolnej odleglosci do- ukladu, istnieje mozliwosc zdalnego sterowania.Przedmiot wynalazku przedstawiony jest w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat ideowy ukladu wedlug wynalazku.Miedzy zaciski dodatni 21 i ujemny 24 zródla na¬ piecia UT zasilania wlaczony jest obwód szeregowy zlozony z pary diod 5 i 6 rezystora 7 i pary diod 8 i 9. Anoda diody 5 dolaczona jest do zacisku 21 rezystor 7 wlaczony jest miedzy katode diody 6 a anode diody 8, oraz katoda diody 9 dolaczona jest do zacisku 24. Do" anody diody 5 dolaczony jest dren tranzystora polowego 11 z kanalem n, a do katody diody 6 zródlo tego tranzystora 11. Ponadto miedzy te dwa punkty wlaczony jest kondensator . Do anody diody 8 dolaczone jest zródlo tran¬ zystora polowego 12 z kanalem typu p, a do katody diody 9 dren tranzystora 12. Pomiedzy te dwa punkty wlaczony jest kondensator 12. Bramki tran¬ zystorów 11 i 12 dolaczone sa do zacisku 23 wej¬ sciowego sygnalu Uv sterujacego.Przedstawiony na rysunku uklad zawiera ponadto tranzystor 19 bipolarny typu npn, którego uklad polaryzacji obejmuje obwód polaryzacji bazy sta¬ nowia dzielnik napieciowy z rezystorów 16 i 17, oraz rezystor 18 kolektorowy i rezystor 20 emite- rowy. Sygnal Uk wyjsciowy pobiera sie z kolektora tranzystora 19, to znaczy z zacisku 22.Wspólny punkt diod 5 i 6 polaczony jest z baza tranzystora 19 poprzez kondensator 14, a wspólny punkt diod 8 i 9 z emiterem tego tranzystora po¬ przez kondensator 15.Zacisk 1 wejsciowy ukladu polaczony jest po¬ przez kondensator 3 i rezystor 4 ze wspólnym punktem pary diod 5 i 6.Baza tranzystora 19 otrzymuje napiecie wejscio¬ we z dzielnika napiecia, zlozonego z rezystora 4' i pary diod 5 i 6. Impedancja emitera jest repre¬ zentowana przez rezystancje rózniczkowa pary diod 8 i 9. Wlaczenie pary diod 8 i 9 w obwód emitera tranzystora 19 zapewnia kompensacje znieksztalcen nieliniowych wprowadzanych przez diody 5 i 6.Wzrost napiecia Ub powoduje mianowicie dodatko¬ we zmniejszenie rezystancji par diod zarówno w obwodzie bazy, jak i w obwodzie emitera. Na ba¬ zie i emiterze tranzystora 19 wystepuje zasadnicze* jednakowe napiecie pradu przemiennego. Róznicz¬ kowe zmniejszenie rezystancji pary diod 5, 6 w obwodzie bazy powoduje zmniejszenie wzmocnie¬ nia, a rózniczkowe zmniejszenie rezystancji diod 8, 9 w obwodzie emitera zwieksza wzmocnienie.W ten sposób kompensuje sie znieksztalcenia nie¬ liniowe wyjsciowego sygnalu Uk wprowadzane przez elementy nastawcze, którymi sa w tym przy¬ kladzie wykonania diody.Wartosc auasi-stalego pradu sterujacego przeply¬ wajacego przez diody 5 i 6 wzglednie 8 i 9 okres¬ lona jest przez rezystor 7 i napiecie zasilajace UT.Podzial tego pradu, okreslajacy wzmocnienie ukla¬ du, jest realizowany za pomoca tranzystorów 11 i 12. Wzrost wartosci napiecia Uv sterujacego po¬ woduje, ze tranzystor 11 bocznikuje znaczna czesc pradu plynacego przez diody 5 i 6, a jednoczesnie dzialanie bocznikujace tranzystora 12 ulega zmniej¬ szeniu. Takie zmniejszenie pradu w obwodzie bazjr89 211 tranzystora 19, jak równiez zmniejszenie sprzezenia zwrotnego w obwodzie emitera powoduja zwiek¬ szenie wzmocnienia ukladu. Zmniejszenie wzmoc¬ nienia uzyskuje sie przez zmniejszenie napiecia ste¬ rujacego. Napiecie Uv sterujace mozna doprowa- 5 dzac do tranzystorów 11 i 12 za pomoca dowolnie dlugich przewodów.Doprowadzanie zmieniajacego sie napiecia Uv sterujacego, które wymusza zmiany wzmocnienia ukladu, umozliwia sterowanie praca tranzystora 19 10 w obwodzie bazy i w obwodzie emitera poprzez elementy nastawcze. W przypadku zmiany wzmoc¬ nienia ukladu we wspólnych wezlach pary diod i 6 oraz pary diod 8 i 9 nastepuje zmiana napiecia o odpowiedniej wartosci. W przypadku odpowied- 16 niego doboru kondensatorów sprzegajacych 14 i 15 prad kolektora tranzystora 19, a w zwiazku z tym i napiecie wyjsciowe Uk ukladu, pozostaja nie¬ zmienione, a wiec nie reaguja na zmiany napiecia Uv sterujacego. 20 Kondensatory 10 i 13 zapewniaja zwarcie w pas¬ mie czestotliwosci transmitowanego sygnalu Ub.Wskutek tego rezystancje rózniczkowe diod 5, 6, 8 i 9 wykazuja symetryczne nieliniowosci w dodat¬ nich i ujemnych pólokresach transmitowanego sygnalu. PL