PL88955B1 - - Google Patents

Description

Przedmiotem wynalazku jest srodek do regulo¬ wania wzrostu roslin oraz iprocesów przemiany materii zachodzacych w roslinach, zwlaszcza go¬ spodarki woda.Od dosc dawna znane sa substancje, które nie bedac same substancjami odzywczymi maja zdol¬ nosc wplywania na wzrost roslin. Do takich sub¬ stancji naleza hormonalnie dzialajace srodki do zwalczania chwastów, takie jak mp. kwas 2,4-dwu- chlorofenoksyootowy lub tez tak zwane regulato¬ ry wzrostu roslin, takie jak chlorek chlorocholi- ny, który powoduje powstawanie krótszych lecz .mocniejszych zdzbel pszenicy. Wiadomo równiez, ze •kwas deeenylobursztynowy uodpornia rosliny ho¬ dowlane na dzialanie suszy i mrozu. Z austriackie¬ go opisu patentowego nr 285641 znane sa równiez alifatyczne kwasy, karboksylowe podstawione w pozycji a, oddzialywajace na wzrost roslin.Stwierdzono, ze epoksypochodne nienasyconycSh kwasów tluszczowych imaja zdolnosc wplywania na wzrost roslin i ich przemiany materii, a zwla¬ szcza gospodarke woda, totez rosliny traktowane tymi póchódnyimi przynosza wieksze plony i maja wieksza odpornosc na dzialaniie otaczajacych je czynników, a zwlaszcza lepiej znosza susze. Przyczyna tego moze ibyc z jed¬ nej strony zmniejszone przenikanie wody na sku¬ tek obnizonego wyparowywania, a z drugiej stro¬ ny na skutek zwiekszonego pochlaniania wody przez rosliny. Efetoty te uzyskuje sie zgodnie z wy- nalazkiem stosujac srodek, który jako substancje czynna zawiera alifatyczne kwasy epoksymonokar- boksylowe o jednej, dwóch lub trzech grupaofr e- poksydowych, zawierajace 6—22 atomów wegla, albo tez ich sole z metalami alkalicznymi lub a- minami lub estry z nizszymi alkoholami lub z gliceryna, albo mieszaniny takich zwiazków. O- prócz substancji czynnej srodek wedlug wynalazku zawiera inne skladniki, zwlaszcza ciekle lub stale nosniki lub (rozcienczalniki.Szczególnie cenne wlasciwosci maja te srodki wedlug wynalazku, które jako substancje czynna zawieraja kwasy epoksymonokarboksylowe pocho¬ dzace od wystepujacych w przyrodzie kwasów nie¬ nasyconych, itakich jak kwas oleinowy, linolowy, iinolenowy, palmitoleinowy lub erukowy. Kwasy te mozna znanymi sposobami epoksydowania, np. dzialajac kwasem nadoctowym, przeprowadzac w kwasy mono-, dwu- lub «trójepoksydowe. W po¬ dobny sposób mozna epoksydowac inne nienasyco¬ ne kwasy monokariboksyiowe, np. kwasy okteno- we, decenowe i undecenowe. W ten sposób wy¬ twarza sie np. kwasy takie, jak kwas 4,5-epoksy- hepItanokarboksytLowy-l, 5,6-epoksynonanokaiiboksy- iowy-l„ 10, 11-epoksydekanokarboksylowy-l, 9, 10** -epoksypentadekanokarboksylowy-1, 9, 10-epoksy- stearynowy, 9, 10-12, la-dwuepoksysteairynowy i 9, -12, 13-15, 16-trójepoksystearynowy, przy czym kwas 9, lO-epoksystearynowy cechuje szczególnie -silne dzialanie. Zamiast czystych kwasów mozna 88 95588 955 3 4 ¦stosowac ich -mieszaniny lulb mieszaniny trójglke- rydów tyoh kwasów, otrzymane przez epoksydo¬ wanie olejów wystepujacych w przyrodzie, ewen¬ tualnie przez epoksydowanie po uprzednim zmy- dileniu. Przy stosowaniu epoksydowanych olejów subistancje czynna srodka wedlug wynalazku sta¬ nowia jedynie epoksykwasy, zas inne skladniki o- leju stanowia obojetne wypelniacze.Taki proces epoksydowania prowadzi sie rów¬ niez znanymi sposobami. Stosuje sie w tym celu oleje takie, jak olej oliwkowy, zawierajacy prze¬ waznie Okolo 82% kwasu oleinowgo, 6°/o kwasu linolowego i 9% kwasu palmitynowego, olej. ara¬ chidowy, zawierajacy zwykle 56% kwasu oleino¬ wego i 26% kwasu linolowego, olej sojowy, zawie¬ rajacy okolo 50% kwasu linolowego, 30% kwasu ole¬ inowego, 2% kwasu linofenowegolkwas palmityno¬ wy i stearynowy, olej lniany, zawierajacy okolo 45% kwasu linolenowego, 24% kwasu linolowego, % 'kwasu olejowego oraz kwas palmitynowy i stearynowy, jak równiez olej rzepakowy, zawiera¬ jacy 50% kwasu erukowego, 16% kwasu olejowe¬ go, 12% kwasu linolowego, 10% kwasu linolenowe¬ go, kwas stearynowy i palmitynowy. Stosowanie takich epoksydowych olejów lub epoksypochod¬ nych mieszanin kwasów tluszczowych otrzyma¬ nych z tych olejów jest szczególnie korzystne ze wzgledów gospodarczych. Proces epoksydowania mozna prowadzic przed lub po zmydlaniu olejów, a po epoksydowaniu mozna grupe karboksylowa lub estrowa przeksztalcac dalej, tworzac sole, a- midy lub estry z innymi alkoholami.Srodki wedlug wynalazku moga byc stosowane w postaci cieczy lub produktów stalych, dzialajac nimi na rosliny lub na glebe, przy czym mozna je stosowac zarówno przed jak i po wzejsciu ro¬ slin. Srodki stosowane w postaci cieczy, korzystnie w srodowisku wodnym, zawieraja substancje czyn¬ na zemulgowana lub rozpuszczona, przy czym w pierwszym przypadku zawieraja emulgator, np. al- kiloarylosulfonian i polioksyetylenosorbitan. W niektórych przypadkach, zwlaszcza gdy srodek jest stosowany na liscie roslin, korzystnie jest stoso¬ wac dodatek substancji zwilzajacej, np. eteru al- kilofenyloipolietylenowego, gdyz wówczas liscie sa lepiej zwilzane. Równiez i stale srodki moga za¬ wierac emulgatory, takie jak np. sól sodowa olei- lometylotaurydu. Jako obojetny nosnik w stalych srodkach stosuje sie dowolne, znane nosniki, takie jak. np. rozdrobnione gatunki glin. Srodki wedlug wynalazku moga byc tez stosowane do zaprawia¬ nia nasion przed wysiewem.Srodki wedlug wynalazku stosuje sie w ilosciach zaleznych od warunków, przewaznie w ilosci 0,5— —15 kg substancji czynnej na 1 ha. Przy wszyst¬ kich sposobach stosowania srodki wedlug wyna¬ lazku moga zawierac substancje czynna w postaci wolnych kwasów, ich soli estrów lub amidów. Ja¬ ko sole nadaja sie zwlaszcza sole z metalami al¬ kalicznymi, sole amonowe i sole z organicznymi zasadami,' takimi jak trójmetyloamina, dwuetano- loamina i trójetanoloamina. Jako estry stosuje sie estry z nizszymi alkoholami alifatycznymi, np. e- ster metylowy, etylowy i butylowy, a takze estry ^alkoholami wielowodórotlenowymi, zas jako a- midy stosuje sie te, które przy amidowym atomie azotu ma jeden lub dwa nizsze rodniki alkilowe.Srodki wedlug wynalazku moga byc stosowane same lub razem z innymi substancjami nieorga- nicznymi lub organicznymi, takimi jak substancje nawozowe, srodki ochrony roslin, regulatory wzro¬ stu roslin i/lub srodki ulepszajace glebe.Przedmiot wynalazku jest dokladniej opisany w nastepujacych przykladach. Podane w tych przy¬ kladach czesci i procenty, o ile nie zaznaczono inaczej, oznaczaja czesci i procenty wagowe.Przyklad I. 20 czesci kwasu 9, 1fr-epoksystea¬ rynowego, otrzymanego przez epoksydowanie kwa^ su oleinowego kwasem nadoctowym, miesza sie z 70 czesciami kaolinu i 10 czesciami 33% soli so¬ dowej oleilometylotaurydu. Otrzymana stala mie-" szanine miesza sie z woda i w postaci zawiesiny stosuje sie jako srodek do opryskiwania.Przyklad II. 30 czesci kwasu 9, 10-epoksy- stearynowego miesza sie z 10 czesciami mieszani¬ ny alkiloarylosulfonianu i polioksymetylenoalkilo- fenolu, 15 czesciami p^wumetyloformamidu i 45 cze¬ sciami ksylenu. Otrzymany preparat w postaci cie¬ czy emulguje sie z woda i stosuje jako srodek do opryskiwania.Przeklad III. 10 czesci soli sodowej kwasu 9, 10-epoksystearynowego i 0,25 czesci polieteru glikolu etylenowego z dodatkiem 1 czesci kwasu etylenodwuaminoczterooctowego rozpuszcza sie w 88,7 czesci wody. Otrzymany koncentrat rozcien¬ cza sie woda bezposrednio przed uzyciem do o- pryskiwania.Przyklad IV. 40 czesci mieszaniny epoksy¬ dowanych estrów kwasów tluszczowych, otrzyma¬ nej przez epoksydowanie kwasem nadoctowym o- leju sojowego zawierajacego 33,5% kwasu, olejo¬ wego, 52,5% kwasu linolowego, 2,3% kwasu lino- lerlowego, 6,5% kwasu palmitynowego i 4,5% kwa¬ su stearynowego i zawierajacej 15,9% grup epo¬ ksydowych, miesza sie z 10 czesciami mieszaniny alkiloarylosulfonianu i trójglicerydu polioksyety- lenu oraz 50 czesciami ksylenu. Otrzymana ciekla mieszanine emulguje sie z woda i stosuje do o- pryskiwania.Przyklad V.- Przez zmieszanie 20 czesci mie¬ szaniny epoksydowanych estrów o skladzie poda¬ nym w przykladzie IV, z 70 czesciami ksylenu i 10 czesciami estru polietylenosorbitano-talowego o- trzymuje sie koncentrat, który po zemulgowaniu z woda stosuje sie do opryskiwania.W analogiczny sposób wytwarza sie srodki w postaci proszków lub koncentratów emulsyjnych, stosujac jako substancje czynna kwas 9—10, 12—13- -dwuepoksystearynowy, kwas 9—10, 12—13, 15—16- -trójepoksystearynowy, kwas 3,4-epoksyheptano- karboksylowy-1 i, kwas 10, 11-epoksydekanokarbo- ksylowy-ly a takze sole, estry i amidy tych kwa¬ sów. W podobny sposób stosuje sie równiez sub¬ stancje czynne otrzymane przez epoksydowanie mieszanin kwasów tluszczowych, wytworzonych przez zmydianie naturalnych olejów, a takze przez epoksydowanie olejów, takich jak olej rzepakowy, lniany itp. Otrzymane sultastancje czynne stosuje sie do wytwarzania srodków wedlug wynalazku w wyzej opisany sposób. v 46 45 50 55 6088 955 W nizej podanych przykladach opisano dziala¬ nie srodków wedlug wynalazku. Badane w tych przykladach srodki zawierajace kwasy otrzymano w sposób opisany w przykladzie I, a srodki za¬ wierajace epoksydowany olej sojowy otrzymano w sposób podany w przykladzie V.Przyklad VI. W naczyniach Mitecherlicha ho¬ duje sie rosliny kapusty pastewnej i po wzejsciu przerywa tak, aby pozostaly po 3 rosliny w kaz¬ dym naczyniu. Gdy rosliny osiagna wysokosc 20 cm, traktuje sie je badanym srodkiem w ilosci kg substancji czynnej na 1 ha, rozcienczajac ba¬ dany srodek taka iloscia wocly, aby na 1 ha przy¬ padalo 400 litrów wody. Badane srodki zawieraja jako substancje zwilzajaca eter alkilofenolopolie- tylenowy. Po potraktowaniu badanym srodkiem otrzymuje sie rózna pojemnosc wodna w naczy¬ niach, a mianowicie 40°/o, 60% i 80°/o, Po uplywie 16 tygodni dokonuje sie zbiorów i okresla wyni¬ ki. Wyniki te podano w tablicy 1 jako mase swie¬ zych roslin, zebranych w poszczególnych naczy¬ niach, wyrazona w gramach na 1 naczynie w za- leznosci od pojemnosci wodnej.Tablica 1 | Badany zwiazek Kwas 9, 10- epoksy- stearynowy w ilosci i 5 kg/ha Próba kontrolna 40$ j 283,6 260,1 60% 328,4 293,2 80% | 318,3 292,4 Przyklad VII. W celu okreslenia stopnia wy¬ parowywania w plastikowych doniczkach wypel¬ nionych gleba Rottenbachera umieszcza sie po 4 nasiona Vicia faba i po wykielkowaniu zmniejsza sie liczbe roslin do 2 w doniczce. Po uplywie 10— —11 dni, gdy rosliny maja po 2 pary lisci i osiag¬ nely wysokosc 7—10 cm, opryskuje sie je wodny¬ mi roztworami kwasu 9, 10-apo'ksystearynowego i kwasu 10, 11-epoksydekanokarboksylowego-l, o stezeniach 10°, 10-1 i 10-20/o. Po uplywie tygodnia, gdy rosliny maja juz po 3—4 pary lisci i osiag¬ nely wysokosc 19—24 cm, okresla sie nasilenie od¬ dawania wody przez rosliny. W celu zwiekszenia dokladnosci pomiarów badania prowadzi sie w po¬ mieszczeniu klimatyzowanym. Dla kazdej rosliny traktowanej badanym srodkiem prowadzi sie ana¬ logiczny pomiar stosujac rosline nie traktowana tym srodkiem. Miara transpiracji jest wzgledna: transpiracja obliczona w procentach o wzorze: Transpiracja powierzchniowa \ Transpiracja mg/dm* . *; =— -^ X czas X100 i wzgledna Odparowanie mg/dm*Xczas We wzorze tym transpiracja powierzchniowa oznacza parowanie wody z wilgotnych powierzch-1 ni zywej tkanki roslinnej, podczas gdy odparo-! wanie oznacza ilosc wody odparowanej ze zwil¬ zonych woda arkuszy zielonej bibuly (arkusze Pi- che'go). Czas we wzorze podano w minutach. Wy¬ niki prób podano w tablicy 2. W rubrykach 2 i 3* tej tablicy podano nasilenie transpiracji wyrazo¬ ne w mg na 1 g swiezej, masy rosliny i minute (rubryka 2) i w mg na 1 dm2 powierzchni i mi¬ nute. 6 Tablica 2 Badany zwiazek i jego stezenie Kwas 9,10-epo- ksystearynowy -2% próba kontrolna lO-io/o próba kontrolna °°/o . próba kontrolna ?% próba kontrolna Kwas 10,11-epo- ksystearynowy lO-20/© próba kontrolna -l0/0 próba kontrolna °°/o próba kontrolna Nasilenie transpiracji mg(g) min. ,4 18,3 4,2 14,2 9,4 21,3 4,0 ,3 ,6 6,2 6,2 7,5 8,0 ,4 mg (dm2) min. ,9 18,0 4,2 ,3 8,7 22,7 3,8 ,0 6,3 7,1 7,1 9,2 8,9 12,1 Odparo¬ wanie mg(dm2) minuta ,9 ,9 33,6 33,6 36,2 36,2 ,4 ,4 37,4 38,6 38,6 38,6 41,2 41,2 Transpi¬ racja wzgledna % . ,4 50,8 12,5 45,7 24,2 62,9 ,8 28,4 ; 17,4 18,8 18,8 23,9 21,8 29,6 Wahania wartosci transpiracji sa spowodowane dobowym biegiem transpiracji rosliny.Wyniki podane w tablicy 2 swiadcza o tym, ze kwas 9,10-epoksystearynowy i kwas 10,11-epoksy- dekanokarboksylowy-1 powoduja obnizanie tran¬ spiracji.Przyklad VIII. Postepujac w sposób podany w przykladzie VII okresla sie wplyw kwasu 9-10j 12-13, 15-16-trójepoksystearynówego na transpira¬ cja roslin. Wyniki podano w tafbtticy 3. Nasilenie transpiracji podano w sposób omówiony w odnie¬ sieniu do tablicy 2.Tablica 3 Stezenie kwasu trójepoksystea¬ rynowego -20/o próba kontrolna -10/e próba kontrolna 100o/o próba kontrolna 100°/o próba kontrolna Nasilenie transpiracji mg(g) min. 12,2 12,3 8,9 12,8 12,4 ,9 11,9 11,7 mg (dm2) min. 12,3 13,5 13,8 13,6 12,5 12,9 12,4 Odparo¬ wanie mg(dm2) minuta 34,6 34,6 31,3 31,3 32,7 32,7 34,8 34,8 TranBpi- J racja | wzglednaJ % " 1 ,8 39,3 31,1 44,1 41,8 38,3 37,2 ,6 Wyniki podane w tablicy 3 swiadcza o tym, ze równiez i fcwas 9-10, 12-13, 15-16-trójepoksystea- rynowy powoduje obnizenie transpiracji. ' Przyklad IX. W sposólb opasamy w przy¬ kladzie VII prowadzi sie próby stosujac miesza¬ nine epoksydowanych estrów kw&sów tluszczo¬ wych z epoksydowanego oleju sojowego w roztwo¬ rach wodriych o stezeniach 10°, HM i KM*/** Sto-; (8 951 45 50 55 60 6588 955 suje sie olej sojowy zawierajacy estry nastepu¬ jacych kwasów: 33,59/§ kwasu olejowego, 52,5°/* kwasu linolowego, 2,3*/t kwasu linolenowego, 6,5'/* kwasu palmitynowego i 4J5F/t kwasu stearynowe¬ go. Zawartosc grup epoksydowych-i (CjO) w epo- 5 iksydowanym oleju wynosi 15,9f/t. Wyniki podano w tablicy 4, przy czym nasilenia transpiracji po¬ dano w sposób omówiony w odniesieniu do ta¬ blicy 2. Wyniki podane w tablicy 4 swiadcza o tym, jze równiez i epoksydowany olej sojowy powoduje n obnizenie transpiracji.Tablica 4 1 Stezenie roztworu epoksydowanego oleju sojowego -*/t 1 próba kontrolna -*Vt próba kontrolna 1 ¦ . 10°Vt T próba kontrolna i 10Oi/# [próba kontrolna Nasilenie transpiracji mg(g) min. 7,5 8,3 .9 12,4 7,6 9,0 6,5 8,5 mg (dml) min. 7,5 8,1 9,4 11,5 6,8 8,7 6,3 7,5 Odparo¬ wanie mg(dm2) minuta 14,9 14,9 18,3 18,3 23,6 23,6 J6,8 16,8 Transpi- racja wzgledna % ... 50,7 . 54,9 51,8 62,9 j 29,1 i 36,9 37,9 44,8 Przyklad X* Kapuste chinska wysiewa sie w naczyniach Mitscherlicha i po wzjesciu poza¬ stawia sie po 3 rosliny w naczyniu 1 po uplywie 6 tygodni traktuje najpierw kwasem 3,4-epoksy- heptanokarboksylowym w ilosci 2,5 kg/ha, opry¬ skujac liscie roslin srodkiem rozcienczonym woda w ilosci 400 Utrów/ha. W celu uzyskania lepszej zwilzalnosci stosuje sie dodatek alkilofanolopolie- teru etylenowego jako substancji zwilzajacej. Po potraktowaniu naczynia utrzymuje sie przy 40*/t pojemnosci wodnej. Po uplywie 10 tygodni zbiera sie plon i okresla wyniki prób. Wykazuja one, ze w próbach kontrolnych z naczynia uzyskuje sie zbiór w ilosci 261,4 g swiezej masy, a w naczy¬ niach traktowanych kwasem 3,4-epoksyheptanokar- boksylowym zbiór wynosi 317,5 g.Przyklad XI. Kapuste pastewna wysiewa sie w naczyniach Mitscherlicha i po wzejsciu pozo¬ stawia po 3 rosliny w naczyniu. Gdy roslina osia¬ gna wysokosc 40 cm traktuje sie je kwasem 9,10-12,13-dwuepoksystearynowym w ilosciach od¬ powiadajacych 2,5 kg, 5 kg i 7,5 kg na 1 ha, sto¬ sujac rozcienczenie woda w ilosci odpowiadajacej 400 litrom na 1 ha. W celu polepszenia zwilzal¬ nosci stosuje sie dodatek alkilofenolopolieteru ety- Tabllca 5 Zawartosc kwasu dwuepoksysteary- nowego 2,$ kg/ha ,0 kg/ha 7,5 kg/ha | próba kontrolna Zebrana sucha masa w g/naczynie 103,5 102,5 112,5 98,8 40 45 55 60 lenówego. Po potraktowaniu naczynia utrzymuje sie przy 40§/e pojemnosci wodnej. Po uplywie 16 tygodni dokonuje sie zbioru. Wyniki podano w ta¬ blicy 5 w gramach suchej masy na 1 naczynie.Przyklad XII. Pszenice ozima wysiewa sie w naczyniach Mitscherlicha i po wzejsdiu pozo¬ stawia po 19 roslin w jednym%naczyniu. Na po¬ czatku okresu wydluzania sie zdzbel'(faza 1) czesc roslin traktuje sie kwasem 9,10-12,13-dwuepoksy- stearynowym, zas pozostale rosliny traktuje, sie Jym kwasem dopiero w okresie wysuwania sie klosów (faza 1). W obu przypadkach stosuje sie substancje badana w ilosci 2,5 i 5 kg/ha i 400 li¬ trów wody na 1 ha. W celu uzyskania lepszego zwilzania lisci stosuje sie dodatek alkilofenolopo¬ lieteru etylenowego. Po potraktowaniu naczynia utrzymuje sie przy pojemnosci wody 80§/t i gdy rosliny dojrzeja dokonuje sie zbioru. Wyniki po¬ dano w tablicy 6, obliczajac mase swiezego ziar¬ na w klosie.Tablica 6 Badany zwiazek i jego stezenie kwas dwuepoksystea¬ rynowy 2,5 kg/ha kg/ha Zbiór ziarna w g/klos 1 Faza 1 | Faza 2 1 80,05 75,02 83,77 83,12 I Zbiór ziarna z roslin nie traktowanych zwiaz¬ kiem badanym (próba kontrolna) wynosil 71,92 g.Przyklad XIII. Postepujac w sposób opisany w przykladzie VII bada sie zdolnosc hamowania transpiracji przez wodne roztwory mieszaniny epo¬ ksydowanych kwasów tluszczowych z oleju lnia¬ nego, zawierajaca 45f/» kwasu linolenowego, 24V* kwasu linolowego, 21f/o kwasu olejowego, 5,6V* kwasu palmitynowego i 3,5§/t kwasu stearynowe¬ go. Olej lniany zmydla sie i otrzymana mieszani^ ne kwasów epoksyduje kwasem nadoctowym, o- trzymujac mieszanine o zawartosci 19,8*/© grup e- poksydowych. Wyniki podano w tablicy 7, przy czym nasilenie translpiracji podano w sposób omó¬ wiony w odniesieniu do tablicy 2.Tablica 7 Stezenie roztworu epoksydowanych kwasów tluszczo¬ wych z oleju lnia¬ nego -*/t próba kontrolna -i% próba kontrolna . 10°Vt [ próba kontrolna •Nasilenie transpiracji mg(g) min. 6,8 7,4 ,1 13,3 6,6 16,5 mg (dm2) min. 6,8 7,7 1 10,1 13,9 7,0 16,2 Odparo¬ wanie mg(dm*) minuta 31,6 31,6 ,0 ,0 29,2 29,2 Transpi- racja wzgledna % 21,7 24,6 34,0 46,4 24,2 62,3 . 65 Wyniki podane w tablicy 7 swiadcza o tym, ze epoksydowane kwasy tluszczowe hamuja transpi- racje.MtSl PL

Claims (2)

1. Zastrzezenia patentowe 1. Srodek do regulowania wzrostu i przemiany materii roslin, zwlaszcza gospodarki woda, zna¬ mienny tym, ze zawiera substancje czynna, która stanowia alifatyczne kwasy epoksymonokarboksy- lowe o 6—22 atomach wegla i o 1—3 grupach epo¬ ksydowych, lub ich sole z metalami alkalicznymi lub aminami lub estry z nizszymi alkoholami lub 10 z gliceryna, lub mieszanina zwiazków epoksydo¬ wych, otrzymana przez epoksydowanie natural¬ nych olejów oraz inne obojetne skladniki, zwlasz¬ cza ciekle lub stale nosniki lub rozcienczalniki, s
2. 2. Sposób wedlug zastrz. 1, znamienny tym, ze jako inne skladniki zawiera znane nawozy orga¬ niczne lub nieorganiczne, srodki ochrony roslin lub srodki do ulepszania gleby. PL