Przedmiotem wynalazku jest nasadka do po¬ chylania osi celowej niwelatora, sluzaca do bez¬ posredniego wyznaczania w terenie linii i pla¬ szczyzn o zadanym pochyleniu w pracach geo¬ dezyjnych zwiazanych z tyczeniem dróg, mostów, torów kolejowych i suwnicowych, rurociagów ka¬ nalizacyjnych, pochylni, w budownictwie okreto¬ wym, itp.Obecnie linie i plaszczyzny o zadanym pochy¬ leniu wyznacza sie w ten sposób, ze wysokosc punktów posrednich lezacych na projektowanej niwelecie ustala sie na podstawie uprzednio prze¬ prowadzonych obliczen. Oprócz koniecznosci prze¬ prowadzenia obliczen, niezbedne sa równiez do¬ datkowe pomiary w terenie, a mianowicie pomia¬ ry odleglosci danego punktu od sftamowiska ni¬ welatora.Celem wynalazku bylo umozliwienie bezposred¬ niego wyznaczania w terenie linii i plaszczyzn o zadanym pochyleniu, zas zagadnieniem technicz¬ nym bylo skonstruowanie nasadki do pochylania osi celowej niwelatora, umozliwiajacej osiagniecie tego celu.Zagadnienie to zostalo rozwiazane przez skon¬ struowanie nasadki do pochylania osi celowej ni¬ welatora, skladajacej sie z nakladanego na obiek¬ tyw lunety niwelatora nieruchomego korpusu i zwiazanej z nim ruchomej obudowy wyposazo¬ nej w jeden lub wiecej wymiennych optycznych klinów osadzonych w pierscieniach, których polo¬ zenie ustala dociskajacy pierscien, przy czym ru¬ choma obudowe wyposazono ponadto w wymien¬ ne skale o podzialce katowej oraz o podzialce tangensowej pochylen.Glówna korzyscia techniczna wynikajaca ze sto¬ sowania nasadki do pochylania osi celowej niwe¬ latora wedlug wynalazku jest mozliwosc bezpo¬ sredniego wyznaczania w terenie linii i plaszczyzn o zadanym pochyleniu, w wyniku czego uzyskuje sie uproszczenie i skrócenie procesu pomiarowego.Dalsza korzyscia jest to, ze nasadka do pochy¬ lania osi celowej niwelatora charakteryzuje sie prosta, nieskomplikowana budowa.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, który przedstawia nasadke do pochylania osi celowej niwelatora w przekroju podluznym. Nasadka do pochylania osi celowej niwelatora sklada sie z nieruchomego korpusu 1, w którym za pomoca drobnozwojo- wego gwintu osadzona jest ruchoma obudowa 2.Ruchoma obudowa 2 wyposazona jest w zestaw trzech wymiennych optycznych klinów 3 osadzo¬ nych w pierscieniach 4, których polozenie usta¬ lone jest dociskajacym pierscieniem 5. Ilosc wy¬ miennych optycznych klinów 3 jest dowolna i za¬ lezy jedynie od maksymalnego pochylenia klinów 3 oraz zadanego pochylenia sumarycznego. Zesta¬ wy optycznych klinów 3 o stalych katach zala- 87 66387 3 mania dobiera sie tak, aby pochylenie maksy¬ malne odpowiadajace tym klinom 3 przyjmowaly wartosci okragle np. 1% (0,01), 2% (0,02) itd. Po¬ nadto nasadka do pochylania osi celowej niwela- tora wyposazona jest w dwie wymienne skale za¬ mocowane na ruchomej obudowie 2, a mianowi¬ cie skale 6 o podzialce katowej od 0—90°, oraz skale 7 o podzialce tangensowej pochylen od war¬ tosci nominalnej do zerowej.Wyznaczanie niwelety tj. linii o zadanym po¬ chyleniu za pomoca nasadki do pochylania osi celowej niwelatora wedlug wynalazku jest naste¬ pujace. Po nalozeniu na obiektyw 8 lunety niwe¬ latora nasadki ustawia sie niwelator nad punktem w postaci -**fC tKtm£| którego wysokosc górnej plaszozyzny-: 8kre'sla rzedna niwelety w tym punk¬ cie. Dla wyznaczenia niwelety o zadanym pochy¬ leniu stosuje sie^j nasadke wyposazona w zespól optycznych Klinów - 3, których sumaryczne odchy¬ lenie osi celowej lunety niwelatora w plaszczyz¬ nie pionowej jest wieksze lub równe zadanemu pochyleniu. Poniewaz obrót ruchomej obudowy 1 wokcl osi celowej lunety niwelatora powoduje zmiane odchylenia tej osi w plaszczyznie piono¬ wej w przedziale od wartosci maksymalnej przy polozeniu maksymalnym do wartosci równej zero po obrocie ruchomej obudowy 2 z kfldnamii 3 o kat 90°, przy czym wartosci pochylen posrednich sa proporcjonalne do cosinusa kata pochylenia kli¬ na 3, to obrót ruchomej obudowy 2 nasadki z po-* lozenia maksymalnego do odpowiedniego poloze¬ nia, okreslonego polozeniem przeciwwskaznika wzgledem skali 6 lub 7, uzyskuje sie odchylenie osi celowej niwelatora przez optyczne kliny 3 o kat odpowiadajacy zadanemu pochyleniu niwe¬ lety. Nastepnie mierzy sie odleglosc górnej po¬ wierzchni palika od osi celowej ustawionego nad nim niwelatora, stanowiacej tak zwana wysokosc instrumentu. Dla wyznaczenia szeregu punktów posrednich, np. w postaci palików, których górne plaszczyzny pokrywaja sie z wyznaczana niwe¬ leta, w ustalonych miejscach wbija sie paliki kon¬ trolujac równoczesnie ich polozenie za pomoca ni¬ welatora z uprzednio nastawiona nasadka. Spraw¬ dzenie prawidlowosci pokrywania sie punktów po- 663 4 srednich tj. górnych plaszczyzn palików z niwe¬ leta przeprowadza sie przez ustawienie laty na dowolnym paliku i dokonanie odczytu na lacie, kt-Cry powinien byc równy wysokosci instrumentu.W przypadku niezgodnosci zmienia sie wysokosc palika.Wyznaczenie plaszczyzny o zadanym pochyleniu sprowadza sie do wyznaczenia dowolnej ilosci liinlii o okreslonym pochyleniu, pnzy czym poidhy- lenia te sa zmienne w przedziale od wartosci ma¬ ksymalnej, odpowiadajacej pochyleniu linii naj¬ wiekszego spadu, do wartosci zerowej, odpowia¬ dajacej liniom warstwicowym na plaszczyznie. Po ustawieniu niwelatora nad punktem w postaci palika, którego wysokosc górnej plaszczyzny okre¬ sla rzedna wyznaczanej plaszczyzny w tym punk¬ cie, mierzy sie wysokosc instrumentu. Nastepnie na wyznaczanej plaszczyznie okresla sie kierunek linii najwiekszego spadu, po czym na kierunku tym wyznacza sie niwelete, której pochylenie jest równe maksymalnemu pochyleniu plaszczyzny.Z kolei wyznacza sie pochylenia na liniach po¬ srednich zawartych miedzy linia najwiekszego spadku a kierunkiem do niej prostopadlym. Po- chylenia na liniach posrednich sa zmienne i za¬ leza od kata zawartego miedzy linia najwiekszego spadu a dana linia posrednia. Identyczna zalez¬ nosc wystepuje miedzy odchyleniem osi celowej . niwelatora w przypadku nastawienia optycznych 3™ klinów 3 nasadki w polozenie maksymalne oraz w polozenie odpowiadajace obróceniu o odpowied¬ ni kat. Pochylenie ustala sie za pomoca skali 6. PL