PL51142B1 - - Google Patents

Description

Opublikowano: 21). III. 1966 51142 KI. 42c, 7/04 MKP G 01 b Wspóltwórcy wynalazku: dr inz. Zbigniew Sitek, mgr inz. Edward Popiolek Wlasciciel patentu: Akademia Górniczo-Hutnicza (Katedra Geodezji Gór¬ niczej), Kraków (Polska) Sposób wyznaczania przesuniec punktów w wyrobiskach górniczych oraz przyrzad do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób wyznaczania przesuniec punktów w wyrobiskach górniczych oraz przyrzad do stosowania tego sposobu, majacy szczególne zastosowanie w kopalniach podziemnych.W zwiazku z rozwojem badan ruchów górotworu, szczególnie podczas eksploatacji filarów ochronnych zachodzi koniecznosc prowadzenia dokladnych okresowych pomiarów w celu okreslenia przesuniec punktów w stropie i w spagu wyrobisk podziem¬ nych.Znane sposoby wykonywania pomiarów przesu¬ niec punktów polegaja na okresowym przeprowa¬ dzaniu poligonizacji precyzyjnej osobno na punk¬ tach zastabilizowanych w spagu i na wykonaniu podobnych pomiarów na punktach w stropie. Wy¬ maga to stosowania drutów inwarowych oraz kosztownego teodolitu i niwelatora precyzyjnego.Uzycie takiego sprzetu w kopalni pociaga za soba zatrudnienie wieloosobowej grupy pomiarowej (co najmniej osiem osób) oraz wymaga pracochlonnych obliczen i obserwacji. Dokladnosc wyznaczenia przesuniec tym sposobem nie jest wieksza od jed¬ nego milimetra.Znana jest równiez metoda rzutowania punktu w stropie na plytke z naniesiona siatka kwadratów scentrowana nad dolnym punktem za pomoca pionu mechanicznego, która pozwala na wyznaczenie zmian wzajemnych polozen dwóch punktów wzdluz tylko dwóch osi x i y. Aby uzyskac wyznaczenie zmian punktów wzdluz trzech osi x, y, z, nalezy do- 15 20 25 30 datkowo wykonac niwelacje tych punktów lub za¬ stosowac przyrzad do pomiaru zaciskania wyrobisk.Uzyskane ta metoda wyniki sa jednak znieksztalco¬ ne na skutek odchylenia pionu pod wplywem prze¬ plywajacego powietrza. Ponadto metoda ta jest czasochlonna i znacznie mniej dokladna.Wady znanych metod pomiarowych usuwa spo¬ sób wyznaczania przesuniec punktów w wyrobis¬ kach górniczych wedlug wynalazku, polegajacy na równoczesnym szybkim i dokladnym wyznaczeniu wzajemnych, wzglednych zmian polozenia dwu punktów w stropie i spagu wzdluz trzech osi ukla¬ du prostokatnego. Zmiany okreslane sa na podsta¬ wie pomiaru odleglosci pomiedzy badanymi punk¬ tami, oraz pomiaru malego kata pionowego zawar¬ tego pomiedzy kierunkiem pionu a prosta laczaca te punkty.Wykonanie pomiarów tym sposobem jest mozliwe tylko przy zastosowaniu przyrzadu do wyznaczania przesuniec punktów w wyrobiskach górniczych, wedlug wynalazku. Przyrzad ten umozliwia pomiar prawie pionowych odleglosci pomiedzy punktami w stropie i spagu, a poza tym pomiar dwu sklado-, wych kata pionowego zawartego* pomiedzy kierun¬ kiem pionu, a prosta laczaca punkty w stropie i spagu. Skladowe tego kata mierzy sie za pomoca libeli polaczonych ze srubami mikrometrycznymi podajacymi wartosci katów obrotów w podziale stopniowym z dokladnoscia 0,2 minuty.W przypadku wykrycia tym sposobem powazniej- 5114251142 3 4 szych zmian wzglednych mozna — w polaczeniu z okresowym pomiarem niwelacyjnym i poligono¬ wym punktów tylko spagu, lub tylko stropu — wy¬ znaczac równiez przesuniecia bezwzgledne.Przyrzad wedlug wynalazku jest przedstawiony schematycznie w przykladowym rozwiazaniu na ry¬ sunku, na którym fig. 1 przedstawia widok przy¬ rzadu wzdluz osi pionowej a fig. 2 przekrój po¬ przeczny przyrzadu.^ Przyrzad wedlug wynalazku sklada sie z dwóch suwnic a mianowicie zewnetrznej suwnicy 1 i we¬ wnetrznej suwnicy 2, osadzonych teleskopowo jed¬ na w drugiej oT»£To#aztelnego elementu 11 nakre¬ canego na suwniceifsu^nice 1 i 2 maja na swych przeciwleglych koncach ? gwintowane zakonczenia stozkowa10*40^1$" umozliwiajace dokladne i jed¬ noznaczne uttricflzezenie przyrzadu w obserwowa¬ nych punktach. Na dolnej czesci suwnicy 2 jest umieszczona podzialka milimetrowa, na powierzch¬ ni zas suwnicy 1 jest umieszczony noniusz wzdluz okienka 3 za pomoca którego wykonuje sie odczyt odleglosci z dokladnoscia do ± 0,1 mm. Do suwnicy 1 jest przykrecona podstawka 5 w ksztalcie trójka¬ ta, na której sa umieszczone dwie prostopadle usta¬ wione do siebie libele 7 i 8, polaczone ze srubami mikrometrycznymi 6 i 6' wycechowanymi w podzia¬ le katowym (fig. 2). Za pomoca srub 6 i 6* ustawia sie libele 7 i 8 do poziomu po czym odczytuje sie kat pionowy w danej plaszczyznie. Do boku pod¬ stawki 5 jest przymocowany celownik 9, pozwala¬ jacy ustawic przyrzad w ten sposób, aby os jednej libeli pokrywala sie z kierunkiem na sasiedni punkt poligonowy w celu zorientowania przyrzadu.Przyrzad uzupelnia oddzielny element 11 o ksztal¬ cie cylindrycznym i odpowiedniej dlugosci zakon¬ czony gwintowanym stozkiem 10. Element 11 moze byc zaleznie od potrzeby dokrecany do górnej lub dolnej czesci suwnicy 1, stanowiac w ten sposób przedluzenie przyrzadu. Umozliwia to zastosowanie przyrzadu w poziomych wyrobiskach górniczych o róznych wysokosciach.W celu przeprowadzenia pomiaru przesuniec punktów w wyrobiskach górniczych za pomoca spo¬ sobu wedlug wynalazku nalezy ustawic przyrzad centrycznie w dolnym punkcie i po wysunieciu suwnicy 2 nastawic go stozkowym zakonczeniem 10 centrycznie w górnym punkcie. Za pomoca ce¬ lownika 9 orientuje sie przyrzad na kierunek sa¬ siedniego boku poligonowego po czym na noniuszu przy okienku 3 odczytuje sie odleglosc punktów od siebie. Po spoziomowaniu obu libel 7 i 8 za pomoca srub 6 odczytuje sie pionowe katy w dwóch prosto¬ padlych do siebie kierunkach. W przypadku wzgled¬ nych pomiarów przesuniec wystarczy orientowac przyrzad w dowolnie wybranym lecz stale w tym samym kierunku. W ten sposób uzyskuje sie rów¬ noczesnie pomiar odchylen punktów w dwóch pro¬ stopadlych kierunkach oraz pomiar wzajemnej od¬ leglosci tych punktów przez co wyznacza sie wzgledne przesuniecia punktów w trzech plaszczy¬ znach czyli wzdluz osi x, y, z, przy stale tym sa¬ mym zorientowaniu przyrzadu.Przez zorientowanie natomiast przyrzadu w kie¬ runku boku poligonowego wyznacza sie bezwzgled¬ ne przesuniecia punktów w stropie w polaczeniu z okresowym pomiarem poligonowym i niwelacyj- 5 nym punktów spagu lub odwrotnie, co zalezy od warunków w danym wyrobisku górniczym. W wy¬ niku tak przeprowadzonego pomiaru otrzymuje sie odleglosc pionowa punktów z dokladnoscia ± 0,1 mm oraz przesuniecie punktów od ± 0,3 do ± 0,8 mm.Uzyskane wyniki sa bardzo dokladne i znacznie przewyzszaja dokladnosc wyników otrzymanych za pomoca znanych przyrzadów i metod. Pomiaru za pomoca sposobu wedlug wynalazku moze wykonac dwóch pracowników zamiast wieloosobowej ekipy, jak to ma miejsce dotychczas, przy czym pomiar wykonuje sie kilkakrotnie szybciej bez potrzeby zatrzymywania ruchu w wyrobiskach. PL

Claims (1)

Zastrzezenia patentowe 1. Sposób wyznaczania przesuniec punktów w wy¬ robiskach górniczych znamienny tym, ze w wy¬ niku przeprowadzenia pomiarów odleglosci po¬ miedzy punktami w stropie i spagu wyrobiska oraz skladowych malego kata pionowego zawar¬ tego pomiedzy kierunkiem pionu a prosta lacza¬ ca punkty w stropie i w spagu, oblicza sie wspólne wzajemne zmiany obydwu punktów wzdluz trzech osi przyjetego ukladu prostokat¬ nego, dzieki czemu przeprowadza sie obserwacje par punktów, prawie pionowych, i przez porów¬ nanie obliczen z danymi stanu poprzedniego wy¬ krywa sie ewentualne wzgledne zmiany poloze¬ nia tych punktów. 2. Sposób wedlug zastrz. 1 znamienny tym, ze w przypadku wykrycia powazniejszych zmian wzglednych oraz okresowego pomiaru niwelacyj¬ nego i poligonowego wykonanego tylko na punk¬ tach spagu wzglednie tylko stropu, wyznacza sie równiez przesuniecia bezwzgledne. 3. Przyrzad do wyznaczania przesuniec punktów w wyrobiskach górniczych, skladajacy sie z dwóch suwnic umieszczonych teleskopowo jed¬ na w drugiej i zakonczonych na swych przeciw¬ leglych koncach gwintowanymi stozkami, zna¬ mienny tym, ze do suwnicy (1) jest przykrecona prostopadle podstawka (5), na której sa umiesz¬ czone prostopadle do siebie libele (7 i 8) pola¬ czone z mikrometrycznymi srubami (6) wycecho¬ wanymi w podziale katowym i pozwalajacymi ustawic libele (7 i 8) do poziomu, zas do boku podstawki (5) jest przymocowany celownik (9). 4. Przyrzad wedlug zastrz. 3 znamienny tym, ze na suwnicy (1) jest wyciete okienko (3), przy któ¬ rym jest umieszczony noniusz w celu odczyty¬ wania podzialki milimetrowej umieszczonej na powierzchni suwnicy (2). 5. Przyrzad wedlug zastrz. 3 i 4 znamienny tym, ze ma oddzielny element (11), który jest dokrecany zaleznie od potrzeby do suwnicy (1). 15 20 25 30 35 40 45 50 5551142 Fig.

1. PL