Przedmiotem wynalazku jest uklad stycznikowo-przekaznikowy do hamowania silnika asynchronicznego przeciwpradem napedzajacego obrabiarke, w szczególnosci walcarke do giecia blach lub inne maszyny o obracaja¬ cych sie czesciach, zwlaszcza walcach. Uklad ten ma na celu zapewnienie bezpieczenstwa pracy w przypadku, gdy istnieje mozliwosc pochwycenia reki pracownika przez obracajace sie czesci robocze maszyny, zwlaszcza walce.Znane dotychczas uklady do szybkiego zatrzymywania silnika asynchronicznego przez hamowanie przeciwpradem zaczynaja dzialac po nacisnieciu przycisku wylaczajacego, wspólnego dla obu kierunków wirowania. Wybiórczosc kierunku hamowania przeciwpradem w stosunku do aktualnego kierunku wirowania silnika jest realizowana przy uzyciu dwóch przekazników, obrotowych mechanicznych, kazdego do jednego kierunku wirowania. < Taki uklad hamowania przeciwpradem wylacza sie samoczynnie, z chwila, gdy predkosc wirowania silnika zostanie zmniejszona do kilkudziesieciu obrotów na minute, przed zmiana kierunku wirowania na przeciwny.Uklad ten, w zastosowaniu do zabezpieczenia obslugi maszyn o obracajacych, sie czesciach, zwlaszcza walcach, wykazuje wiele niedogodnosci. Po pierwsze nie moze byc zrealizowany bez uzycia dwóch mechanicznych przekazników obrotowych, nabudowanych na wale silnika, co utrudnia wykonanie tego ukladu. Po drugie — ha¬ mowanie przeciwpradem nastepuje przy kazdym wylaczeniu silnika, co prowadzi do przedwczesnego zuzycia mechanizmu napedowego, podczas gdy do zabezpieczenia obslugi wystarczy, aby hamowanie przeciwpradem nastepowalo jedynie w sytuacji grozacej wypadkiem przy pracy. Po trzecie- hamowanie przeciwpradem przestaje dzialac jeszcze przed zatrzymaniem sie silnika, gdy predkosc wirowania spadnie do kilkudziesieciu obrotów na minute. < W zwiazku z tym nalezy sie liczyc z resztkowa droga wybiegu maszyny, a ponadto uklad nie umozliwia bez pomocy drugiej osoby samoczynnego nawrotu maszyny dla zwolnienia reki spomiedzy walców. Te ostatnie niedogodnosci powoduja, ze znany uklad do hamowania przeciwpradem z wybiórczoscia kierunku hamowania realizowana przy uzyciu dwóch przekazników obrotowych mechanicznych, dla jednego kierunku wirowania kazdy, jest nieprzydatny do zabezpieczenia przed wypadkiem obslugi maszyn o obracajacych sie czesciach. • Celem wynalazku jest opracowanie ukladu stycznikowo-przekaznikowego do hamowania silników asyn¬ chronicznych napedzajacych obrabiarki, pozbawionego niedogodnosci znanych ukladów do hamowania przeciw-2 87 362 pradem. Uklad przydatny do zabezpieczenia obslugi maszyn o obracajacych sie czesciach, zwlaszcza walcach, powinien spelniac nastepujace wymagania. Hamowanie przeciwpradem powinno dzialac tylko w przypadku zalaczenia przycisku bezpieczenstwa jednego wspólnego dla obu kierunków wirowania. Wybiórczosc kierunku hamowania w stosunku do aktualnego kierunku wirowania silnika powinna byc realizowana bez uzycia mechanicznych przekazników obrotowych, lecz przy pomocy przekazników elektromagnetycznych. Hamowanie powinno trwac do chwili zmniejszenia predkosci wirowania silnika do zera, a bezposrednio po zahamowaniu powinien nastepowac nawrót silnika celem zwolnienia zagrozonej reki spomiedzy walców. Czas trwania nawrotu winien byc ograniczony dla unikniecia wtórnego zagrozenia obslugi przy zmianie kierunku wirowania na przeciwny. .Cel ten zostal osiagniety wedlug wynalazku w ten sposób, ze do znanego ukladu sluzacego do dwukierunkowego zalaczania i wylaczania silnika bez hamowania przecrwpradem w warunkach pracy normalnej, a skladajacego sie z dwóch styczników i odpowiadajacych im dwóch przycisków do zalaczania silnika w kierun¬ ku wirowania w prawo lub w lewo oraz wspólnego przycisku wylaczajacego, wprowadzono dodatkowe elementy.Sa to trzy przekazniki pomocnicze elektromagnetyczne oraz jeden przekaznik czasowy. Dwa przekazniki elektromagnetyczne spelniaja w ukladzie funkcje logiczna pamieci o kierunku wirowania silnika przed nacisnie¬ ciem przycisku bezpieczenstwa. Natomiast trzeci sterowany przyciskiem bezpieczenstwa oddziela szybkie hamowanie przeciwpradem w przypadku niebezpieczenstwa od hamowania zwyklego w przypadku pracy normalnej. Przekaznik czasowy sluzy do ograniczenia czasu pracy silnika po zahamowaniu przeciwpradem i samoczynnym nawrocie.Poniewaz hamowanie przeciwpradem z samoczynnym nawrotem, jako sposób zabezpieczenia obslugi na wypadek pochwycenia reki przez walce maszyny musi byc uruchomiane jednym przyciskiem bezpieczenstwa, konieczna jest wybiórczosc kierunku hamowania w stosunku do kierunku wirowania silnika. Do tego celu w ukladzie wedlug wynalazku sluza dwa elektromagnetyczne przekazniki pomocnicze, z których jeden jest zalaczony przez stycznik kierunku wirowania wprawo, a drugi przez stycznik kierunku wirowania silnika w lewo. Przekazniki te posiadajac samopodtrzymanie niezalezne od obwodu stycznika powodujacego zalaczenie, utrzymuja sie nadal po nacisnieciu przycisku bezpieczenstwa, spelniaja wiec w ukladzie funkcje logiczne pamieci o kierunku obrotów przed nacisnieciem przycisku bezpieczenstwa.Hamowanie przeciwpradem w ukladzie wedlug wynalazku nastepuje tylko w przypadku nacisniecia przycisku bezpieczenstwa zalaczajacego trzeci pomocniczy przekaznik elektromagnetyczny, który swym stykiem rozwiernym przerywa obwód zasilania cewek styczników znanego ukladu do przelaczania kierunku wirowania silnika w prawo lub w lewo. Styczniki te otwierajac sie odlaczaja silnik spod napiecia, a zamykaja swe styki pomocnicze rozwierne, tworzace znana blokade wzajemna obu styczników przed jednoczesnym zalaczeniem. « Jednoczesnie przekaznik ten para swych styków zwiernych poprzez zamkniete styki zwierne obu styczników podaje napiecie na cewke tego stycznika, który jest wybrany do hamowania przeciwpradem przez bedacy w stanie zalaczenia odpowiedni przekaznik pamieci o dotychczasowym kierunku wirowania silnika. Stycznik ten zalaczajac sie, zalacza równiez swój przekaznik pamieciowy. Tak wiec przy hamowaniu przeciwpradem sa zalaczone oba przekazniki pamieciowe. Umozliwia to poprzez dwa polaczone szeregowo styki tych przekazni¬ ków, podanie napiecia, na przekaznik czasowy. Przekaznik ten po nastawionym czasie otwiera swój styk rozwierny przerywajacy obwód zasilania cewek styczników, dzieki czemu nastepuje ograniczenie czasu pracy silnika po zahamowaniu i nawrocie. Ponowne uruchomienie silnika jest mozliwe dopiero po nacisnieciu przycisku zalaczajacego uzywanego przy pracy normalnej.Zaleta ukladu wedlug wynalazku, umozliwiajacego szybkie zahamowanie i samoczynny nawrót silnika z ograniczeniem czasu jego pracy po nawrocie, jest zwiekszenie bezpieczenstwa pracy przy uzyciu maszyn o obracajacych sie czesciach, zwlaszcza walcach, poniewaz przy noznym przycisku bezpieczenstwa mozliwe jest szybkie zatrzymanie i cofniecie maszyny nawet w przypadku pochwycenia obu rak pracownika. Dzieki czemu mozna wyeliminowac ciezkie wypadki przy pracy na tego rodzaju maszynach.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, który przedstawia schemat » obwodowy ukladu.Przewód zerowy ukladu jest podlaczony do jednego konca wszystkich równolegle ze soba polaczonych cewek styczników dla kierunku wirowania silnika w prawo SP i dla kierunku wirowania w lewo SL, przekazników elektromagnetycznych pomocniczych prawego PP i lewego PL spelniajacych funkcje logiczna pamieci o kierunku wirowania silnika w prawo i w lewo, przekaznika elektromagnetycznego pomocniczego SB sterowanego przycis¬ kiem bezpieczenstwa PB oraz przekaznika czasowego PC sluzacego do ograniczenia czasu pracy silnika po zahamowaniu i samoczynnym nawrocie. < ObydWa styczniki SP i SL polaczone sa z faza R za posrednictwem styków rozwiernych SL2 i SP2 wlaczonych szeregowo na przemian z cewkami SP iSL oraz dwu przycisków, do zalaczania kierunków87 362 3 wirowania w prawo ZP z równolegle do niego polaczonym stykiem zwiernym SP1 sluzacym do samopodtrzyma- nia stycznika SP oraz do zalaczania kierunku wirowania w lewo ZL z równolegle do niego dolaczonym stykiem zwiernym SL1 sluzacym do samopodtrzymania stycznika SL oraz wspólnego dla obu styczników styku rozwiernego SB1 i przycisku wylaczajacego PW. Oba styczniki prawy SP i lewy SL z omówionymi elementami tworza znany uklad do przelaczania kierunku wirowania silnika w prawo lub w-lewo.Uklad pamieci o kierunku wirowania silnika w prawo tworza przekaznik elektromagnetyczny pamieci prawy PP, polaczony z faza R poprzez przycisk wylaczajacy PW oraz styk zwiemy SP3 stycznika prawego SP z polaczonym do niego równolegle stykiem zwiernym PP1 sluzacym do samopodtrzymania przekaznika PP.Analogicznie jest polaczony uklad pamieci o kierunku wirowania silnika w lewo skladajacy sie z przekaznika PL oraz styków zwiemych SL3 i PL1.Przekaznik pomocniczy SB jest polaczony z faza R poprzez przycisk bezpieczenstwa PB z równolegle do niego polaczonym stykiem zwiernym SB4 samopodtrzymujacym przekaznik SB oraz poprzez przycisk wylacza¬ jacy PW.Równolegle do polaczonych szeregowo przekaznika SB i przycisku bezpieczenstwa PB bocznikowanego stykiem SB4 sluzacym do samopodtrzymania przekaznika SB, polaczony jest przekaznik czasowy PC z przylaczonymi do niego szeregowo stykami zwiernymi PP3 i PL3 przekazników pomocniczych pamieciowych PPiPL.Styk rozwierny PC1 przekaznika czasowego PC polaczony jest z jednej strony bezposrednio z przyciskiem bezpieczenstwa PB i z faza R poprzez przycisk wylaczajacy PW, a z drugiej strony poprzez styk zwjerny SB2 przekaznika pomocniczego SB, styk zwiemy PL2 przekaznika elektromagnetycznego pamieci lewego PL i styk rozwierny SL2 stycznika lewego SL z cewka stycznika prawego SP, badz tez z drugiej strony poprzez styk zwiemy SB3 przekaznika pomocniczego SB, styk zwiemy PP2 przekaznika elektromagnetycznego pamieci prawego PP i styk rozwierny SP2 stycznika prawego SP z cewka stycznika lewego SL.Dzialanie ukladu wedlug wynalazku jest nastepujace. W warunkach pracy normalnej tylko jeden z dwóch przekazników pamieciowych zostaje zalaczony, a Ido przekaznik prawy PP przez styk zwiemy SP3 stycznika SP kierunku wirowania w prawo, albo przekaznik lewy PL przez styk zwiemy SL3 stycznika SL kierunku wirowania w lewo. Zalaczony przekaznik pamieciowy samopodtrzymuje sie przez swój styk zwiemy, przekaznik prawy PP przez styk PP1, przekaznik lewy PL przez styk PL1. Przy pracy normalnej odpowiedni dla kierunku wirowania w prawo wzglednie w lewo przekaznik pamieci prawy PP wzglednie lewy PL pozostaje w stanie pogotowia, które konczy sie z chwila wylaczania silnika przy uzyciu przycisku wylaczajacego PW.W przypadku wystapienia zagrozenia nacisniecia przycisku bezpieczenstwa PB powoduje zalaczenie przekaznika SB, który samopodtrzymuje sie przez swój styk zwiemy SB4 a swoim stykiem rozwiernym SB1 przerywa obwody samopodtrzymania styczników silnika SP iSL. W zwiazku z czym silnik zostaje odlaczony spod napiecia niezaleznie od kierunku wirowania. Natomiast odpowiednie przekazniki pamieciowe prawy PP lub lewy PL nie odpadaja, poniewaz ich samopodtrzymanie jest niezalezne od styku SB1. W ukladzie wiec zostaje zachowana pamiec o kierunku wirowania silnika przed nacisnieciem przycisku bezpieczenstwa PB.Wlaczenie hamowania przeciwpradem zostanie rozpatrzona dla przypadku, gdy zalaczenie przycisku bezpieczenstwa PB nastapilo przy kierunku wirowania silnika w prawo, a wiec przy zalaczonym styczniku SP i odpowiadajacym mu przekazniku pamieci o kierunku wirowania w prawo PP. Przekaznik ten znajdujac sie w stanie pogotowia, przygotowal droge do zalaczenia stycznika wirowania w lewo SL przez styk PC1 przekaznika czasowego PC i styk SB3 przekaznika pomocniczego SB. A wiec z chwila zadzialania przekaznika SB, wylaczenia stycznika SP i zamkniecia sie jego styku rozwiernego SP2 nastepuje natychmiastowe hamowanie silnika przeciwpradem, a nastepnie nawrót.Stycznik lewy SL zalaczajac sie otwiera swój styk rozwierny SL2 uniemozliwiajac ponowne zalaczenie stycznika prawego SP oraz zamyka styk zwiemy SL3, którym zalacza swój przekaznik pamieci lewy PL, a ten samopodtrzymuje sie przez swój styk PL1. Takwiec w sytuacji, gdy przekaznik pamieci o obrotach w prawo PP nadal podtrzymuje sie, a przekaznik pamieci lewy PL zostal wlaczony dodatkowo wskutek nacisniecia przycisku bezpieczenstwa PB, zostaje uruchomiony przekaznik czasowy PC, który otrzymuje zasilanie przez zamkniete styki PP3 i PL3 obu przekazników pamieci prawego PP i lewego PL. Po uplywie nastawionego czasu zwloki styk PCI przekaznika czasowego PC otwiera sie pozbawiajac napiecia cewke stycznika wirowania w lewoSL. Nawrót silnika zostaje przerwany, silnik zostaje wylaczony.Ponowne zalaczenie silnika staje sie mozliwe dopiero po nacisnieciu przycisku PW. Wówczas przekaznik czasowy PC i przekazniki pamieci prawy PP i lewy PL oraz przekaznik pomocniczy SB wracaja do pozycji wyjsciowej.W identyczny sposób jest dokonywany samoczynny nawrót silnika w przypadku nacisniecia przycisku bezpieczenstwa PB przy zalaczonym styczniku lewym SL i kierunku wirowania w Lewo.4 87 362 PL