Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonywania zapór zbiorników osadowych dla magazynowania odpadów poflotacyjnych. < Dotychczas zapory zbiorników osadowych budowano w postaci grobli z materialu nawiezionego wzglednie przy pomocy koparek zbierakowych i spychaczy z gruntu miejscowego do pelnej wysokosci pietrzenia lub w rozbiciu na etapy przez podwyzszanie ich w miare wypelniania zbiorników, które dokonywane bylo z udzialem sprzetu mechanicznego, wzglednie sposobem hydromechanicznym poprzez jednostronne lub dwu¬ stronne namywanie materialu ziemnego, wzglednie za pomoca hydrocyklonów ustawionych na stalych pomostach na koronie zapory, przez rozfrakcjonowanie odpadów poflotacyjnych.Stosowane sposoby budowy i podwyzszania zapór zbiorników osadowych zdaja egzamin jedynie w dogod¬ nych warunkach terenowych i przy ich niewielkiej kubaturze, szczególnie gdy material do nadbudowy znajduje sie na miejscu lub w jej poblizu. Inna niedogodnoscia wymienionych sposobów jest koniecznosc budowy systemu drenazowego pod stopa zapory w celu odprowadzenia wody ze zrzucanych mas odpadów poflotacyjnych, kontaktujacej sie bezposrednio ze skarpa odwodna zapory i pogarszajaca warunki jej statecznosci.Wedlug wynalazku unika sie podanych wad i niedogodnosci dzieki temu, ze od strony odwódnej skarpy wstepnie uformowanej i wyposazonej w system drenazowy ziemnej grobli pierwotnej, namywa sie grawitacyjnie plaze z wydzielonej czesci gruboziarnistych odpadów o granulacji powyzej 0,074 mm, odsuwajac zwierciadlo wody od zapory w glab zbiornika przy czym do podwyzszenia grobli wykorzystuje sie material piaszczysty znamytej plazy- Plaze namywa sie wzdluz zapory na szerokosc w granicach co najmniej 50-100 m a ogólne nachylenie zbocza odpowietrznego zapory utrzymuje sie w granicach od 1 :4 do 1 : 6. Grawitacyjne wydzielenie z odpadów poflotacyjnych frakcji piaskowcowych o granulacji wiekszej od 0,074 mm w postaci plazy usytuowa¬ nej od strony skarpy odwodnej, to jest od strony czaszy zbiornika, mozliwe szczególnie w warunkach uzysku 70-30%, stwarza mozliwosc wykorzystania do podwyzszenia zapory namytego materialu piaszczystego zamiast dostarczonego spoza terenu objetego obrebem zbiornika. Struktura zapory gwarantuje po osuszeniu wysoka statecznosc a po zabezpieczeniu stoku odpowietrznego narzutem piaszczysto-zwirowym wzglednie skala plonna z kopalni, przed zmywaniem przez wody opadowe, zapewnia jej wysoka trwalosc. Odsuwanie w miare wzrostu wysokosci zapory akwenu wodnego oraz zrzutów osadów pylasto-ilastych od grobli gwarantuje jej statecznosc i bezpieczenstwo obiektów usytuowanych ponizej zapory. <2 87 357 W urzadzeniu bedacym równiez przedmiotem wynalazku, najistotniejsza cecha Jest wyposazenie umieszczo¬ nego na koronie grobli przenosnego magistralnego rurociagu odpadów poflotacyjnych, który ma od strony czaszy zbiornika w odstepach co 10-20 m rurociagi spustowe. W odleglosci korzystnie do 10 m od wylotów tych rurociagów, usytuowane sa na plazy, prostopadle do tych wylotów, przenosne plyty oporowe, wygaszajace energie strumienia i zabezpieczajace plaze przed rozmywaniem. W przypadku zawartosci ponizej 30% frakcji piaszczystej o granulacji powyzej 0,074 mm w odpadach poflotacyjnych, wyloty rurociagów sa podlaczone do hydrocyklonów ustawionych na plazy, przy czym kazdy z hydrocyklonów wyposazony jest w rurociag zrzutowy dla frakcji ilasto-pylastej.Przedmiot wynalazku jest blizej wyjasniony w przykladowym wykonaniu uwidocznionym na rysunkach, na których fig. 1 • przedstawia zarys podwyzszonej w miare uplywu czasu grobli pierwotnej w widoku po przekroju, fig. 2 fragment grobli pierwotnej z formowana plaza po przekroju, a fig. 3 i fig. 4 urzadzenia do wykonywania zapory w widoku z góry.Jak uwidoczniono na fig. 1-4 na podlozu terenowym zbiornika i wykonuje sie z materialu nawiezionego, wzglednie uzyskanego lokalnie odpowiednio odrenowana groble pierwotna 2 o nachyleniu skarpy odpowietrznej 3 wynoszacym okolo 1 :3 i skarpy odwodnej 4 okolo 1 : 2. Wykonana grobla pierwotna 2 winna gwarantowac okolo roczne zabezpieczenie zrzutu odpadów. Na koronie 5 grobli 2 prowadzi sie rurociag magistralny 6 rozprowadzajacy wzdluz zapory odpady poflotacyjne zaopatrzony w odstepach co 10-20 m w elastyczne rurociagi spustowe 7 skierowane w poprzek skarpy 4 w kierunku czaszy zbiornika. < Dostarczone przez rurociagi magistralny 6 i rozprowadzone od strony czaszy zbiornika odpady poflotacyj¬ ne namywaja odcinkami wzdluz ogroblowania plaze 8 szerokosci okolo 100 m z frakcji piaszczystej o sredniej granulacji powyzej 0,074 mm. Namyta w ten sposób przy wyznaczonym odcinku grobli 2 plaza 8 zostaje po zmianie odcinka namywania osuszona, a z naniesionego materialu piaszczystego 9 o granulacji powyzej 0,074 mm zostaje przy uzyciu sprzetu mechanicznego uformowana bezposrednio na niej nowa grobla 10 o nachyleniu skarpy odpowietrznej 3 okolo 1 :3 i skarpy odwojJnej 4 okolo 1:2. Po wykonaniu nowej podwyzszonej grobli 10 na danym odcinku zapory odpowiednio uklada sie rurociagi spustowe T wlacza doplyw odpadów poflotacyjnych, które ponownie namywaja od strony czaszy zbiornika plaze 8 oddalajac tym samym lustro wody 11 od zapory pierwotnej 2 i przesuwaja w kierunku przeciwnym od skarpy odpowietrznej 3 polozenie osadów pylasto-ilastych 13 o sredniej granulacji ponizej 0,074 mm. Formowania w powyzszy sposób nowych podwyzszonych grobli 10 odbywa sie kilkakrotnie, po czym rurociag magistralny 6 przenosi sie na nowa groble 14 o szerokosci korony 5" wiekszej od poprzednich 5'; szerokosc korony 5" grobli 14 podyktowana jest mozliwoscia wykorzystania jej, ze wzgledu na spoistosc, jako drogi transportowej sprzetu mechanicznego.Czynnosci zwiazane z kolejnym namywaniem poszczególnych plaz 8 i formowaniem grobli 10, 14 powtarza sie az do osiagniecia docelowej wysokosci zapory, przy zalozeniu, ze ogólne nachylenie stoku odpowietrznego utrzymane zostaje w granicach od 1 :4 do 1 : 6.W celu równomiernego rozprowadzenia namywanego z rurociagów spustowych 7 i T materialu piaszczyste¬ go o sredniej granulacji powyzej 0,074 mm wzdluz plazy 8 w odleglosci 5 m od wylotów 15 rurociagów spustowych 7 i 7' zostaja na plazy 8 usytuowane, prostopadle do osi splywu odpadów przenosne plyty oporowe 16 zaopatrzone od góry w naciecia 17. W przypadku zawartosci ponizej 30% frakcji piaszczystej o granulacji powyzej 0,074 mm w odpadach poflotacyjnych, wyloty 15 rurociagów 7 i 7', spustowych sa podlaczone do hydrocyklonów 18 ustawionych na plazy 8. Kazdy z hydrocyklonów 18 wyposazony jest w rurociag 19 zrzutowy. Zadaniem hydrocyklonów 18 jest wydzielenie frakcji piaszczystej z odpadów poflotacyjnych. Frakcja ilasto-pylasta odpadów lacznie z woda odprowadzana je^t w glab czaszy zbiornika za pomoca rurociagów 19 zrzutowych.Jak wynika z fig. 1 odsuniecie od zapory polozenia osadów pylasto-ilastych 13 o sredniej granulacji ponizej 0,074 mm wraz z lustrem wody 11, korzystny uklad krzywej filtracji w podlozu i w zaporze zabezpiecza wysoka statecznosc samej zapory i bezpieczenstwo obiektów polozonych ponizej a wykorzystanie frakcji piaszczystej odpadów poflotacyjnych o granulacji powyzej 0,074 mm do jej budowy docelowej eliminuje koniecznosc transportu, w celu wzmocnienia, na stok odpowietrzny olbrzymich kubatur ziemi. s Fig.4 Prac. Poligraf. UP PRL naklad 120+18 Cena 10 zl PL