Przedmiotem wynalazku jest zlacze stojaka górniczego ze stropnica lub spagnica spelniajace trzy wymaga¬ nia, którymi sa uchylnosc, wytrzymalosc na rozerwanie i samonestawnosc katowa, czyli zdolnosc do nastawiania stojaka zwolnionego z rozparcia pod z góry zalozonym katem.Zlacze wedlug wynalazku mole byc zastosowane w dowolnej zmechanizowanej obudowie przesuwnej po spagu lub kroczacej w zewiaszenki pod spagiem.W znanych zlaczach stojaków oacha konstrukcyjna powszechnie stosowana, w celu uzyskania uchylnosci, jest zekortcienic stojaka wypukla ozwa kulista i umieszczenie jej w gniezdzie o postaci wkleslej czaszy kulistej przylwierdaonym do stropnicy lub spagnicy. Cecha konstrukcyjna czesto stosowana w celu uzyskania odpornosci na sila rozrywajaca zlacze jeat zaopatrzenie stojaka w otwór praechodjacy ne wylot, pu»z który to otwór jest przesuniety z zachowaniem Luzu sworzerf przymocowany ofeuetronnie do stropnicy kib spagnicy, przewaznie przymocowany posrednio poprzez element etanowiaey gniaado.Poniewaz to rozwiazanie z natury ntczy ogrenloza uchylnosc do dopuszczalnej przez luz pomiedzy swo¬ rzniem a otworem, stosuje sie otwór w stojaku w postaci kanalu zblelnego ku srodkowi majacego stosunkowo duze srednice po obu krancach. Ta droga uzyskuje sie macanie wieksza uchylnosc nie zwiaks*a|ac przy tym wysuwnosci stojaka w ktorunku osiowym.W znanych zlaocach stojaków istnieje duza rozmaitosc rozwiazan semonestawnosci katowej. Znane jest obejmowanie stopka w pewnej odleglosci od stropnicy kib spagnicy obejma sztywno do niej przymocowana i wylozona guma kib wsuwanie stojaka do stalowej tuiei przytwierdzonej sztywno do stropnicy a zwlaszcza do spagnicy. Wewnatrz tuiei sa umieszczone poduszki gumowe lub wykladzina gumowa. Takierozwiazania istotnie prowadza do tego, ze po zwolnieniu z rozparcia stojaka jego katowe nastawie wzgledem stropnicy lub spagnicy powraca do pierwotnie ustalonego. Jednakze rozwiazania te znacznie ograniczaja uchylnosc, na która pozwala luz ^"znane sa zlacza o wiekszej uchylnosci rózniace sie tym od opisanych poprzednio, ze obejmy badz tuleje sa polaczone ze stropnica badz spagnica nie sztywno lecz uchylnie i sa zaopatrzone w sprezyny rozciagliwe lub resory które przy wychylaniu sie stojaka pod dzialaniem górotworu napinaja sie, a po zwolnieniu stojaka z rozparcia rozprezaja sie elastycznie ustawiajac stojak pod wlasciwym katem. Praktyka wykazala, ze w przypa¬ dkach znacznych przesuniec stropu wzgledem spagu, kat uchylenia stojaka moze byc tek duzy, iz wymienione elementy stalowe ulegaja trwalym odksztalceniom. Zwlaszcza resory sklonne sa do pekania przy nadmiernym2 87 200 ugieciu. Dowodem, ze samonastawnosc katowa zlaczy stojaków nie zostala rozwiazana w stopniu zadowalaja¬ cym, sa propozycje bardzo skomplikowanych rozwiazan, które mozna spotkac w literaturze patentowej. Na przyklad stosuje sie przy stojaku uklad silownikowy dzialajacy na stojak sasiedni w celu nastawiania go na pozadany kat.Zlacze wedlug wynalazku ma w celu uzyskania uchylnosci oraz wytrzymalosci na rozerwanie opisane powyzej cechy znane, natomiast rózni sie zasadniczo od zlaczy znanych rozwiazaniem konstrukcyjnym, które nadaje mu samonastawnosc katowa. Mianowicie wynalazek polega na zastosowaniu w zlaczu jako jedynego elementu sprezystego gumowej tulei grubosciennej, która na odcinku pracujacym nie jest niczym krepowana ani od wnetrza ani od zewnatrz w przeciwienstwie do elementów gumowych stosowanych w znanych zlaczach, tj. wykladzin lub poduszek umieszczonych miedzy powierzchniami sztywnych elementów. Tulejata pod naciskiem jedynie na powierzchnie czolowa, asymetrycznym wzgledem jej osi, ulega elastycznemu odksztalceniu. Dzieki wlasciwosciom gumy odksztalcenie jej moglo by byc znacznie wieksze w zakresie elastycznosci niz zachodzace przy jej pracy w zlaczu. Wobec tego tuleja praktycznie nie zuzywa sie na skutek pracy w zlaczu.W zlaczu wedlug wynalazku na zewnatrz elementu stanowiacego gniazdo dla koncówki stojaka osadzona jest gruboscienna tflleja gumowa. Tuleja tylko czescia swej dlugosci obejmuje ten element i jest do niego przy¬ mocowana. Natomiast dalszy odcinek tulei stanowiacy jej wlasciwa czesc robocza wystaje swobodnie w kierunku odwróconym od stropnicy lug spagnicy. Na stojaku jest umieszczony kolnierz czyli sztywny krazek lezacy w plaszczyznie prostopadlej do osi stojaka. Kolnierz ten styka sie z czolowa powierzchnia tulei, a pochylajac sie wraz ze stojakiem powoduje asymetryczne odksztalcenie tulei. Grubosc tulei jest tak dobrana przy danym gatunku gumy, aby sila wynikajaca z jej elastycznego prostowania sie wystarczala z pewnym nadmiarem do nastawienia stojaka zwolnionego z rozparcia pod wymaganym katem. Jezeli ten wymagany kat wzgledem stropni¬ cy lub spagnicy nie jest katem prostym, pomiedzy caloscia zlacza a stropnica lub spagnica umieszcza sie skosna podkladke.Faktyczne ograniczenie uchylnosci zlacza podobnie jak w zlaczach znanych powoduje sworzen, gdy przyjmie w przejsciu poprzez stojak polozenie maksymalnie skosne. Pod dzialaniem górotworu uchylajacym stojak moze powstac w zlaczu bardzo wielka sila dzialajaca w kierunku dalszego, a juz niemozliwego uchylenia.Sila ta mogla by uszkodzic sworzen. Dla ochrony sworznia zastosowano zapore w postaci powierzchni, z których jedna jest uksztaltowana na kolnierzu a druga na krancu gniazda. Powierzchnie te stykaja sie ze soba przy krancowym pochyleniu stojaka przejmujac znaczna czesc sily dazacej do dalszego uchylenia.Rozwiazanie zlacza wedlug wynalazku, w którym dla osiagniecia samonastawnosei katowej wystarcza uklad dwóch elementów: tulei gumowej i kolnierza na stojaku, jest znacznie prostsze od rozwiazan znanych gorzej spelniajacych to zadanie.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony na rysunku schematycznym, przedstawiajacym zlacze stojaka ze stropnica w przekroju. Tensam rysunek obrócony o 180° przedstawialby zlacze stojaka ze spagnica.Stojak 1 ma koncówke w postaci czaszy kulistej osadzona w gniezdzie 2 przytwierdzonym do stropnicy 3 bezposrednio lub za posrednictwem skosnej podkladki 4. Przy koncu stojaka jest w nim wykonany kanal 5 zbiezny ku srodkowi, przez który jest przesuniety sworzen 6 przechodzacy obustronnie przez otwory w scianie gniazda 2. Gruboscienna gumowa tuleja 7 otacza gniazdo 2. Tuleja 7 strona czolowa styka sie z krazkiem 8 stanowiacym kolnierz na stojaku 1. Jak widac z rysunku, odcinek tulei 7, który musi ulec odksztalceniu przy pochyleniu stojaka nie styka sie niczym swa powierzchnia cylindryczna ani wewnetrzna ani zewnetrzna. Ogra¬ niczeniem uchylnosci zlacza jest nie tylko krancowe skosne polozenie sworznia 6 w kanale 6 ale równiez powstajacy równoczesnie styk odpowiednio dobranych powierzchni, z których powierzchnia 9 jett uksztaltowa¬ na na krazku 8, a powierzchnia 10 na scianie gniazda 2. PL