Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie zabezpieczajace lampe rentgenowska przed przeciazeniem przy obciazeniach jednorazowych i wielokrotnych. Urzadzenie znajduje zastosowanie zwlaszcza do lamp rentgenowskich z wirujaca anoda w diagnostyce radiologicznej.Stan techniki. Znane jest stosowanie ukladu elektrycznego zabezpieczajacego lampe rentgenowska przed przeciazeniem, w którym obwód pradu stalego zasilany ze zródla o napieciu proporcjonalnym do napiecia na lampie rentgenowskiej (w kilowoltach) zawiera kondensator odtwarzajacy pojemnosc cieplna calej anody zna¬ mienny tym, ze w szereg z kondensatorem wlaczone sa nastawne opory rzeczywiste sprzezone z regulatorami pradu lampy rentgenowskiej. Opisany uklad opublikowany jest w polskim opisie patentowym nr 68128 pt: „Uklad elektryczny zabezpieczajacy lampe rentgenowska przed przeciazeniem powtarzanymi obciazeniami".W znanych dotychczas ukladach, wystepuje wiele niedogodnosci zwiazanych z niepelnym odtworzeniem termicznych warunków pracy anody lampy rentgenowskiej polegajacym na tym, ze kondensator ladowany pradem pomiarowym odtwarzajacym warunki pracy lampy stanowi odpowiednik pojemnosci cieplnej calej ano¬ dy. Wady znanych ukladów polegaja na tym, ze nie odtwarzaja warunków termicznych zewnetrznych czesci anody, które to warunki stanowia ograniczenie jej obciazalnosci przy obciazeniach jednorazowych Czyli przy zdjeciach rentgenowskich.Celem wynalazku jest usuniecie tych niedogodnosci czyli w szczególnosci braku zabezpieczenia w zakresie obciazen jednorazowych. Aby osiagnac ten cel wytyczono sobie zadanie opracowania dodatkowego urzadzenia pozwalajacego na samoczynne zabezpieczenie lampy rentgenowskiej w przypadku bledu w nastawieniu warun¬ ków jednego obciazenia, uszkodzenia czasownika aparatu rentgenowskiego, uszkodzenia w obwodzie zarzenia lampy rentgenowskiej i innych. Ponadto przed urzadzeniem postawiono zadanie zabezpieczenia lampy rentge¬ nowskiej równiez w przypadku wadliwego dzialania urzadzenia zabezpieczajacego przed niewlasciwym nastawie¬ niem warunków zdjeciowych, w które to urzadzenia wyposazone sa standartowo wszystkie aparaty wiekszej mocy.Istota wynalazku. Zgodnie z wytyczonym zadaniem efekt techniczny uzyskuje sie wedlug wynalazku dzield temu, ze w obwodzie pradu odtwarzajacego warunki pracy lampy rentgenowskiej znajduja sie dwa kondensatory o róznej pojemnosci polaczone szeregowo oraz dwa uklady pomiarowe podlaczone równolegle do kazdego z kondensatorów oddzielnie.2 87 188 Nowe rozwiazanie techniczne urzadzenia wedlug wynalazku charakteryzuje sie tym, ze urzadzenie posiada prosta konstrukcje. Rozwiazanie charakteryzuje sie zaskakujacymi cechami polegajacymi na tym, ze urzadzenie sklada sie z niewielu tanich latwo dostepnych elementów. Korzystne skutki w odniesieniu do dotychczasowego stanu techniki polegaja na zrealizowaniu pelnego zabezpieczenia lampy rentgenowskiej we wszystkich mozliwych warunkach pracy jak równiez w przypadkach wiekszosci uszkodzen ukladów zasilania lampy rentgenowskiej.Reasumujac rozwiazanie techniczne urzadzenia pozwala na calkowicie niezawodna prace bardzo drogich lamp rentgenowskich.Objasnienia rysunków. Urzadzenie wedlug wynalazku dokladnie wyjasnione jest na podstawie przykladu wykonania uwidocznionego na rysunku, który przedstawia schemat elektryczny urzadzenia zabezpieczajacy lam¬ pe rentgenowska przy obciazeniach jednorazowych i wielokrotnych.Jak uwidoczniono na rysunku, w obwodzie pradu stalego 1 odtwarzajacego warunki pracy lampy rentge¬ nowskiej znajduje sie kondensator o mniejszej pojemnosci 2. oraz polaczony z nim szeregowo kondensator o wiekszej pojemnosci 3. Równolegle do kondensatora 2 polaczony jest opornik rozladowujacy 4. Natomiast równolegle do kondensatora 3 polaczony jest opornik rozladowujacy 5. Równolegle do kondensatorów i oporni¬ ków podlaczone sa odpowiednio uklady pomiarowe 6 i 7. Styki 8 i 9 przekazników polaczone sa szeregowo i sterowane ukladami pomiarowymi 6 i 7.Dzialanie urzadzenia wedlug wynalazku polega na tym, ze kondensatory 2 i 3 o róznej pojemnosci ladowa¬ ne sa pradem pomiarowym w ukladzie szeregowym w ten sposób, ze napiecie na kondensatorze 2 o pojemnosci mniejszej rosnie szybciej niz na kondensatorze 3. Dobór pojemnosci kondensatorów 2 i 3 umozliwia odtworzenie przez kondensator 3 pojemnosci cieplnej calej anody oraz przez kondensator 2 pojemnosci cieplnej cienkiej warstwy anody decydujacej o obciazalnosci w zakresie obciazen jednorazowych (zdjeciowych). Oporniki 4 i 5 odtwarzaja odpowiednio warunki ochlodzenia calej anody i warstwy powierzchniowej. Wartosc oporu 4 jest odpowiednio mniejsza od wartosci oporu 5. W ten sposób wielokrotne ladowanie kondensatora 2 do okreslonego napiecia* w przypadku obciazen powtarzalnych spowoduje naladowanie kondensatora 3 do napiecia o zblizonej wartosci. Kazde przekroczenie napiecia na kondensatorze 2 przy obciazeniach jednorazowych lub na kondensato¬ rze 3 przy obciazeniach ciaglych i wielokrotnych powoduje zadzialanie przekaznika w ukladzie pomiarowym 6 lub 7. Styki przekazników spowoduja zablokowanie obwodu zasilania lampy rentgenowskiej uniemozliwiajac dalsze wlaczanie obciazen zabezpieczajac lampe przed uszkodzeniem.Stosowanie wynalazku. Wynalazek znajduje zastosowanie zwlaszcza w aparatach rentgenowskich diagno¬ stycznych wyposazonych w lampy z anoda wirujaca.Oczywiscie wynalazek nie jest ograniczony tylko do opisanych szczególowo i przedstawionego na rysunku przykladu jego wykonania lecz obejmuje równiez stosowanie oddzielnie pojedynczych cech opisanych propozycji o ile nie wykraczaja poza zakres podstawowej mysli wynalazku. PL