Wynalazek dotyczy urzadzenia, w któ- rem tlok posiada taki ksztalt, ze tloczenie wzglednie ssanie plynu wywolane podczas jednego obrotu odbywa sie wedlug krzywej ukosnie symetrycznej. Poza tern dotyczy konstrukcyjnego wykonania, przyczem przy wyzyskaniu dzialania tloka mimosrcdowe- go oraz cisnienia plynu lub gazu, cala ma¬ szyna jest sterowana calkowicie samoczyn¬ nie. Oprócz tego, maszyna jest zbudowana W ten sposób, ze dla kazdego tloka potrzeb¬ na jest tylko jedna czesc maszyny, oddzie¬ lajaca strone niskiego cisnienia od strony wysokiego cisnienia, a tlok posiada taki ksztalt ze steruje samoczynnie biegiem ma¬ szyny podczas swego obrotu. Wreszcie wy¬ nalazek dotyczy poszczególnych przyrza¬ dów, majacych na celu zastosowanie powyz¬ szej zasady, oraz czesci maszyny, ich roz¬ mieszczenia i sposobu dzialania, tak aby tarcie bylo zmniejszone jak najbardziej.Fig. 1 i 2 objasniaja dzialanie przedmio¬ tu wynalazku; fig. 3 jest to przekrój po¬ przeczny urzadzenia; fig. 4 — przekrój o- siowy urzadzenia posiadaj acego djwa tloki umieszczone na wspólnym wale i przesunie¬ te o 180°; fig. 5 — przekrój w podzialce zwiekszonej; fig. 6 — szczegól tloków osa¬ dzonych ina wspólnym wale.Do wyjasnienia dzialania tego urzadze¬ nia bedzie rozwazany tylko jego przekrój, gdyz, przy jego cylindrycznym ksztalcie, ? %zmiana objetosci odbywa sie proporcjonal¬ nie do smian powierzchni przekroju.Rozwiazanie zadania, wykonania podob¬ nego urzadzenia, którego tlok (obrotowy) posiada krzywa dzialania ukosnie syme¬ tryczna, polega na tern, ze nalezy nadac tlo¬ kowi taki ksztalt, aby geometrycznie przed¬ stawione ilosci plynu przepompowanego podczas jednego pól-obrotu, przy zaloze¬ niu, ze odcieta oznacza obrót katowy, a rzedna ilosci plynu, posiadaly postac krzy¬ wej ukosnie symetrycznej wzgledem dwóch osi, któremi sa srodkowa odcieta i srodko¬ wa rzedna, Fig. 1 przedstawia krzywa dzia¬ lania podobnego urzadzenia, Krzywa ta wy¬ róznia sie tern od znanej krzywej dzialania tloka obrotowego, ze jest symetryczna tak wzgledem srodkowej rzednej (90°) jak i wzgledem srodkowej odcietej I = I t. j., ze kazda czesc krzywej jest syme¬ tryczna wzgledem drugiej jaj czesci.Poza tym warunkiem symetrji, ksztalt krzywej nie ma znaczenia. Moze wiec istniec nieskonczona ilosc ksztaltów tloków odpo¬ wiadajacych danym warunkom. Mozna np, stosowac ksztalty cwiartek tloka odpowia¬ dajace czesciom /// lub IV krzywej (fig, 2). Wyznaczenie pozostalych czesci tloka odbywa sie wtedy punktami sposobem ra¬ chunkowym, wskazanym na fig. 2. Jako przyklad podana jest tu forma wykonania urzadzenia, skladajaca sie z kadluba walco¬ wego 1 oraz tloka 2 ksztaltu nie walcowe¬ go i zasuwy 3 nasunietej z zewnatrz do ka¬ dluba. Tlok 2, obracajacy sie dokola srod¬ kowego walu 6, jest kolisty w czesci ///, odpowiadajacej cwierc-obrotowi, miedzy 7 a 8, wzglednie w symetrycznej wzgledem swej Czesci ///' miedzy T a 8', a w punkcie 7 styka sie szczelnie ze scianka kadluba 1.Nalezy jednak zaznaczyc, ze tlok posia¬ da jeszcze taki ksztalt, ze czesc jego obwo¬ du, symetrycznie po obu stronach punktu 7 (okolo 60°) jest wykonana w sposób po¬ dobny do kadluba (C—D na fig. 3) tak, ze podczas swego obrotu, tlok z jednej strony styka sie szczelnie z mozliwie wielka po¬ wierzchnia scianki kadluba, a z drugiej stro¬ ny, w swem polozeniu zerowem (gdy czesc tloka przesuwa sie przez punkt 7) zakry¬ wa calkowicie zarówno kanal ssawny 4, jak i kanal tloczny 5 (fig. 3) oraz zasuwe. Przy¬ krycie to winno mlec miejsce w szerokich granicach, dlatego, aby zapobiec przedo¬ stawaniu sie plynu z kanalu ssawnego do kanalu tlocznego lub odwrotnie, przyczem tlok steruje cala maszyne.Zasuwa 3 (fig- 2), wsunieta z zewnatrz do kadluba 1, dotyka szczelnie do tloka 2 swa krawedzia dolna. Zamiast obracania tlo¬ ka w kadlubie, mozna równiez wyobrazic sobie, ze kadlub obraca sie dokola tloka, W punkcie 3* wskazane jest jakiekolwiek zu¬ pelnie dowolne polozenie zasuwy. Podczas slizgania sie po czesci III obwodu tloka, stale zwiekszajaca sie powierzchnia zasu¬ wy 3* tloczy ilosc wody (strzalka kreskowa¬ na fig. 2) odpowiadajaca w kazdej chwili rzadne] czesci /// krzywej (fig. 1). Syme¬ tryczne czesci obwodu tloka IV i IV musza wiec posiadac taki ksztalt, aby tloczenie za¬ suwy 3" odpowiadalo czesci IV krzywej (fig. 1). Osiaga sie to pod tym warunkiem, ze kazdorazowe chwilowe tloczenie zasu¬ wy 3* oraz tloczenie scianki 3" jest równe V max (fig, 1).Najwieksze chwilowe tloczenie V max zachodzi wtedy, gdy zasuwa znajduje sie w polozeniu 3. Odpowiada ono w tym przy¬ padku tloczeniu powierzchni pierscienio¬ wej, której promien zewnetrzny jest równy promieniowi R kadluba, a szerokosc równa jest najwiekszej odleglosci A (punkt 9) ob¬ wodu tloka od scianki kadluba. Powierzch¬ nia ta równa sie wtedy R2 — (R—A2) i jest proporcjonalna do V max.Wskutek przyjecia danego ksztaltu dla czesci /// obwodu tloka, kazdorazowa uzy¬ teczna dlugosc A* zasuwy jest okreslona zgóry. Dlugosc A" (zasuwy znajdujacej sie na drugim koncu tej same j srednicy jest wte- — 2 —dy okreslona warunkiem, aby obydwie te dlugosci tloczyly zawsze ilosc plynu odpo¬ wiadajaca V max calkowitej powierzchni pierscienia takf ze otrzymuje sie rc [R2—(R -A)2] +* [R2-(R-AT]+n[R2-(R-A"n z którego to równania mozna obliczyc A", dla kazdego A', jako wielkosci niewiado¬ mej, przyczem symetryczne czesci obwodu IV i IV (fig. 3) moga byc latwo obliczone punktami.Przy zalozeniu, ze czesci obwodu iloka /// i ///' posiadaja ksztalt luków kola, o- trzymuje sie dla calego obwodu ksztalt ser¬ ca nieco wciagniety w punkcie 9. Jezeli o- sadzi sie na wspólnym wale dwa lub wie¬ cej takich tloków przestawionych wzgle¬ dem siebie o 180°, to otrzymuje sie wtedy dzialanie odpowiadajace linji prostej (fig, 1). Krzywa dzialania drugiego tloka jest przedstawiona na fig. 1 linja kreskowana, a suma dzialania obu tloków jest wskazana linja mieszana.W praktyce zasuwe 3 zastepuje sie przez plytke 70 (fig. 3 i 4), Na fig. 4 wska¬ zane sa dwa tloki 2 i 2' przesuniete wzgle¬ dem siebie o 180° na wspólnym wale. Plyt¬ ka 10 miesci sie w czesciii glównego ka¬ dluba 1. Czesc la jest zupelnie dostepna i moze byc z latwoscia wymieniona w razie jej zuzycia; jest ona umocowana na glów¬ nym kadlubie zapomoca pokrywy 12 i po¬ siada czop 13, kolo którego plytka JO moze sie lekko wahac. Plytka jest dwuramienina: ramie 14 slizga sie po tloku nieprzerwanie podczas jego obrotu calkowitego, zas ramie 15 jest zakonczone czescia lukowa slizgaja¬ ca sie po sciance czesci, w której miesci sie plytka i zappatrzona w kanaly grzebienia¬ ste 115 w celu lepszego uszczelnienia. Jak to uwidocznia fig. 3, cala plytka znajduje sie pod cisnieniem plynu podczas swej pra¬ cy, przyczem cisnienie dziala na obydwa ramiona. Wskutek tego dziala tylko to ci¬ snienie plynu, które powstaje wskutek róznicy miedzy cisnieniem na ramio¬ na 14 i 75. Nalezy wiec dokladnie obli¬ czyc obydwa ramiona plytki pttzty u- wzglednieniu wystepujacych momen¬ tów skrecajacych. Róznica miedzy najwiek¬ szym momentem skrecajacym plytki, po¬ wstalym wskutek dzialania nacisku mimo- L-rodowego tloka 2 a cisnieniem plynu na tlok, okresla cisnienie powierzchniowe, z ja¬ kiem plytka slizga sie po tloku. Cisnienie to mozna wyliczyc w podobny sposób, jak cisnienie zaworu zasuwanego, mozna go wiec dostosowac do istniejacych warun¬ ków.W celu zwiekszenia uszczelnienia plytki, zaopatruje sie ja w scianki boczne 16, w których iznajiduja sie liczne kanaly grzebie¬ niaste 16'. W tym razie zbedne jest bezpo¬ srednie stykanie sie plytki ze scianka ka¬ dluba. Uszczelnienie zachodzi przy odpo- wiedniem zasilaniu powierzchni plytki i ka¬ dluba, jedynie wskutek dzialania plynu, tworzacego wiry w kanalach grzebienia¬ stych. Odpada wiec calkowicie tarcie mie¬ dzy plytka 10 a kadlubem 1, przyaziem na¬ wet przy najwiekszem mozliwem cisnieniu na plytke, nie bedzie ona przylegala do scianki kadluba. W malych maszynach woL no-obrotowych mozna plytke zastapic pla¬ ska sprezyna umocowana w cylindrze.Podobny rodzaj uszczelnienia mozna równiez zastosowac miedzy tlokiem 2 a cylindrem 1, gdyz tlok posiada dosc znacz¬ ny odcinek C—D (fig. 3) tego samego ksztaltu co cylinder. Odcinek ten zaopa¬ truje sie wiec równiez w kanaly grzebie¬ niaste, jak równiez scianki boczne tloka, przyczem tlok zawiesiza sie w ten sposób w, cylindrze, ze jego scianki sa zblizone mozli¬ wie jak najbardziej do scianek cylindra, jednak przy najwiekszem cisnieniu plynu nie moga dotykac tych scianek. Uszczelnie¬ nie osiaga sie równiez w tych razach zapo¬ moca plynu tworzacego wiry w kanalach grzebieniastych.Przy zastosowaniu kilku tloków, osadzo¬ nych na jednym wale, nadaje isie im postac (fig. 4 i 6) jednego ciala walcowego, o — 3 —ksztaltach odpowiadajacych kadlubowi i zaopatrzonego w wyzlobienia, spelniajaoe te sama role, co i tloki. PL