Przedmiotem wynalazku jest uklad wyzwalanego generatora fali prostokatnej z mozliwoscia regulacji parametrów czasowych w szerokim zakresie.W dotychczasowych rozwiazaniach, generatory fali prostokatnej, o klasie zblizonej do ukladu, wedlug wynalazku, w wiekszosci przypadków opieraly sie na bazie konwencjonalnego multiwibratora astabilnego.Najblizsze znane rozwiazanie zostalo przedstawione w czasopismie USA — „International Electronic" VIL 1974 str. 125. Uklad ten zawiera trzy podstawowe bloki funkcjonalne. Obwód calkujacy decydujacy o okresie drgan generatora, przerzutnik Schmitta formujacy impulsy prostokatne wyjsciowe oraz bramke NOR, w petli sprzezenia zwrotnego, do którego moze byc doprowadzone dodatkowe wejscie wyzwalajace. Ciag impulsów prostokatnych na wyjsciu generatora moze wystapic dopiero wtedy, gdy na wejsciu wyzwalajacym pojawi sie odpowiedni potencjal. Uklad ten nie ma mozliwosci regulacji parametrów czasowych sygnalu wyjsciowego. Upraszczajac, mozna powiedziec, ze zmiana wartosci elementów RC w obwodzie calkujacym wplywa na okres drgan generatora, nie mozna natomiast zmieniac, w sposób indywidualny czasu trwania impulsu oraz przerwy.Ponadto, z uwagi na sterowanie pradowo-napieciowe przerzutnika Schmitta, uzyskany maksymalny okres drgan jest zdeterminowany dopuszczalna wartoscia szczytowa szeregowego opornika R w obwodzie calkujacym.Zjawisko to wystepuje, gdyz brak w ukladzie elementu separujacego obwód calkujacy od przerzutnika Schmitta, którym moze byc wtórnik emiterowy. Oprócz tego, przy zmianie bramki NQR np. w przypadku uszkodzenia na bramke NOR innego typu, przy zachowaniu tych samych wartosci RC, parametry czasowe przebiegu wyjsciowe- go ulegna zmianie, gdyz zmieni sie impedancja zastosowanej bramki NOR. Zjawisko to wystapi, poniewaz bramka NOR jest zródlem sterujacym obwód calkujacy RC, poprzez petle sprzezenia zwrotnego. W ukladzie tym, wystepuje zjawisko wstecznego oddzialywania wyjscia generatora, poprzez bramke NOR, na obwód calkujacy, co w sumie powoduje chwilowe bledy w czasie trwania okresu drgan ukladu. Efekt taki moze wystapic np. przy chwilowych zmianach obciazenia wyjscia generatora.Celem wynalazku jest zbudowanie prostego ukladu wyzwalanego generatora fali prostokatnej, z niezalezna regulacja czasu trwania impulsu oraz przerwy, w którym nie wystapia wady multiwibratorów astabilnych oraz2 86 324 ukladów opartych na wspólpracy obwodu calkujacego z przerzutnikiem Schmitta Cul ten osiagnieto pr/i.v polaczenie wyjscia ukladu z katoda diody drugiej, której anoda jest polaczona z anoda diody pierwszej oraz rezystorem trzecim, a drugi koniec jego dolaczono do wspólnego zasilania ukladu. Natomiast katoda diody pierwszej jest polaczona z wejsciem wtórnika emiterowego, rezystorem pierwszym oraz okladzina kondensatora. którego druga okladzina jest polaczona z masa ukladu.Zaleta ukladu wedlug wynalazku jest to, ze przez odseparowanie obwodu calkujacego i przerzutnika Schmitta oraz zastosowanie posredniej petli i sprzezenia zwrotnego usuniete zostalo ujemnie oddzialywanie wyjscia generatora na obwód calkujacy RC. Ponadto, zostal zmieniony rodzaj pracy ukladu, co w efekcie dalo niezaleznosc parametrów czasowych przebiegu wyjsciowego, od impedancji wyjsciowej bramki NOR.Wynalazek zostal uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia weisje ukladu wyzwalanego generatora fali prostokatnej bez zabezpieczenia przed bledem w czasie trwania ostateczne¬ go impulsu fali, a fig. 2 przedstawia wersje ukladu tego samego generatora, w którym dwie bramki NOR zabezpieczaja przed wystapieniem bledu w czasie trwania ostatniego impulsu fali.Przez okreslenie wyzwalany generator fali prostokatnej, który pokazano na fig. 1 jako pierwszej wersji rozwiazania nalezy rozumiec, ze uklad generuje impulsy prostokatne tylko wtedy, gdy nastapi jego wyzwolenie pod wplywem sygnalu doprowadzonego do wejscia ukladu. Sygnal wyzwalajacy doprowadzony na'wejscie WE powoduje start pracy generatora, przy czym impulsy wyjsciowe pojawiaja sie z opóznieniem czasowym wstepnym, wynikajacym ze stalej czasu obwodu calkujacego R1-C. Pod wplywem przylozonego trwalego sygnalu wyzwalajacego, na wyjsciu obwodu calkujacego R1-C po czasie opóznienia wstepnego, ustala sie napiecie odpowiadajace napieciu pogu wylaczania ukladu Schmitta 2, przy czym wtórnik emiterowy 1 wraz z rezystorem R2, wlaczony pomiedzy obwód calkujacy R1-C a uklad Schmitta 2, spelnia role separatora oraz poprawia parametry ukladu, na które ma wplyw temperatura otoczenia. Z chwila ustalania sie napiecia progowego, na wyjsciu ukladu wystapi pierwszy impuls fali, którego czas trwania okresla stala czasu w obwodzie ladowania kondensatora C i przebiega od Ec, przez rezystor R3, diode D1, do kondensatora C. Ladowanie kondensatora w tym obwodzie jest mozliwe, gdyz dioda D2 zostaje zablokowana poziomem wyjsciowym WY ukladu.Gdy napiecie na kondensatorze C w czasie ladowania go osiagnie poziom progu wlaczania przerzutnika Schmitta 2 i nastapi zakonczenie pierwszego impulsu fali, wówczas dioda D2 zostaje odblokowana poziomem wyjscia WY ukladu i kondensator C rozladowuje sie przez rezystor R1 oraz obwód zewnetrzny sterujacy sygnalem na wejsciu. Stala czasu okreslana przez kondensator C, rezystor R1 okresla czas trwania przerwy miedzy impulsami. Kondensator C rozladowuje sie do momentu osiagniecia na jego okladzinie, nie polaczonej z masa, napiecia odpowiadajacego progowi wylaczania przerzutnika Schmitta 2, po czym ponownie na wyjsciu ukladu pojawia sie impuls, który blokuje diode D2, kondensator moze byc ladowany, a wiec cykl sie powtarza.Polaczenie elementów D1, D2 i R3 decyduje o tym, ze uzyskana petla sprzezenia zwrotnego ma charakter posredni. Nalezy przez to rozumiec, ze informacja w postaci poziomu napiecia z wyjscia WY ukladu jest przekazana posrednio przez diode D2 do obwodu calkujacego, zas sama dioda D2 stanowi skuteczny element separujacy, przez co unika sie wplywu wyjscia WY generatora na parametry czasowe przebiegu wyjsciowego.Nalezy pamietac, ze czas wstepnego opóznienia jest zawsze wiekszy od czasu trwania przerwy miedzy impulsami, gdyz podczas generacji napiecia na wyjsciu obwodu calkujacego R1-C oscyluje pomiedzy dwoma progami przerzutnika Schmitta 2. Z chwila, gdy zniknie sygnal wejsciowy, wyzwalajacy, doprowadzony na WE nastepuje zakonczenie cyklu pracy, przy czym czas trwania ostatniego impulsu moze znacznie odbiegac od czasu trwania pozostalych impulsów fali. Wynika to z tego, ze skok jednostkowy pojawiajacy sie na wejsciu WE przy zaniku sygnalu wyzwalanego jest znacznie wiekszy od standardowych skoków napiecia, które wystepuja na kondensatorze C w czasie trwania cyklu pracy i sa one bliskie poziomowi napiecia progu wlaczenia przerzutnika Schmitta 2.Bramka NOR 3 wlaczona na wyjsciu przerzutnika Schmitta 2 spelnia role inwertera, co jest niezbedne dla pracy ukladu do odwrócenia fazy sygnalu pojawiajacego sie na wyjsciu przerzutnika Schmitta 2. Zaznacza sie, ze dodatkowe wejscie bramki NOR3, które oznaczono przez K, moze sluzyc do kasowania przebiegu wyjsciowego w dowolnej chwili czasowej oraz jego synchronizacji z zewnetrznym zródlem impulsów.Konstrukcja drugiej wersji ukladu przedstawiona na fig. 2 polega na tym, ze wejscie WE ukladu jest polaczone z wejsciem bramki NOR 4 a'wyjscie bramki NOR 4 jest polaczone z jednym wejsciem bramki NOR 5.Natomiast drugie wejscie bramki 5 jest polaczone z wyjsciem WY ukladu, przy czym wyjscie bramki NOR 5 jest polaczone z rezystorem R1.Dzialanie ukladu w drugiej wersji polega na tym, ze sygnal wprowadzony na wejscie WE zostaje, w postaci zanegowanej, podany na wejscie bramki 5 powodujac start pracy generatora. Od tej chwili kazdy impuls wyjsciowy dodatkowo podtrzymuje prace ukladu. Jezeli na wejsciu WE zniknie sygnal wyzwalajacy, w momerv•86324 3 cie gdy na wyjsciu WY generatora trwa impuls, to podtrzyma on stan wyzwolenia ukladu do czasu trwania impulsu. Jak wynika z powyzszego, generacja zachodzi wówczas, gdy na wejsciu WE istnieje trwaly, scisle okreslony sygnal. Zachodzi tu wiec pewnego rodzaju kluczowanie. Nalezy zaznaczyc, ze uklad generatora w tej wersji zapewnia zlikwidowanie wplywu momentu czasowego, konczacego generacje na czas trwania ostatniego impulsu fali. Wygenerowuje on ostatni impuls fali bez bledu w czasie jego trwania, niezaleznie od tego w jakim momencie skonczy sie wejsciowy sygnal wyzwalajacy. PL