Przedmiotem wynalazku jest sposób wytwarzania po¬ jemników oznakowanych przez docisk wskaznikowa farba drukarska, na przyklad puszki do konserw, przy czym farba ta zmienia swa barwe, gdy pojemniki jegozawartosc w otoczeniu wodnym zostana poddane rozgrzaniu dookre¬ slonej uprzednio temperatury w okreslonym uprzednio okresie czasu oraz prasa do wytwarzania takich pojem¬ ników.Przy wytwarzaniu konserw, na przyklad szynki konser¬ wowej, decydujace znaczenie ma to, aby wytwarzana jed¬ nostka zostala poddana obróbce cieplnej wystarczajacej dla zapewnienia trwalosci. Do rozwiazania tego problemu proponowano umieszczenie tasmy wskaznikowej wokól' kazdej grupy puszek, które podczas obróbki w autoklawie umieszcza siew tym samym koszu, albo umieszczanietasm lub tasm klejacych z materialu wskaznikowego na kazdym koszu stosowanym podczas obróbki w autoklawie. Takie tasmy wskaznikowe maja te wlasciwosc, ze przy rozgrza¬ niu w otoczeniu wodnym zmieniaja swa barwe, dzieki czemu przy stosowaniu takich srodków wskaznikowych w opisany sposób mozna bezposrednio po obróbce w auto¬ klawie stwierdzic czy kosz zpuszkamibyl poddany wodnej obróbce cieplnej w autoklawie.Ponadto proponowano juz, by przed obróbka cieplna wybrany pojemnik próbny oznakowac za pomoca pedzla farba wskaznikowa. Takafarba wskaznikowa równiezma wlasciwosc zmieniania swej barwy przy nagrzaniu. Te znane sposoby moznaby rozszerzyc przez wykonywanie oznakowan na kazdym pojedynczym pojemniku, to znaczy tak, by oznakowanie rozciagalo sie na kazda oddzielna puszke, przez co istnialaby mozliwosc stwierdzenia, czy puszki, które wypadly z koszy stosowanych do obróbki w autoklawie, zostaly poddane obróbce cieplnej. W prak¬ tyce przyjete jest zwykle scieranie farby wskaznikowej po stwierdzeniu, zp dana puszka zostala poddana obróbce cieplnej, a ponadto farba wskaznikowa przy tych znanych sposobach przywiera tak slabo, ze mozna ja równiez ze¬ trzec niechcacy. Przy stosowaniu tych znanych sposobów nie ma sie zatem zadnej pewnosci, czy pojemnik wraz z zawartoscia nie zostal poddany obróbce cieplnej dwu¬ krotnie, w przypadku jezeli farba wskaznikowa bezpo¬ srednio po pierwszej obróbce cieplnej zostala niechcacy starta.Wspólna wada wszystkich wymienionych znanych spo¬ sobów polega na tym, ze umozliwiaja one jedynie wewne¬ trzna kontrole wewnatrz tego zakladu, który przeprowa¬ dza obróbke cieplna danego produktu, podczas gdy uzyt¬ kownik wyrobu i instancje kontrolne poza zakladem nie maja mozliwosci stwierdzenia czy kazdy pojemnik zostal poddany obróbce cieplnej.Celem wynalazku jest stworzenie sposobu wspomniane¬ go wyzej typu, który umozliwi sprawdzenie, czy kazdy pojemnik zostal poddany obróbce cieplnej.Celem wynalazku jest stworzenie sposobuwspomniane¬ go wyzej typu, który umozliwi sprawdzenie, czy kazdy pojemnik zostal poddany obróbce cieplnej w srodowisku wodnym, i to w dowolnym czasie po zakonczeniu obróbki cieplnej.Cel ten osiagnieto wedlug wynalazku dzieki temu, ze wskaznikowa farbe drukarska naklada sie na material 86 26986 269 pojemnika przez stosowanie techniki drukowania na bla¬ sze. Osiaga sie przez to, ze wskaznikowa farba drukarska ma tak dobra, przyczepnosc do powierzchni materialu, ze nie mozna jej pózniej zetrzec, dzieki czemu wskazuje ona na stale, czy pojemnik zostal poddany obróbce cieplnej.W zwiazku z tym nalezy zauwazyc, ze sposób wedlug wynalazku niepolega tylko na tym, ze farbewskaznikowa, która stosuje sie przy znanym sposobie nakladania za pomoca pedzla, naklada sie przy zastosowaniu techniki drukowania na blasze, poniewaz stosowana dotychczas farba wskaznikowa byla typu Flexofarbe, która to farba jest znacznie bardziej rzadkoplynnaniztakzwane farby do drukowania na blasze,którestosujesiewedlugwynalazku, a które wymagaly specjalnego opracowania.Przyklad rozwiazania sposobu wedlug wynalazku cha¬ rakteryzuje sie tym, ze farbe drukarska naklada sie sucha technika afsetowa. Unika sie przez to emulgowania wody zwilzajacej w farbie drukarskiej. Ma to w wielu przypad¬ kach duze znaczenie, poniewaz ponalozeniufarbydrukar¬ skiej i po ewentualnym nalozeniu warstwy lakieru czesto przeprowadza sie rozgrzewanie w celu utwardzenia farby drukarskiej. Gdyby podczas tego rozgrzewania woda emulgowala w farbiedrukarskiej, istnialoby powazne nie¬ bezpieczenstwo, ze farba wskaznikowa mniej lub bardziej zmieni swa barwe, poniewaz zmiana barwyjestuwarunko¬ wana odpowiednia temperatura, odpowiednim czasem ogrzewania i srodowiskiem wodnym. Jezeli wskaznikowa farbe drukarska naklada sie sucha technika ofsetowa, to nastepujace ewentualnie koncowe ogrzewanie w celu utwardzenia farby przeprowadzane jest przy braku wody w farbie i niebezpieczenstwo niezamierzonej zmiany bar¬ wy zostaje dzieki temu znacznie zmniejszone.Inne przykladowe rozwiazanie sposobu wedlug wyna¬ lazku polegana tym, ze farby naklada sie w dwóchetapach, przy czym w kazdym etapie naklada siewarstwe farby bez suszenia posredniego warstwy nalozonej w pierwszym etapie, po czym bez suszenia posredniego warstw nalozo¬ nych w obu etapach na obie warstwy farby wskaznikowej naklada sie ewentualnie warstwe lakieru. Dzieki temu uzyskuje sie wystarczajaca grubosc warstwy farby wskaz¬ nikowej przy równoczesnym stosunkowo szybkim i tanim przeprowadzeniu nakladania.Dalszy przyklad rozwiazania sposobu wedlugwynalaz¬ ku polega na tym, zefarbe drukarska i ewentualna zewne¬ trzna warstwe lakieru naklada sie na material pojemnika przed nalozeniem ewentualnej wewnetrznej warstwy la¬ kieru. Dzieki temu unika sie niebezpieczenstwa uszkodze¬ nia ewentualnej wewnetrznej warstwy lakieru podczas nakladania wskaznikowej farby drukarskiej i zwiazanej z tym obróbki materialu pojemnika. Osiaga sie to kosztem tego, ze wskaznikowa farba drukarska przy koncowym ogrzewaniu wewnetrznej warstwy lakieru równiez roz¬ grzewa sie, na skutek czego wzrasta niebezpieczenstwo niepozadanej zmiany barwy wskaznikowej farby drukar¬ skiej. W praktyce okazalo sie, ze takiej niepozadanejzmia¬ ny barwy latwiej jest uniknac niz uszkodzenia wewnetrz¬ nej warstwy lakieru, jezeli nalozona jest ona przez wskaz¬ nikowa farbe drukarska.Dalszy przyklad rozwiazania sposobu wedlug wynalaz¬ ku charakteryzuje sie tym, ze farbe drukarska naklada sie przez stosowanie mokrej techniki ofsetowej. Umozliwia to uzyskanie niezwykle dokladnego druku na materiale po¬ jemnika, poniewaz mozliwejestmiedzyinnymistosowanie rastru do drukowania, jednak z drugiej strony jest sie zmuszonym do szczególnie starannego postepowania przy ewentualnie nastepujacej obróbce cieplnej w celu wysu¬ szenia farby drukarskiej, poniewaz trzeba zapewnic, by przy takim suszeniu nie nastapila niepozadana zmiana barwy.Wynalazek dotyczy równiez prasy do drukowania bla¬ chy do stosowania sposobu wedlug wynalazku, przy czym prasa tazawiera zbudowany w znanysposóbuklad walców z pewna liczba walców sluzacych do rozprowadzania i do nakladania farby drukarskiej. Badania z zastosowaniem takich znanych pras do drukowania ha blasze w celu wypróbowania sposobu wedlug wynalazku wykazaly, ze normalne walce metalowe, zwlaszcza walce miedziane w ukladzie walców prasy do drukowanianablasze, sciera¬ ja sie w bardzo krótkimczasie, na skutek czegobyloby zbyt kosztowne przeprowadzanie sposobu wedlug wynalazku za pomoca takich znanych pras.Prasa do drukowania na blasze wedlug wynalazku cha¬ rakteryzuje sie tym, ze tewalce ukladuwalców, które moga sie stykac zewskaznikowafarbadrukarska, maja powierz- chnie z tworzywa sztucznego. Dzieki temuunika siepodle¬ gania walców, przy stosowaniu prasy do drukowania na blasze do przeprowadzania sposobu wedlug wynalazku o dzialaniu niedopuszczalnie silnych oddzialywan chemi¬ cznych.Wynalazekjest objasniony ponizej na podstawiekorzys¬ tnych przykladów rozwiazan.Wskaznikowa farba drukarska, która nanosi sie sposo¬ bem wedlugwynalazku, mate wlasciwosc, zeprzyrozgrza¬ niu do okreslonej temperatury w okreslonym czasie w sro- dowisku wodnym, na przyklad przy istnieniu w niej wody w stanie plynnym lubgazowym, zmienia swa barwe. Tem¬ peratura potrzebna dla uzyskania wyraznej zmiany barwy i niezbedny do tego celu czas nagrzewania sa nawzajem od siebie zalezne, przyczym obnizenietemperaturypowoduje przedluzenie czasu ogrzewania i odwrotnie. Ponadto istot¬ ne znaczenie ma to, ze dla zmiany barwy wymagana jest obecnosc wody lub pary wodnej.Wskaznikowa farbe drukarska o podanych wyzej wlas¬ ciwosciach mozna nakladac na dowolny material, z które- 40 go wykonuje sie pojemnik. Jako przyklady materialów, na które mozna nakladac wskaznikowa farbe drukarska, mozna podac elektrolitycznie cynowana blache stalowa, blache aluminiowa, plyty stalowe pokryte chromem lub tlenkiem chromu albo tak zwana blache czarna, to jest 45 blache zelazna, która uzyskuje sie bezposrednio przez walcowanie zelaza. Wszystkie te podloza dla wskazniko¬ wej farby drukarskiej mozna stosowac.z lub bez obróbki powierzchniowej, przy czym jako obróbke powierzchnio¬ wa mozna przeprowadzac obróbke fizyczna lub chemicz- 50 na, lub tez mozna nakladac warstwe wosku, farbe drukar¬ ska albo lakier.Wedlug wynalazku wskaznikowa farbe drukarska o po¬ danych wyzej wlasciwosciach naklada sie na podloze, na przyklad wymienionego rodzaju, z którego zostalwykona- 55 ny pojemnik lub z którego wykonuje sie go pózniej, za pomoca techniki drukowania na blasze, na skutek czego kazdy pojemnik posiada oznakowanie, które w dowolnym czasie po nalozeniu wskaznikowejfarbydrukarskiejpoka- *zuje wizualnie, czy pojemnik wraz z zawartoscia zostal 60 poddany ogrzewaniu w srodowisku wodnym. Poniewaz wskaznikowa farbe drukarska naklada sie technika dru¬ kowania na blasze, przylega ona tak dobrze do podloza, ze niebezpieczenstwo niezamierzonego usuniecia farby moz¬ na pominac. Ponadto technika drukowania na blasze na- 65 "daje sie do nakladania automatycznegowskaznikowej far-5 86 269 6 by drukarskiej, dzieki czemu unika sie niebezpieczenstwa bledów, które moglyby wystapicprzy nakladaniu recznym.Po nalozeniu wskaznikowej farby drukarskiej czesto bedzie celowe rozgrzanie podloza z nalozona farba w celu przyspieszenia jej utwardzenia. Aby osiagnaczadanedzia¬ lanie wskaznikowej farby drukarskiej nalezy zadbac o to, by takie ogrzewanie nie spowodowalo zadnej zmianybar¬ wy, poniewaz osiagane przez zmiane barwy wskaznikowej farby drukarskiej wskazanie powinno byc zwiazane z za¬ wartoscia pojemnika i zmiana barwy powinna w sposób pewny pokazywac, ze zawartosc pojemnika zostala podda¬ na okreslonemu rozgrzaniu przez okreslony okres czasu i w srodowisku wodnym. Z tego powodu czesto korzystne jest nakladanie wskaznikowej farby drukarskiej przez stosowanie suchej techniki ofsetowej, poniewaz w takim przypadku nie ma wody zwilzajacej. W pewnych przypad¬ kach jednak celowe jest nakladanie wskaznikowej farby drukarskiej przez zastosowanie mokrej technikiofsetowej, w obecnosci wody zwilzajacej, w celu osiagniecia ostrego rozgraniczenia pomiedzy faza wodna afaza farby, przez co uzyskuje sie dokladniejszy druk, przy czym istnieje mozli¬ wosc drukowania z rastrem. Przy nakladaniu wskazniko¬ wej farby drukarskiej przez stosowanie mokrej techniki ofsetowej, ewentualnie rozgrzewanie w celu utwardzenia farby trzeba przeprowadzac bardzo starannie, aby nie nastapila zmiana barwy. Zmiany barwy trzeba w tym. przypadku uniknac przez dobór stosownej temperatury i czasu ogrzewania, poniewaz czesc wody w farbie bedzie emulgowac, tak ze spelnione bedzie zalozenie dla zmiany barwy, ze ogrzewanie powinno nastepowac w srodowisku wodnym.Wskaznikowa farbe drukarska mozna równieznakladac driograficznie, to znaczy technika drukarska, gdzie nie drukujace czesci plyty drukarskiej sa wylozone materia¬ lem, którego celem jest ostre rozgraniczenie usytuowania farby drukarskiej. Mozna równiez powiedziec, ze material ten funkcyjnie zastepuje wode zwilzajaca na powierzchni plyty drukarskiej przy druku rastrowym. Wreszcie wskaz¬ nikowa farbe drukarska mozna nakladac sposobem wkle¬ slodruku.W praktyce okazalo sie, ze nalozenie grubosci warstwy wskaznikowej farby drukarskiej wystarczajacej do osia¬ gniecia wyraznej zmiany barwy jest trudne do przeprowa¬ dzenia w jednej operacji roboczej. Zatem bez wzgledu na to,któraz róznych technik nakladania zastosujesie, korzy¬ stne jest nakladanie wskaznikowej farby drukarskiej w dwóchetapach, dzieki czemu uzyskujesiegruboscwars¬ twy, która jest w przyblizeniu dwukrotnie wieksza od grubosci warstwy przynakladaniu jednostopniowym. Ta¬ kie nakladanie wskaznikowej farby drukarskiej w dwóch etapach moze byc przeprowadzone stosunkowo szybko i tanio dzieki temu, ze pierwszej warstwy nie suszy sie przed nalozeniem drugiej warstwy, oraz dzieki temu, ze opuszcza sie suszenie obu warstw wskaznikowej farby drukarskiej przed nalozeniem ewentualnej warstwylakie¬ ru. Dzieki temu nakladanie obu warstw wskaznikowej farby drukarskiej i ewentualnej warstwy lakieru mozna przeprowadzic bez stosowania kilku zabiegów suszenia, ' a stosujac tylko jedno suszenie, które w wiekszosci przy¬ padków i tak jest konieczne lub tez jest korzystne dla wysuszenia czesto stosowanej warstwy lakieru. Przez unikniecie dodatkowych zabiegów suszenia zmniejsza sie równoczesnie niebezpieczenstwo niezamierzonej zmiany barwy wskaznikowej farby drukarskiej na skutek ogrze¬ wania majacego miejsce podczas przeprowadzania takich zabiegów suszenia.W zwiazku z tym nalezy zauwazyc, ze wskaznikowa farbe drukarska mozna równiez nakladac bez dodatkowe- go lakierowania, co naturalnie zmniejsza koszty wytwa¬ rzania, a z drugiej strony ma ten skutek, ze wskaznikowa farba drukarska jest gorzej zabezpieczona na przyklad ' przed porysowaniem. Farbetakanazywa sie równiez „non varnishinkM.W wielu przypadkach puszki na konserwy, na których chce sie nalozyc wskaznikowa farbedrukarska,zaopatruje sie wewnatrz w warstwe lakieru, w celu zabezpieczenia zawartosci puszki przed zepsuciem sie na skutek reakcji z materialem puszki. Czestopo nalozeniu warstwy lakieru material pojemnika ogrzewa sie w celu przyspieszenia utwardzenia lakieru. W zwiazku z tym mogloby sie przy¬ puszczalnie okazac, ze najkorzystniej trzeba by najpierw nakladac wewnetrzna warstwelakieru i wysuszyc ja, a do¬ piero potem nakladac wskaznikowa farbe drukarska, aby uniknac poddania jej ogrzewaniu przeprowadzanemu wcelu wysuszenia wewnetrznej warstwylakieru. Takolej¬ noscjest zatem potrzebna i w pewnych szczególnych przy¬ padkach jest stosowana, jednak normalnie najpierw na¬ klada sie wskaznikowa farbe drukarska i ewentualnie zewnetrzna, badz suszona warstwe lakieru, zanim nalozy sie i wysuszy wewnetrzna warstwe lakieru. Powodem tego jest fakt, ze manipulacje materialem puszki konieczne do nalozenia wskaznikowej farby drukarskiej i do innych pracdekoracyjnych, latwomogaspowodowac uszkodzenia w postaci porysowan i skaleczen w uprzednio nalozonej wewnetrznej warstwie lakieru, na skutek czego warstwata nie bedzie mogla spelnic postawionego jej zadania.Reasumujac mozna powiedziec, ze wskaznikowa farba drukarska w korzystnym przykladzierozwiazania sposobu wedlug wynalazku jest nakladana na podloze w postaci elektrolitycznie cynowanej blachy z lub bez obróbki po¬ wierzchniowej przez zastosowanie suchej techniki ofseto¬ wej w dwóch etapach bez posredniego suszenia, po czym równiez bez posredniego suszenia naklada sie warstwe 40 lakieru na strone zewnetrzna materialu pojemnika, przy czym ewentualne lakierowanie wewnetrzne materialu po¬ jemnika przeprowadza sie po nalozeniu wskaznikowej farby drukarskiej i lakieru na strone zewnetrznamaterialu pojemnika i po wysuszeniu ich. 45 Opisany wyzej sposób daje sieprzeprowadzic za pomoca konwencjonalnej prasy do drukowania na blasze. W prak¬ tyce okazuje siejednak, ze wylozone metalem, naprzyklad miedzia, walce w takiej konwencjonalnej prasie do druko¬ wania na blasze, które stykaja sie ze wskaznikowa farba 50 drukarska, bardzo szybko ulegaja zniszczeniu, poniewaz wskaznikowa farba drukarska reaguje z metaliczna po¬ wierzchnia walców. Zaproponowanozatem wedlug wyna¬ lazku takie walce w ukladnie walców konwencjonalnej prasy dodrukowania na blasze, którestykaja sieze wskaz- 55 nikowa farba drukarska, zastapic walcami, które maja powierzchnie z tworzywa sztucznego. Dzieki temu mozna stosowac te walce do nakladania wskaznikowej farby drukarskiej bez reakcji materialu walców z ta farba.Sposób wedlug wynalazku nadaje sie do zastosowania 60 zwlaszcza w przemysle produkcji puszek dla konserw, poniewaz daje on wytwórcom puszek mozliwosc dostar¬ czania puszek, które wskazuja, czy wraz ze swa zawartos¬ cia zostaly poddane one obróbce cieplnej w srodowisku wodnym, na przyklad pasteryzacji lub sterylizacji. Wska- 65 zanie takie jest niezalezne od zakladu, w którym puszki sa7 86 269 8 napelniane i moze w dowolnym czasie sluzyc do kontroli, czy zawartosc puszki zostala poddana obróbce cieplnej.Nalezy zauwazyc, zesposób wedlugwynalazku nie ogra¬ nicza sie do stosowania w polaczeniu zwyzejwymieniony¬ mi przykladami materialupodloza lub dowyzej wymienio¬ nychmetod drukowania, które stanowiajedyniekorzystne przyklady rozwiazania wynalazku. Ponadto wynalazek nie ogranicza sie do stosowania w polaczeniuz wytwarzaniem puszek na konserwy, lecz nadaje sie do stosowania we wszystkich tych przypadkach, gdzie pozadane jest wska¬ zanie, czypojemnik lub ewentualnie jegozawartosc zosta¬ ly poddane obróbce cieplnej w srodowisku wodnym. PL