Przedmiotem wynalazku jest sposób kapsulko- wania substancji rozproszonych za pomoca srod¬ ków powierzchniowo czynnych w cieczy, wedlug patentu glównego nr 76618.Cecha sposobu wedlug patentu glównego jest to, ze substancje, która ma byc kapsulkowana, dysperguje sie w rozcienczalniku w obecnosci re¬ aktywnego srodka powierzchniowo czynnego, zdol¬ nego do wytwarzania zwiazku nierozpuszczalnego w rozcienczalniku, po czym w otrzymanej dys¬ persji srodek powierzchniowo czynny przeprowa¬ dza sie w postac nieodwracalnie nierozpuszczalna, otrzymujac pierwotna zawiesine, która traktuje sie roztworem produktów wstepnej kondensacji aminoplastów o nieznacznej aktywnosci powierz¬ chniowej i nastepnie produkty te w zawiesinie przeprowadza sie w postac nieodwracalnie nie¬ rozpuszczalna, otrzymujac wtórna zawiesine ka¬ psulek o wzmocnionych sciankach.Stwierdzono, ze ten dwuetapowy sposób ka¬ psulkowania mozna przeprowadzic jednoetapowo.Osiaga sie to w sposobie kapsulkowania sub¬ stancji rozproszonych za pomoca srodków powie¬ rzchniowo czynnych w cieczy, wedlug patentu glównego nr 76618, przy czym substancje, która ma byc kapsulkowana, dysperguje sie w rozcien¬ czalniku w obecnosci reaktywnego srodka po¬ wierzchniowo czynnego, zdolnego do wytwarzania zwiazku nierozpuszczalnego w rozcienczalniku, po czym otrzymana zawiesine traktuje roztworem produktu wstepnej kondensacji aminoplastów o nieznacznej aktywnosci powierzchniowej lub mie¬ szanina, z której ten produkt powstaje polegaja¬ cym wedlug wynalazku na tym, ze mieszanine reaktywnego srodka powierzchniowo czynnego i produktów wstepnej kondensacji aminoplastów przeprowadza sie nieodwracalnie w stan nieroz¬ puszczalny, do wytworzenia zawiesin, kapsulek o wzmocnionych sciankach.Stosowane w sposobie wedlug wynalazku reak¬ tywne srodki powierzchniowo czynne i produkty wstepnej kondensacji aminoplastów oraz warunki kapsulkowania, wyodrebnianie, obróbka i zakres stosowania tak otrzymanych kapsulek odpowiada¬ ja danym wedlug patentu glównego.W sposobie wedlug wynalazku postepuje sie ko¬ rzystnie tak, ze najpierw wytwarza sie pierwotna dyspersje lub emulsje, traktuje sie ja roztworem znanego produktu wstepnej kondensacji aminopla¬ stów a reaktywny srodek powierzchniowo czynny równoczesnie polikondensuje sie z produktem wstepnej kondensacji aminoplastów. Podczas gdy utworzenie pierwotnej emulsji lub dyspersji wy¬ maga energicznego mieszania, wlasciwe kapsulko- wanie, to znaczy utwardzanie srodka powierzch¬ niowo czynnego, moze zachodzic praktycznie bez mieszania, poniewaz utworzone czastki sa tak drobne, ze podlegaja ruchowi Brown'a i tym sa¬ mym zapewniona jest jednorodnosc zawiesiny rów¬ niez bez mieszania. Jest to sluszne zwlaszcza wó- 84 53384 533 3 wczas, gdy ciezar wlasciwy zakapsulkowanej sub¬ stancji niezbyt mocno rózni sie od ciezaru wla¬ sciwego rozpuszczalnika otaczajacego sUbsfaiicje.Ponizej podano przykladowo 5 przepisów wy¬ twarzania Veal£tyWli^Ch srodków powierzchniowo 5 czynnych stosowanych w sposobie wedlug wyna¬ lazku, a w przykladach wyjasniono dokladniej sposób wedlug wynalazku. Procenty i czesci:poda¬ ne w tych przepisach i przykladach, o ile nie za¬ znaczono inaczej, oznaczaja procenty i czesci wa- 10 gowe. 11. :z(6 ccz^sci ^6,Wo Wodnego roztworu 'aMehy- du mrówkowego, 170 czesci n-butanolu i 60 czesci mocznika traktuje sie 8 czesciami 25% amoniaku i w kolbie z mieszadlem wyposazonej w chlodnice, 15 ogrzewa sie w ciagu 2 godzin w temperaturze'&6óC, przy czym oddestylowuja 32 czesci mieszaniny n- -butanolu z woda. Nastepnie mieszanine chlodzi sie do temperatury okolo 50°, dodaje 1 czesc 85% "kwasuAfosforowego• rozpuszczonego w -20i czesciach - 20 n-butanolu i ogrzewa pod zmniejszonym cisnieniem w temperaturze 80°C, przy czym oddestylowuje woda i n-butanol. Z destylatu oddziela sie wode, a n-butanol zawraca*do1 procesu. Po uplywie 4 go¬ dzin otrzymuje sie produkt praktycznie bezwodny 25 i dajacy sie mieszac z benzenem w kazdym sto¬ sunku.Produkt zobojetnia sie dodajac 5 czesci trójeta- noloaminy i odparowuje pod zmniejszonym cisnie¬ niem tak, aby otej/mac 212 czesci pozostalosci. 30 Produkt ten nazywa sie dalej zywica lakiernicza A. •4 sku, latwo rozpuszczalny w wodzie. Jego wodny roztwór pieni sie i ma }b£fdzb (dbttfe Wlasciwosci "emuTgiijace' i dyspergujace. 3. 450 g zywiny lakierniczej A, 'f50 g £stru bu- tylowego kwasu glikolowego i 9 g lodowatego kwa¬ su octowego ogrzewa sie w temperaturze 90°C pod cisnieniem 10—15 mm Hg, przy e-zym w cia¬ gu -IV* ^godziny oddestylowuje 85 % 4ttitatfolu. Po¬ zostalosc traktuje sie 300 g etanolu i i 7f5 Sg wodo¬ rotlenku potasowego i zmydla 'W 'temperaturze 80—85°G. Po oddestylowaniu rozp^#jjdiaft^ika-p©d ; zmni'e5^zóntni cisnieniem otrzymuje sie 480 g sta¬ lej bezbarwnej substancji rozpuszczalnej calkowi¬ cie w wodzie i majacej wyrazne eeehy srodka po¬ wierzchniowo czynnego. Jezeli pieniacy ^sSe. silnie 'roztwór potraktuje sie -kwaSefla, lto 'W^tf^ea "ssie nierozpuszczalny w alkaliach prbdulh vsi'€cioWania. 4. 126 czesci melaminy z dodatkiem 18 czesci % amoniaTfcu i SÓ0 czesci 36,5'% roztworu aldehy¬ du mrówkowego w wodzie zawierajacej metanol, ogrzewajac do temperatury 60°C. Nastepnie roz¬ twór ogrzewa sie do temperatury 80°C i w ciagu "minut oddestylówiije pod zmniejszonym cisnie¬ niem 132i czesci mieszaniny metanolu z woda, po czym dodaje 490 czesci n-butanolu i prowadzi da¬ lej destylacje pod zmniejszonym cisnieniem, od¬ dzielajac z destylatu n-butanol od wody. Oddzie¬ lony n-butanol zawraca sie do reaktora, w którym pozostaje 118 czesci wodnej warstwy. Dodaje sie roztwór 3 czesci 85°/o kwasu mrówkowego w 5 czesciach n-butanolu i oddestylowuje 452 czesci " n-butariólu, który porywa reszte wody. Otrzymuje sie 532 czesci lepkiej, bezbarwnej zywicy, która miesza sie w dowolnym stosunku z benzenem.Zywice te okresla sie w dalszej czesci opisu nazwa zywicy lakierniczej - B. Jest to zywica melamino- -n-butanólowa. 532 czesci zywicy lakierniczej B (odpowiada 1 molowi melaminy) i 104 czesci trójetanoloaminy ogrzewa sie mieszajac w ciagu Vk godziny w tem¬ peraturze 120°C i nastepnie w ciagu 1V2 godziny w temperaturze 135—140°C, przy czym oddestylo¬ wuje 76 czesci n-btitanolu. Po ochlodzeniu otrzy¬ muje sie 560 czesci klarownego, lepkiego produk¬ tu, który rozpuszcza sie latwo w 1C% kwasie oc¬ towym. Kwasne roztwory tego produktu maja bar¬ dzo dobre Wlasciwosci emulgujace. Przy wartosci pH=4,0 i w temperaturze nieco podwyzszonej two¬ rzy ' sie nierozpuszczalna zywica. Dzieki tym wla¬ sciwosciom otrzymany produkt stanowi reaktyw¬ ny srodek powierzchniowo czynny. Produkt ten za¬ wiera 80^85% substancji stalej i w 5% roztworze wodnym powoduje obnizenie napiecia powierzch¬ niowego wody z 72,75 dyn/cm do 37,6 dyn/cm. . 445 czesci zywicy lakierniczej \B otrzymanej w sposób opisany w rozdziale 4 traktuje sie 50 czesciami glikolu polietylenowego o przecietnym ciezarze czasteczkowym 4000, ogrzewa do tempera¬ tury 95—100°C,' dodaje 3 czesci- lodowatego kwasu octowego i ogrzewa dalej w temperaturze 95— -^H)0°C az do chwili,vgdy próbka mieszaniny re¬ akcyjnej1 rozpuszcza sie klarownie w wodzie.- Na¬ stepnie dodaje sie 70 czesci trójetanoloaminy, mie¬ sza i ogrzewa' wv ciagu 2* godzin' w temperaturze 120°C. Po ochlodzeniu otrzymuje sie bezbarwny. 21£ czesci zywicy lakierniczej A, bedacej zwia¬ zkiem mocznika, aldehydu mrówkowego i butano¬ lu, co odpowiada 1 molowi mocznika, ogrzewa sie z 177 czesciami glikolu polietylenowego o przeciet¬ nym ciezarze czasteczkowym 1540 w temperaturze 120—130ÓC tak dlugo, az otrzyma sie produkt kla¬ rownie rozpuszczalny w wodzie. Podczas tego o- grzewania oddestylowuje 24 czesci butanolu. Mie¬ szanine traktuje sie nastepnie 35 czesciami trój¬ etanoloaminy i ogrzewa w temperaturze 120° w ciagu 1 godziny. Otrzymany produkt kondensacji traktuje sie taka iloscia destylowanej wody, aby otrzymac klarowny 50% roztwór o slabym zabar¬ wieniu zóltym, dajacy sie rozcienczac woda w do¬ wolnym stosunku. Produkt ten jest w srodowisku alkalicznym (wartosc pH= 9,0) lub slabo kwasnym (wartosc pH=5,0) bardzo dobrym emulgatorem, a pod dzialaniem mocnego kwasu, zwlaszcza w wy¬ zszej temperaturze, ulega sieciowaniu. Z 100 cze¬ sci 50% roztworu tego srodka powierzchniowego czynnego otrzymuje sie okolo 6 czesci nierozpusz¬ czalnej zywicy. 2. 390 rzesci eteru szesciometylowego szescio- metylomclaminy, co odpowiada 1 molowi mela¬ miny,' 372 czesci (2 mole)- dodekanolu, 1540 ozesci (1 mol) glikolu polietylenowego o przecietnym cie¬ zarze czasteczkowym 1540 i 3,35 czesci 85% kwasu bo fosforowego ogrzewa sie w temperaturze 115— —130°C w ciajgc 1-godziny, przy czym oddestylo¬ wuje 97 czesci metanolu. Produkt reakcji zobojet¬ nia sie '10 czesciami trójetanoioaminy, otrzymujac sfódekr powierzchniowo tiz^nny o konsystencji wo- «5 2084533 woskowaty produkt, który w temperaturze 60?C miesza sie latwo z woda. Po zmieszaniu z jedna¬ kowa iloscia wody i po dodaniu niewielkiej ilosci kwasu octowego otrzymuje sie 50% roztwór srod¬ ka powierzchniowo czynnego, nieco metny, maja- 5 cy wartosc pH—8,1—^8,2. W 5% roztworze wodnym produkt ten powoduje zmniejszenie napiecia po¬ wierzchniowego wody z 72,75 dyn/cm do 41,0 dyn/ /cm.Przyklad I. 100 g reaktywnego srodka po- 10 wierzehrniowo czynnego^ otrzymanego w sposób o- pisany wyzej w przepisie 1, rozciencza sie 100 g wody i emulguje dokladnie z 260 g zwyklej nafty.Otrzymana emulsje rozciencza sie woda do 2500 g zakwasza przez dodanie 85% kwasu fosforowego 15 i natychmiast dodaje mieszanine 33 g mocznika i 87,5 g 37% aldehydu mrówkowego, rozpoczynajac proces kapsulkowania. Proces ten prowadzi sie w temperaturze 60°C, ewentualnie lekko mieszajac, w celu zapobiezenia powstawania powierzchnio - 20 wej powloki. Przy wartosci pH mieszaniny wyno¬ szacej 3,0—4,0 proces kapsulkowania trwa 3—6 go¬ dzin. Otrzymane kapsulki odsacza sie i plucze wo¬ da. W przesaczu nie stwierdza sie wolnej nafty, co oznacza, ze proces kapsulkowania przebiega cal- 25 kowicie. Po wysuszeniu masy kapsulek w tempe¬ raturze 60°C otrzymuje sie staly, bezbarwny pro¬ szek zawierajacy powyzej 80% nafty i nadajacy sie jako stale paliwo.Stosujac zamiast wspomnianego wyzej srodka 30 powierzchniowo czynnego srodek otrzymany w sposób opisany wyzej w przepisie 3 lub 5, otrzy¬ muje sie podobne wyniki.Przyklad II. 50 g emulgatora wytworzonego w sposób podany w przepisie 5^rozciencza sie 70 35 g wody i mieszajac emulguje z 130 g ftalanu dwu- butylu. Otrzymana emulsje o wartosci pH 7,9 roz¬ ciencza sie 1000 g wody i dodaje roztwór 33 g melaminy i 63 g 37% aldehydu mrówkowego w 104 g wody, zakwasza za pomoca kwasu siarko- 40 wego, fosforowego lub solnego do wartosci pH 3,0 i utrzymuje w temperaturze 60°C w ciagu 5—6 godzin ewentualnie mieszajac powoli. Nastepnie chlodzi sie do temperatury pokojowej, przesacza i odsaczona mase kapsulek przemywa starannie 45 woda. Przesacz i popluczyny sa klarowne i nie za¬ wieraja ftalanu dwubutylu. Osad suszy sie w tem¬ peraturze 60°C, otrzymujac miekki proszek, który moze byc stosowany jako srodek ulatwiajacy po¬ slizg. 50 Przyklad III. 50 g emulgatora otrzymanego w sposób opisany w przepisie 1 rozciencza sie 25 g wody i mieszajac emulguje z roztworem 3,6 g krystalicznego fioletu laktonowego, 2,4 g blekitu benzoiloleukometylenowego, 47 g azochloru i 47 g 55 oleju parafinowego. Otrzymana emulsja, po roz¬ cienczeniu 1075 g wody ma wartosc pH 8,7. Do roz¬ cienczonej emulsji dodaje sie roztwór 33 g mela¬ miny i 63 g 37% aldehydu mrówkowego w 104 g wody i mieszanine zakwasza kwasem siarkowym, 60 fosforowym lub solnym do wartosci pH 3,0 i o- grzewa do temperatury 60°C. W tej temperaturze utrzymuje sie w ciagu 5—6 godzin, ewentualnie lagodnie mieszajac, po czym chlodzi do tempera¬ tury pokojowej i plucze starannie woda. Przesacz 65 i popluczyny sa klarowne i nie zawieraja barw¬ ników. 228 czesci otrzymanej masy kapsulek ..dyspergu¬ je sie w 278 czesciach wody i 40 czesciach 1% roz¬ tworu metylocelulozy i otrzymana .dyspersje, na¬ nosi : na papier i suszy. Otrzymuje sie dobry pa¬ pier .przebitkowy CF.P r z y klad IV. 50 g emulgatora otrzymanego w sposób opisany w przepisie 4 rozciencza sie 245 g wody i mieszajac emulguje z 130 g oleju para¬ finowego zabarwionego 1,5% czerwieni tluszczowej 7 B i 5 g lodowatego kwasu octowego. Otrzymana emulsje o wartosci pH 4,8 rozciencza sie 1570 g wody. 33 g mocznika i 87,5 g 37% aldehydu mrówko¬ wego rozpuszcza sie w temperaturze 30—40°C, roz¬ twór alkalizuje trójetanoloamina do wartosci pH 8,0 i kondensuje w ciagu 1 godziny w temperatu¬ rze 70—80°C, po czym do produktu reakcji doda¬ je 79,5 g wody. Otrzymany produkt wstepnej kon¬ densacji dodaje sie do rozcienczonej w sposób wy¬ zej opisany emulsji, zakwasza mieszanine do war¬ tosci pH 3,0 i pozostawia na okres 3 godzin w temperaturze 60°C. Po ochlodzeniu do temperatury pokojowej odsacza sie otrzymana mase kapsulko- wa i przemywa woda. Przesacz i popluczyny sa klarowne i nie zawieraja oleju parafinowego. O- trzymana mase kapsulkowa dysperguje sie w wo¬ dzie i nanosi na papier, otrzymujac papier do ko¬ piowania, za pomoca którego mozna uzyskac ko¬ piowane teksty o barwie czerwonej, nie zamazane.Przyklad V. Z 160 g 10% wodnego emulga¬ tora otrzymanego w sposób opisany w przepisie 3 i 40 g pigmentu azowego otrzymanego z dwuazo- wanego l-amino-2-metylo-4-chlorobenzenu i 2- -metylo-4-chlorofenyloamidu kwasu 2-hydroksyna- ftaleno-3-karboksylowego wytwarza sie w mlynie mikrozolowym dyspersje i rozciencza ja 1000 g wody. Do otrzymanej dyspersji pigmentu dodaje sie roztwór produktu wstepnej kondensacji, otrzy¬ manego przez kondensacje w temperaturze 70— —80°C w ciagu 1 godziny mieszaniny 60 g (1 mol) mocznika i 120 g 37% aldehydu mrówkowego przy wartosci pH 8,0 (trójetanoloamina) i rozcienczenie woda do 250 g po ochlodzeniu. Otrzymana mie¬ szanine dyspersji pigmentu i produktu wstepnej kondensacji, majaca wartosc pH 8,2, zakwasza sie kwasem mrówkowym, fosforowym lub solnym dG wartosci pH 2,5 i lekko mieszajac poddaje reakcji w ciagu 3 godzin w temperaturze 60°C. Nastepnie chlodzi sie do temperatury pokojowej, zobojetnia amoniakiem, odsacza i przemywa woda, przy czym przesacz i popluczyny sa klarowne i bezbarwne.Kapsulki z pigmentem suszy sie w temperaturze 100°C, przy czym dzieki procesowi kapsulkowa¬ nia odpornosc pigmentu na dzialanie oleju polep¬ sza sie znacznie w porównaniu z odpornoscia su¬ rowego pigmentu. Próbka pigmentu w kapsulkach, umieszczona w czterochloroetylenie nn powoduje zadnego zabarwienia rozpuszczalnika. PL