Przedmiotem wynalazku jest formierka prasujaca do wykonywania form odlewniczych dla indywidualnych stanowisk formowania, zmechanizowanych gniazd formowania i automatycznych linii formowania.Formierki prasujace jednostanowiskowe zbudowane sa na zasadzie wykonania czynnosci zwiazanych z zaformowaniem form przez zaprasowanie i posiadaja mechanizm prasowania ze stolem lub plyta dociskowa, plyte podmodelowa, miedzy które umieszcza sie skrzynke formierska z nadstawka na mase formierska i przez ruch dociskowy zespolu prasowania masa formierska zostaje zaprasowana w skrzynce formierskiej. Formowanie obejmuje nastepujace czynnosci podstawowe: oczyszczenie plyty podmodelowej, ulozenie skrzynki formierskiej z nadstawka na stole maszyny, nasypanie masy formierskiej do skrzynki z nadstawka, zaprasowanie masy w skrzynce, oddzielenie modelu od formy, zdjecie zaformowanej skrzynki z maszyny. Wszystkie te czynnosci wykonywane sa kolejno po sobie w zwiazku z czym wydajnosc tych formierek nie jest duza i wynosi od 60 do 120 zaformowan na godzine. Stosowana w tych formierkach metoda zageszczania masy formierskiej przez prasowanie górna glowica prasujaca, lub prasowanie dolna glowica prasujaca, lub prasowanie górna plyta podmodelowa, lub prasowanie dolna plyta podmodelowa, prasowanie wielotloczkowe, przeponowe, oraz stosowane odmiany konstrukcyjne formierek, przeciagowe i trzpieniowe, ze stolem obracanym lub przerzuca¬ nym, obrotowe wstrzasowo-prasujace, prasujace z nadmuchiwaniem, nie zmieniaja istotnej sprawy zwiazanej z uzyskaniem wyzszych wydajnosci tych formierek, a mianowicie koniecznosci stosowania kolejno po sobie nastepujacych operacji przy zaformowaniu skrzynki formierskiej.Literatura: ksiazki K. Gierdziejewski i W. Chabowski - Maszyny formierskie: wyd. 1959 r. P.W.T. str. 102-M66, R. Chudzikiewicz- Mechanizacja odlewni: wyd. 1959 r. W.N.T.str. 148-5-171,194-^206,209^-218.Przykladem tego sa rozwiazania konstrukcyjne formierek krajowych jak: formierka prasujaca z trzpieniami typu F.P.T.-65, formierka kombinowana trzpieniowa typ F.K.T.-54, F.K.T.-65A, F.K.T.-86, F.K.T.-108, formierka kombinowana z obracana kolumna typ FKOK-65. Z produkowanych za granica formierek mozna wymienic: wstrzasarko-prase Feromat typ FRP, z obracana kolumna Wefomat typ FRPG, z przerzucanym stolem Rotopress typ FRPU produkowane w NRD, formierka wstrzasarko-prasujaca z glowica wielotloczkowa Nr 64 P.l. firmy Osborn Anglia, kombinowana formierka nadmuchiwarko-prasa firmy Beardsley Piper typ Mold-Blo USA, formierka automatyczna typ BIF-1 z dzwigniowym mechanizmem prasowania produkcji ZSRR,2 84 328 formierka wstrzasowo-prasujaca o napedzie hydraulicznym firmy Ritterhaus-Blecher NRF, kombinowana formierka nadmuchiwarko-prasa Disamatic firmy Dansk Industri Syndikat, Dania.Literatura: opisy formierek w ksiazkach K. Gierdziejewski i W. Chabowski — Maszyny formierskie, R. Chudzikiewicz — Mechanizacja odlewni, J. Horoszko — Maszyny i urzadzenia odlewnicze czesci Maszyny formierskie, Gliwice 1961 r., Katalog maszyn formierskich Dolnoslaskich Zakladów Metalurgicznych „Dozamet" Nowa Sól, prospekty firm zagranicznych.Podobnie polski wynalazek wedlug opisu patentowego Nr 58228 w klasie 31 b 15/28 - Urzadzenie do automatycznego wykonywania czesci form odlewniczych, Dolnoslaskich Zakladów Metalurgicznych w Nowej Soli przedstawia rozwiazanie zaprasowania masy formierskiej po jej wstrzeleniu do skrzynki formierskiej z ruchoma nadstawka, lecz widoczne rózne wysokosci masy w przekrojach w skrzynce formierskiej nie zapewnia¬ ja prawidlowego zageszczenia masy podczas doprasowania.Niemiecki wynalazek wedlug opisu patentowego nr 689614 w klasie 31 b firmy Badische Maschinefabrik Eisengiesserei Karlsruhe-Durlach przedstawia formierke wstrzasarko-prase z obracana kolumna, która ma kolejno po sobie nastepujace operacje formowania, a metoda zageszczenia masy jest typowa stosowana w formierkach wstrzasarko prasujacych, co nie pozwala zaliczyc tej maszyny do rzedu formierek dobrych i wysokowydajnych.Wyzsze wydajnosci zaformowan uzyskuja formierki wielostanowiskowe, w których czesc podstawowych operacji wykonywana jest na odrebnych stanowiskach karuzelowo lub liniowo ustawionych obok formierki. Najbardziej rozpowszechnione w odlewnictwie sa formierki wstrzasowo-dociskowe, które stosowane sa zarówno w pojedyn¬ czych stanowiskach formowania, w gniazdach formowania, w zmechanizowanych liniach formowania. Z uwagi jednak na niska wydajnosc zaformowan, halas powstajacy podczas operacji wstrzasania, nierównomiernosc stopnia ubicia masy formierskiej w skrzynce, wypierane sa przez coraz szybciej rozwijajace sie formierki prasujace. Podstawowa tego przyczyna jest znacznie wyzsza wydajnosc formierek pras, ich cicha praca oraz to, ze formierki te mozna znacznie latwiej zautomatyzowac jak wstrzasarki lub narzucarki.Istota rozwiazania formierki prasujacej do wykonywania form odlewniczych polega na tym, iz w konstru¬ kcji formierki skladajacej sie z plyty dolnej i górnej polaczonej czteroma kolumnami, umieszczony zostal mechanizm prasujacy na plycie dolnej, a plyta podmodelowa zostala przymocowana do plyty górnej.W*przestrzeni miedzy plyta dociskowa tloka zespolu prasujacego, a plyta podmodelowa zostaje przesunieta na os formierki skrzynka formierska spoczywajaca na rolkach zespolu rolkowego przymocowanego do konstrukcji formierki, przepychana mechanizmem podawania. Jednoczesnie w dalsza wolna przestrzen miedzy skrzynka formierska, a plyta tloka prasujacego ale z kierunku poprzecznego do osi podawania skrzynek formierskich, zostaje przesuniety mechanizmem podawania zasobnik masy formierskiej. Mechanizm ten, zamocowany w kon¬ strukcji nosnej do kolumn formierki, posiada dwa pojemniki na mase formierska spoczywajace luzno w korpusie podajnika. Do konstrukcji formierki z obu stron przymocowane sa dwa zbiorniki z masa formierska znajdujace sie w osi i nad podajnikiem. Cykliczny ruch wahadlowy podajnika powoduje, iz kiedy jeden z pojemników znajduje sie w osi formierki pod skrzynka formierska, drugi jest pod zespolem jednego z zasobników masy formierskiej i jest ta masa napelniony. Ruch tloka prasujacego do góry powoduje przez wypychacze i plytke prasujaca, podniesienie i docisniecie pojemnika z masa formierska oraz skrzynke formierska do plyty podmode- lowej. Dalszy ruch tloka do góry powoduje wypchniecie ruchomej plytki dennej pojemnika i masy formierskiej znajdujace sie w pojemniku do skrzynki i doprasowanie jej do plyty podmodelowej. W ruchu powrotnym tloka nastepuje kolejno, opuszczenie zaformowanej skrzynki formierskiej na rolki zespolu rolkowego, z którego zepchnieta zostaje nowa skrzynka przesunieta silownikiem pneumatycznym, nastepnie pojemnik zostaje umieszczony w podajniku, który nastepnie wahadlowo przesuwa sie na odleglosc równa odleglosci od osi formierki do osi zasobnika z masa formierska.Taki krzyzowy uklad podawania na os formierki skrzynek formierskich oraz pojemnika z masa formierska w czasie ruchu powrotnego tloka zespolu prasujacego eliminuje do minimum czasy tracone na te operacje, jak to ma miejsce we wszystkich obecnie stosowanych i znanych rozwiazaniach formierek wstrzasowo-dociskowych i prasujacych. Dla uzyskania wstepnego uksztaltowania wnek modeli oraz wstepnego zageszczenia masy w pojemniku, która potem bedzie wepchnieta w skrzynke formierska i doprasowana do plyty podmodelowej, umieszczono na konstrukcji formierki nad podajnikiem, a przed zasobnikami na mase, dwa walce obrotowe z wystepami o ksztaltach zblizonych do profili, konfiguracji i ukladu modeli na plycie podmodelowej. W czasie wahadlowego przesuwania sie podajnika, walce obracaja sie na zasadzie mechanizmu zebatki i kola zebatego i powoduja rozgarniecie, wstepne zageszczenie i uksztaltowanie wnek w masie formierskiej podanej przez zesyp ze zbiorników masy do podajników. Dzialanie tego zespolu walcy ma na celu uzyskanie takich wysokosci w kazdym punkcie przekroju masy w pojemniku, aby w trakcie pózniejszego doprasowania do plyty podmodelo¬ wej uzyskac maksymalnie równomierne zageszczenie formy.Przedmiot wynalazku w przykladzie wykonania przedstawiony jest na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia widok formierki prasujacej wg wynalazku, fig. 2 przekrój przez te formierke wzdluz linii I—I, a fig. 3 przekrój wzdluz linii II—II.84 328 3 Formierka sklada sie z plyty dolnej 1, na której spoczywa zamocowany cylinder 2 z ruchomym tlokiem 3.Na tloku zamocowana jest plyta 4, której wystajaca górna czesc uksztaltowana odpowiednio do plyty 6 dennej pojemnika 5 masy formierskiej sluzy jako tlok, wypychajacy mase formierska z pojemnika do skrzynki formierskiej 7, doprasowujac mase formierska do nieruchomej plyty podmodelowej 8 zamocowanej w górnej plycie formierki 9. Plyty górna i dolna formierki polaczone sa na stale czteroma kolumnami 10 stanowiacymi przestrzenna konstrukcje formierki, w której srodku znajduje sie umieszczony na plycie dolnej cylinder i tlok.Przestrzenny uklad konstrukcji formierki pozwala krzyzowo wprowadzic i ustawic w osi pionowej formierki skrzynke formierska bez masy pod plyta modelowa, oraz pod skrzynka za pomoca podajnika 11 jeden z pojemników 5 z masa formierska. Skrzynki formierskie posiadaja dwie listwy nosne na bokach skrzynki, na których przesuwaja sie po rolkach stolów rolkowych, pochylo ustawionych od odbieralników skrzynek do samej formierki i zaczepem silownika pneumatycznego mechanizmu podawania (A) zostaja cyklicznie spychane na podobny zestaw rolek nosnych, umocowanych w ksztaltownikach, przymocowanych na stale w poziomie do kolumn formierki, na takiej wysokosci, aby podana skrzynka mogla przesunac sie swobodnie pod plyta modelowa w najmniejszej od niej odleglosci. Silownik przymocowany jest na stale do konstrukcji formierki i dzialanie jego sterowane jest systemem przekazników elektromagnetycznych i zaworów pneumatycznych, na dzialanie których podstawowy wplyw ma polozenie tloka formierki w czasie jego ruchu powrotnego. Podajnik posiadajacy dwa pojemniki objetosciowe na mase formierska, suwliwie przesuwany jest po poziomych listwach przymocowanych do kolumn formierki za pomoca silownika pneumatycznego mechanizmu podawania (B).Przesuniecie podajnika zalezne jest równiez od polozenia tloka formierki w czasie ruchu powrotnego i sterowane jest podobnym ukladem przekazników i zaworów. Podawanie pojemników z masa i skrzynek formierskich nad mechanizm (C) prasujacy formierki zrealizowane jest w ukladzie krzyzowym.Dla wlasciwego wykonania czynnosci wypchniecia masy z pojemnika do skrzynki formierskiej i zageszcze¬ nia jej z uprofilowaniem ksztaltu modeli zamocowanych na plycie przymodelowej musi byc spelniony warunek, aby.pojemnik w ruchu pionowym w góre zetknal sie ze skrzynka formierska, a nastepnie razem unoszac sie do góry spotkal sie z plyta podmodelowa. Wówczas w czasie dalszego ruchu podnoszacego, tlok formierki wypycha mase formierska z pojemnika poprzez ruchoma plytke 6 denna pojemnika do skrzynki formierskiej i doprasowu- je mase formierska w skrzynce do plyty podmodelowej odwzorowujac wneke formy za pomoca modeli w masie skrzynki formierskiej. Czynnosci wyprzedzajacego podnoszenia pionowo pojemnika z masa formierska do skrzynki formierskiej, a nastepnie pojemnika razem ze skrzynka do plyty podmodelowej i zblokowania calosci z odpowiednia sila dociskowa, przed wypchnieciem masy formierskiej przez tlok formierki, spelnia wypychacz 12. Wypychacz ten skladajacy sie z tloczka z plyta górna, do której przymocowane sa cztery trzpienie 13 wypychajace, umiejscowiony jest w duzym tloku formierki i w ruchu wspólnym tloka wyprzedza trzpienie .i sluzy do wypychania masy z pojemnika i jej doprasowania. Wspólny ruch tloka z wypychaczem powoduje, iz w pierwszej kolejnosci trzpienie wypychacza spotkaja sie z pojemnikiem z masa formierska, maja moznosc podniesienia go do skrzynki formierskiej, a nastepnie docisniecie obu przedmiotów do plyty modelowej i zblokowania calosci. Dopiero dalszy ruch tloka formierki powoduje wypychanie masy formierskiej z pojemnika i jej doprasowanie do plyty modelowej. W tym czasie wypychacz podtrzymuje zestaw skrzynki formierskiej i pojemnika i pozostaje na nie zmienionym poziomie dzieki oporowym sprezynom 14, które w czasie ruchu tloka formierki zostaja scisniete. Wypychacz poprzez tloczek umiejscowiony w otworze tloka formierki, polaczonym przez to z przestrzenia cylindra, podlega stalemu naciskowi medium, wprowadzanego do cylindra i powodujacego ruch tloka formierki. Trzpienie wypychacza, przechodzace luzno przez otwory plyty górnej tloka formierki, chowaja sie w czasie dalszego ruchu tloka w przestrzeni miedzy plyta tloka, a wybraniem wewnetrznym tloka formierki i w tym czasie oprócz dzialania nacisku medium, podlegaja naciskowi sprezyn, które w tym czasie ulegaja scisnieciu. Formierka posiada dwa zbiorniki 15 na mase formierska oraz podajnik suwakowy z dwoma pojemnikami objetosciowymi na mase formierska. Zbiorniki znajduja sie na przeciwleglych stronach formierki nad podajnikiem z pojemnikami, który cyklicznie przesuwa sie w ruchu poziomym, ustawia w osi formierki jeden z pojemników napelniony masa, a nastepnie w ruchu powrotnym drugi pojemnik. Uklad ten pozwala na szybkie podawanie pojemnika z masa na punkt centralny formierki, gdyz w czasie gdy pierwszy pojemnik jest podnoszony ruchem tloka i masa formierska jest z niego wypychana do skrzynki, a nastepnie doprasowana, drugi pojemnik w tym czasie znajduje sie pod nastepnym zbiornikiem z masa formierska i jest nia wypelniony. Masa formierska wypelnia pojemnik z nadmiarem, ustalanym przez szczeline regulowana zasuwka, która to szczelina przepuszcza nadmiar masy w czasie ruchu pojemnika z pojemnikiem przesuwajacym sie pod zbiornikiem i przecinajacym mase w zbiorniku systemem szufladkowym.Pojemnik z nadmiarem masy formierskiej w czasie ruchu podajnika przesuwajacego go na os formierki, napotyka na walec 16 z ukladem wystepów na powierzchni obwodu walca, odpowiadajacych ukladowi przestrzennemu i ksztaltom modeli na plycie modelowej. Zsynchronizowany z przesuwem podajnika obrót walca4 84 328 powoduje w pojemniku, przez walcowanie masy formierskiej, jej wstepne zageszczenie oraz utworzenie wnek odpowiadajacych w rozmieszczeniu i zblizonym ksztalcie modelom plyty modelowej. Operacja ta jest podstawo¬ wym elementem uzyskania wlasciwego stopnia zageszczenia masy formierskiej podczas drugiej fazy zageszczania, to jest przy doprasowywaniu masy formierskiej wypchnietej z pojemnika do skrzynki formierskiej. .Uksztaltowane wneki w czasie walcowania, rozgarnieta i wstepnie zageszczona masa formierska w pojem¬ niku, pozwala na uzyskanie w drugiej fazie doprasowywania równomiernego zageszczenia masy formierskiej w skrzynce formierskiej. Wysoki nacisk w drugiej fazie zageszczenia masy formierskiej pozwala równiez na uzyskanie odpowiedniej jakosci przygotowanej w ten sposób formy.Cykl pracy formierki jest nastepujacy. W punkcie centralnym maszyny znajduja sie ustawione wstepnie skrzynka formierska i pojemnik z masa formierska. Nadane przez wprowadzone medium do cylindra cisnienie powoduje ruch tloka formierki do góry, który poprzez wypychacz podnosi pojemnik z masa formierska, a nastepnie skrzynke formierska, dociska pojemnik r skrzynke do plyty modelowej posiadajacej bolce, które wchodzac w otwory skrzynki formierskiej, odpowiednio ustalaja polozenie skrzynki w stosunku do plyty modelowej. W czasie dalszego ruchu, tlok wypycha mase z pojemnika do skrzynki formierskiej i doprasowuje ja odwzorowujac w niej ksztalty modeli zamocowanych na plycie podmodelowej. W tym czasie drugi pojemnik znajduje sie pod zbiornikiem na mase formierska i jest ta masa napelniany. W czasie ruchu tloka w dól skrzynka formierska z zaprasowanamasa odziela sie od plyty podmodelowej i ustawia sie na rolkach 17 ukladu linii rolkowej, przechodzacej miedzy kolumnami formierki, ustawionej w poziomie pod katem 90° w stosunku do osi podajnika pojemników. Skrzynka ta jest nastepnie zepchnieta przez kolejna pusta skrzynke przesuwana po linii rolkowej, ustawionej wspólosiowo z formierka. Przy dalszym ruchu tloka w dól pojemnik masy osiada w siedlisku podajnika i zostaje automatycznie przesuniety pod zbiornik z masa formierska celem napelnienia.Równoczesnie drugi pojemnik napelniony masa, tym ruchem podajnika ustawia sie w osi formierki. W trakcie przesuwania, pojemnik ten napotyka na uprofilowany walec, który wstepnie zageszcza umieszczona z nadmiarem mase formierska i profilowuje odpowiednie wneki w masie. Tlok formierki po dojsciu do polozenia dolnego, moze rozpoczac ruch do góry, rozpoczynajac nowy cykl pracy formierki. Rozrzad wprowadzonego medium nadajacego ruch tloka jest ustalany system przekazników ukladu logicznego, sterujacych czynnosciami wszystkich elementów ruchowych formierki i ich napedami.Krzyzowy uklad podawania w jednym czasie w trakcie powrotnego ruchu tloka, zarówno nowej skrzynki formierskiej oraz pojemnika z masa formierska i ustawiania ich w osi formierki, skraca do minimum czas tracony w cyklu formowania, wystepujacy prawie we wszystkich dotychczas znanych odmianach formierek prasujacych w systemie kolejno po sobie nastepujacych operacji.Teoretyczna wydajnosc formierki wedlug wynalazku okresla sie w wysokosci 600 do 800 zaformowan na godzine. Zastosowanie przedstawionej formierki w dobie zmechanizowania i automatyzowania procesów odlew¬ niczych, wykorzystanie jej walorów zapewniajacych wysokie wydajnosci, dobre i prawidlowe zageszczenie formy, cicha prace, szybka wymiane plyty modelowej, prostote konstrukcji przy zastosowaniu typowych ukladów sterowania przyczyni sie do podniesienia na wysoki poziom techniki wytwarzanie form, poprawi wybitnie warunki pracy w formierniach, umozliwi szybsze wprowadzanie nowoczesnego zautomatyzowanego systemu pracy w odlewniach.Formierka ta moze znalezc zastosowanie przy produkcji odlewów dla przemyslu: wlókienniczego, motoryzacyjnego, rolniczego, armatury przemyslowej, odlewów piecowych, laczników itp., które w obecnym ukladzie stanowia okolo 60% calkowitej ilosci odlewów produkowanych w swiecie. Przykladowo formierka ta zastosowana w linii automatycznej formowania zlozonej z dwóch gniazd formierskich po dwie formierki kazda, dla formowania górnych i dolnych polówek form, moze byc zlokalizowana na powierzchni okolo 200 m2 i osiagnac wydajnosc rzedu 12 milionów form wciagu roku. Przy zalozeniu, iz w formie napelnienie wagowe odlewów wyniesie 3 kg, stanowic to bedzie wielkosc produkcji brutto 36 000 ton rocznie. PL