Przedmiotem wynalazku jest sposób wykonywania matryc i wkladek matrycowych do wytlaczania kól zebatych stozkowych oraz przyrzad do wykonywania matryc i wkladek matrycowych do wytlaczania, w szczególnosci do wytlaczania na goraco, a w przypadku kól z metali kolorowych, do wytlaczania na zimno.Stan techniki. Znany jest sposób wykonywania matryc lub wkladek matrycowych do wytlaczania kól zebatych stozkowych, na przyklad wedlug „Technologii uzebien" - referaty na Konferencje Naukowo-Tech¬ niczna - Poznan 1972, SIMP. Polega ona na przekuwaniu z materialu pretowego stempla, obrabianego nastepnie skrawaniem i poddawanego obróbce cieplnej, po której stempel uzyskuje twardosc 47° do 52°HRC. Takwykona¬ nym stemplem, przeprowadza sie na przyklad na prasie korbowej w pierwszym kuciu w wykroju wstepnym wglebianie, w dwuwykorojowym przyrzadzie. Materialem wyjsciowym na matryce jest tloczony walek nagrza¬ ny do okolo 1100°C. W pierwszym suwie prasy wstepniak jest speczany Po tym pierwszym kuciu w wykroju wstepnym w drugim suwie prasy kuje sie matryce w wykroju wykonczajacym w temperaturze okolo 910°C.Nastepnie odkuwki chlodzi sie, odpuszcza i poddaje dodatkowo obróbce skrawaniem powierzchnie zewnetrzne.Pd obróbce mechanicznej matryce poddawane sa obróbce cieplnej w piecach, na przyklad solnych, w tempera¬ turze hartowania okolo 1140°C i chlodzone woleju co umozliwia"uzyskanie twardosci okolo 400 HB. Zeby matryc podlegaja dodatkowemu hartowaniu indukcyjnemu dla uzyskania twardosci okolo 60 HRC. Trwalosc stempla do wykonywania takich matryc liczy sie na okolo 10 matryc.Znane sa równiez inne sposoby i przyrzady do wykonywania matryc do wytlaczania kól zebatych stozko¬ wych, które polegaja tak jak sposób opisany, na obróbce plastycznej uzebienia, a w czesci na obróbce skrawa¬ niem korpusu. Wykonywane tymi sposobami matryce wykorzystuje sie wylacznie do produkcji kól do wolno¬ bieznych napedów, gdyz osiagane dokladnosci kól nie przekraczaja 10 do 12 klasy dokladnosci.Inny znany sposób stosuje sie szczególnie dla matryc do kól zebatych malych i bardzo malych. Polega on2 84173 na wykonywaniu matryc lub wkladek matrycowych metoda elektroerozyjna. Elektrody drazace wykonuje sie w drodze obróbki mechanicznej z miedzi. Zwiekszajac odpowiednio ilosc elektrod, ich wymiary i dokladnosc obróbki oraz ilosc przejsc przy redukowanym natezeniu pradu drazenia, uzyskuje sie duza dokladnosc wykony¬ wanych matryc, rzedu dokladnosci obróbki kól frezowanych.Istota wynalazku. Korpus matrycy przeznaczonej.do strugania uzebienia poddaje sie w znany sposób obróbce wiórowej dla nadania odpowiedniego ksztaltu zarysu. Nastepnie mocuje sie matryce najkorzystniej z wspólsrodkowym otworem, poprzez trzpien chwytakowy na stole glowicy przyrzadu tak, aby wierzcholek stozka podzialowego znajdowal aie powyzej plaszczyzny stolu podzialowego w punkcie centralnym ruchu kulistego, znajdujacym sie na osi wyznaczonej przez punkty stycznosci, zaokraglenia noza z zarysem obrabianym zeba oraz rolki prowadzacej z wzornikiem. Obróbke uzebienia prowadzi sie najkorzystniej w dwóch lub trzech operacjach: zgrubnej', ksztaltowej i wymiarowej.W obróbce zgrubnej struga sie w miejscach wrebów rowki o zarysie trapezowym, przy czym prowadzenie tej obróbki nastepuje przy ustawieniu tworzacej stozka den wrebów, równoleglym do toru noza, posuwem, wglebnym pochodzacych od przesuwu suportu noza strugarki.W obróbce ksztaltowej obrabia sie boki zebów z pozostawieniem naddatków równomiernych od 0,2 do 0,5 mm, w zaleznosci od wielkosci modulu. W czasie tej obróbki nóz zamocowany w imaku strugarki wykonuje ruch roboczy wzdluz osi przechodzacej przez punkty stycznosci-wyznaczone zaokragleniem noza z zarysem obrabianym oraz rolka prowadzaca z wzornikiem. Przemieszczanie wzornika stycznie po rolce prowadzacej po¬ woduje odpowiednie do tego ruchu przemieszczanie matrycy wzgledem noza. Wielkosc torów zakreslonych przez rolke na wzorniku i zaokraglenie noza na matrycy wynikaja ze stosunku miarodajnej odleglosci wzorca od przegubu, do miarodajnej dlugosci stozka podzialowego.W obróbce wymiarowej, dla zapewnienia odpowiedniego ksztaltu wedlug wzornika, jak i wymiarów wrebów, prowadzi sie kolejno obróbke lewego, a nastepnie prawego boku wrebów. Przyrzad do stosowania tego sposobu ma glowice zaopatrzona w stól do mocowania matrycy i podzielnice, która umozNwia dokonywanie podzialu podczas obróbki kolejnych wrebów. Glowica wraz z stolem osadzona jest w kolysce, a poprzez pod¬ stawe, wraz z ta kolyska zamocowana do stolu strugarki. Do palaka kolyski przymocowane jest ponadto wodzidlo, ustawione wzgledem osi wrzeciona glowicy pod katem i wsparte swym drugim koncem, poprzez wzornik zeba, na rolce wspornika. Wzornik dociskany jest do rolki dzwignia poprzez sprezyne. Przyrzad ma ponadto pokretlo do przemieszczania wodzidla, a tym samym wzornika wzgledem rolki.Objasnienie figur. Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przestawia schemat dzialania ukladu: wzornik — kolyska — nóz, fig. 2 schemat przyrzadu.Przyklad wykonania wynalazku. Korpus matrycy 1 przeznaczonej do strugania uzebienia 2 poddaje sie obróbce wiórowej, dla nadania odpowiedniego ksztaltu zarysu. Nastepnie mocuje sie matryce na stole glowicy 3, zakladajac ja wspólsrodkowym otworem na chwytakowy trzpien. Przy umocowaniu matrycy, wierzcholek stoz¬ ka podzialowego musi znajdowac sie powyzej plaszczyzny stolu podzialowego glowicy 3 w centralnym punkcie 4 ruchu kulistego który wyznaczony jest przez punkty stycznosci zaokraglenia 5 noza 6 z zarysem obrabianym zeba 7 oraz prowadzacej rolki 8 z wzornikiem 9. Jezeli odleglosc od wierzcholka stozka podzialowego do podstawy matrycy jest równa na przyklad zeru, stosuje sie odpowiednio podkladke pod matryce, która spowo¬ duje przesuniecie wierzcholka do plaszczyzny w której lezy centralny punkt 4. Po zamocowaniu matrycy 1 lub wkladki w przyrzadzie, nastepuje najpierw obróbka zgrubna w której w miejscach wrebów, struga sie rowki o zarysie trapezowym. Prowadzenie tej obróbki fiastepuje posuwem wglebnym, pochodzacym od przesuwu suportu noza strugarki, przy równoleglym ustawieniu tworzacej stozka den wrebów, do toru nota 6. Po obróbce zgrubnej nastepuje obróbka ksztaltowa, w której obrabia sie boki zebów, z pozostawieniem równomiernych naddatków od 0,2 do-0,5 mm w zaleznosci od wielkosci modulu. W czasie tej obróbki, nóz 6 zamocowany w imaku strugarki, wykonuje ruch roboczy wzdluz osi przechodzacej przez punkty stycznosci, wyznaczone zaokragleniem 5 noza 6 z zarysem obrabianym oraz prowadzaca rolka 8 z wzornikiem 9. Przemieszczanie wzor¬ nika po rolce prowadzacej powoduje, odpowiednie do tego ruchu, przemieszczanie matrycy wzgledem noza, co wynika ze sztywnego zwiazania ze soba matrycy i wzornika i mozliwosci wykonywania ruchu kulistego wokól centralnego punktu 4. Wielkosc torów zaokreslonych przez rolke 8 na wzorniku 9 i zaokraglenie 5 rtoza.6 na matrycy, pozostaja do siebie w stosunku jak miarodajna odleglosc wzorca od przegubu, do miarodajnej"dlugosci stozka podzialowego, co wyrazaja nastepujace proporcje: "mtf L = WorazR = T =~fflT gdzie mk jest modulem matrycy, mw modulem wzorca, 1 miarodajna dlugoscia stozka podzialowego, L miaro-84173 3 dajna odlegloscia wzorca od przegubu, r promieniem zaokraglenia krawedzi noza, a R promieniem rolki wzor¬ nika. Koncowa obróbka strugania jest obróbka wymiarowa, poprzez która uzyskuje sie odpowiednie ksztalty wedlug wzornika i wlasciwe wymiary wrebów, przy czym prowadzi sie kolejno obróbke lewego, a nastepnie prawego boku wrebów.Przyrzad w którym dokonuje sie obróbki matryc lub wkladek matrycowych ma glowice 3 zaopatrzona w stól do mocowania matrycy 1 i podzielnice 10, umozliwiajaca podzial kolejnych wrebów. Glowica wraz ze stolem osadzona jest w kolysce 11, a poprzez podstawe 12, wraz z ta kolyska, do stolu 13 strugarki. Do palaka kolyski przymocowane jest ponadto wodzidlo 14, ustawione wzgledem osi wrzeciona glowicy pod katem 6 i wsparte swym drugim koncem poprzez wzornik 9 zeba na rolce 8 wspornika 15. Wzornik dociskany jest do rolki dzwignia 16 poprzez sprezyne 17. Przyrzad ma ponadto pokretlo 18 do przemieszczania wodzidla, a tym samym wzornika wzgledem rolki. PL