Przedmiotem wynalazku jest uklad regulacji momentu hamowania dynamicznego maszyn wyciagowych napedzanych silnikami asynchronicznymi.Uklad przeznaczony jest przede wszystkim do samoczynnej regulacji wielkosci elektrycznego momentu hamujacego w zaleznosci od predkosci jazdy w czasie dojazdu naczynia wydobywczego do poziomów kranco¬ wych lub podczas opuszczania ciezarów z predkoscia mniejsza od predkosci znamionowej. Uklad regulacji momentu hamowania dynamicznego maszyn wyciagowych napedzanych silnikami asynchronicznymi przezna¬ czony jest zarówno do maszyn juz eksploatowanych jak i dla maszyn nowobudowanych.W maszynach wyciagowych przeznaczonych przede wszystkim do pracy przy glebieniu i rekonstrukcji szybów, stosowany jest naped silnikami pierscieniowymi asynchronicznymi i hamowanie dynamiczne, pradem stalym. Zródlem pradu stalego sa prostowniki statyczne sterowane lub niesterowane badz tez, szczególnie W starszych wykonaniach, stosowane sa jeszcze generatory pradu stalego.Podstawowa regulacje wielkosci momentu hamujacego, przy hamowaniu dynamicznym — zarówno przy stosowaniu sterowanego lub niesterowanego zródla pradu stalego — dokonuje sie przez zmiane wartosci rezystancji wlaczonej w obwód wirnikowy napedowych silników. W napedach wyposazonych w sterowane zródla pradu stalego, stosowane sa uklady sprzezen zwrotnych, bedacych funkcja róznicy wartosci predkosci rzeczywistej i zadanej. Sprzezenie to powoduje zmiane wartosci pradu stalego plynacego w uzwojeniach stojana asynchronicznych silników napedowych, a tym samym wplywa na zmiane wielkosci momentu krytycznego charakterystyki hamowania dynamicznego.Ten sposób regulacji momentu hamujacego przy hamowaniu dynamicznym, znany jest z opisów patento¬ wych polskich patentów nr 64216 i 72176. Poza wyzej opisana regulacja wielkosci momentu hamujacego, moment ten zalezy równiez od wartosci rezystancji wlaczonej w obwód wirnikowy oraz od predkosci wirowania wirników napedowych silników. Przez zmiane wartosci rezystancji reguluje sie nachylenie charakterystyki mechanicznej silnika przy hamowaniu dynamicznym. Nieumiejetne sterowanie wartoscia wlaczanej rezystancji w obwód wirnikowy, moze spowodowac rozbieganie sie hamowanej dynamicznie maszyny, gdyz napedowe silniki beda wówczas pracowac na niestabilnej czesci charakterystyki mechanicznej.2 83749 Celem wynalazku jest zbudowanie ukladu regulacji momentu hamowania dynamicznego, którym regulacja ta bedzie przeprowadzana w sposób samoczynny przez zmiane wartosci rezystancji wlaczonej w obwód wirnikowy napedowych silników przy zastosowaniu sterowanych lub nie sterowanych zródel pradu stalego.Zastosowanie ukladu regulacji momentu hamowania dynamicznego wplynie na poprawe warunków bhp zatrudnionej przy budowie szybuzalogi. ¦ Cel ten osiagnieto przez to, ze poszczególne stopnie wielostopniowych rezystorów wlaczonych w obwód wirnikowy napedowych silników zwierane sa stycznikami sterowanymi w zaleznosci od predkosci rzeczywistej maszyny. Wartosc tej predkosci reprezentuje napiecie podawane na mostkowy prostownik z tachogeneratora sprzezonego mechanicznie z walem maszyny wyciagowej. Pomiedzy wyjscie tego prostownika a wejscie dwustop¬ niowego tranzystorowego wzmacniacza wlaczony jest uklad skladajacy sie z szeregu nastawnych rezystorów, z których kazdy jest zwierany stykami rozwiernymi styczników zwierajacych poszczególne stopnie rezystorów wlaczonych w obwód wirnikowy silników napedowych. Na wyjsciu dwustopniowego tranzystorowego wzmac¬ niacza wlaczony jest wykonawczy przekaznik, którego styki steruja procesem zalaczania styczników wirnikowych w okresie hamowania dynamicznego. Uklad ten tworzy czujnik predkosci.Przyklad wykonania ukladu regulacji momentu hamowania dynamicznego maszyn wyciagowych napedza¬ nych silnikami asynchronicznymi przedstawiono na rysunku, na którym pokazano ideowy schemat polaczen ukladu wedlug wynalazku.Asynchroniczne pierscieniowe silniki 1 i 2 zasilane sa pradem przemiennym, z sieci, poprzez jeden z dwu rewersyjnych styczników 3 i 4. Dodatkowo wlaczony w obwód stojana silnika 1 stycznik 5 umozliwia prace maszyny wyciagowej przy jej napedzie tylko silnikiem 2. W obwody wirnikowe silników 1 i 2 wlaczono wielostopniowe rezystory 6 i 10 których poszczególne stopnie zwierane sa odpowiednio stycznikami 7, 8, 9 i 11, 12,13. Zródlem pradu stalego zasilajacego uzwojenia stojanów w czasie hamowania dynamicznego, jest sterowany lub nie sterowany prostownik 14. Predkosc rzeczywista maszyny reprezentuje wartosc napiecia z tachogenera- tora 15 sprzezonego mechanicznie zwalem maszyny wyciagowej. Napiecie to jest podawane na mostkowy prostownik 16, który jest polaczony na stalopradowym wyjsciu poprzez szeregowo polaczone nastawne rezystory 17, 18, 19 i 20 z wejsciem dwustopniowego tranzystorowego wzmacniacza 21. Na wyjsciu wzmacniacza 21 wlaczono wykonawczy przekaznik 22.Napiecie z tachogeneratora 15 powoduje przeplyw pradu w obwodzie wejsciowym tranzystorowego wzmacniacza 21, który zostaje spolaryzowany w kierunku przewodzenia, powodujac zadzialanie przekaznika 22 sterujacego stycznikami wirnikowymi 7, 8, 9 i 11, 12, 13. Nastawne rezystory 17, 18 i 19 sa kolejno zwierane odpowiednimi zwiemy mi stykami 23, 24, 25 styczników 7, 8, 9 zblokowanych ze stycznikami 11, 12, 13.Nastawne rezystory 17, 18 i 19 zwierane sa w zaleznosci od wielkosci napiecia podawanego przez tachogenerator na mostkowy prostownik 16.Wlaczenie hamowania dynamicznego odbywa sie przez zalaczenie stycznika 26 oczywiscie po uprzednim otwarciu rewersyjnych styczników 3 i 4 przy czym zalaczenie stycznika 26 jest mozliwe tylko w przypadku otwarcia wszystkich wirnikowych styczników 7, 8, 9 i 11, 12, 13, Wówczas silniki 1, 2, rozwijaja moment hamujacy odpowiadajacy nachyleniu ich charakterystyki mechanicznej przy tej wartosci rezystancji, a predkosc maszyny jest uzalezniona od wartosci momentu oporowego i predkosci poczatkowej poprzedzajacej wlaczenie hamowania dynamicznego stycznikiem 26.Wartosc pelnej rezystancji wirnikowej jest tak dobrana, aby przy predkosci synchronicznej silników • i maksymalnym obciazeniu maszyny, hamowanie dynamiczne odbywalo sie jeszcze na czesci stabilnej charakte¬ rystyki mechanicznej tych silników. W okresie hamowania dynamicznego w zaleznosci od wartosci predkosci maszyny nastepuje samoczynne zwieranie styczników poszczególnych stopni rezystorów 6 i 10 tak, aby zawsze hamowanie dynamiczne przebiegalo po czesci stabilnej charakterystyk mechanicznych silników 1 i 2. W tym celu w obwód sterujacej cewki 27 stycznika 7 i sterujacej cewki 28 stycznika 11 wlaczono rozwierny styk 29 pomocniczego przekaznika 30 oraz zwiemy styk 31 nastawnika glównego sterowywanego recznie przez maszyniste, zas w obwód sterujacej cewki 32 stycznika 8 i sterujacej cewki 33 stycznika 12 wlaczono rozwierny styk 34 pomocniczego przekaznika 35 oraz zwiemy styk 36 nastawnika glównego, a zwiemy styk 37 stycznika 7 i zwiemy styk 38 stycznika 11 zapewniaja wlasciwa kolejnosc zwierania styczników wirnikowych.W analogiczny sposób rozwiazano obwód sterowania cewek 39 stycznika 9 i cewki 40 stycznika 13.Pomocnicze przekazniki 30, 35 i 45 sterowane sa stykami pomocniczymi wirnikowych styczników 7, 8 i 9, a o chwili wlaczenia tych przekazników decyduje polozenie zwiernego styku 46 przekaznika 22.W czasie jazdy maszyny z predkoscia znamionowa wszystkie pomocnicze przekazniki 30, 35 i 45 maja przerwany obwód cewek sterujacych, a ich rozwierne styki 29, 34 i 41 zwieraja obwód sterujacych cewek styczników wirnikowych 7, 8, 9 i 11, 12, 13. Gdy predkosc maszyny jest wieksza od zera to sterowany w funkcji83 749 3 predkosci maszyny przekaznik 22 swym stykiem 46 samoczynnie steruje zalaczeniem styczników wirnikowych, po zalaczeniu hamowania dynamicznego.Zasilanie pradem cewek przekazników pomocniczych 30, 35 i 45 rozwiazano w nastepujacy sposób: sterujaca cewka przekaznika 30 zasilana jest pradem poprzez rozwierny styk 47 stycznika 9, rozwierny styk 48 stycznika 8, rozwierny styk 9 otwierajacy sie przy zamknieciu któregokolwiek ze styczników 3, 4 lub 26 i rozwierny styk 50 stycznika 7. Sterujace cewki przekazników 35 i 45 zasilane sa pradem w analogiczny sposób z tym, ze w obwód cewki 35 wlaczono rozwierny styk 51 stycznika 8, a w obwód cewki 45 wlaczono rozwierny styk 52 stycznika 9. Przy hamowaniu dynamicznym, cewki przekazników 30, 35 i 45 zasilane sa poprzez uklad zwiernych styków 46 przekaznika 22 zwiernego styku 53 stycznika 26, zwiernego styku 54 stycznika 7 i zwiernego styku 55 stycznika 8.Dopóki predkosc maszyny nie zostanie samoczynnie zmniejszona dopóty zalaczenie nastepnego stycznika wirnikowego bedzie uniemozliwial uklad zwiemy styków 46, 53, 54 i 55. Zalaczenie wirnikowego stycznika 7 jest mozliwe tylko wtedy gdy predkosc maszyny zostanie wyhamowana dynamicznie do nastawionej wartosci rezystancji nastawnego rezystora 17. Wówczas tranzystorowy wzmacniacz 21 zostanie „zatkany" powodujac przerwanie dzialania przekaznika 22, którego otwierajacy sie zwiemy styk 46 spowoduje przerwanie dzialania przekaznika 30.Rozwierny styk 29 przekaznika 30 umozliwi zalaczenie wirnikowych styczników 7 i 11. Zalaczenie styczników 7 i 11 spowoduje zamkniecie zwiernego styku 23 bocznikujacego nastawny rezystor 17, co przy odpowiednio duzej predkosci maszyny powoduje ponowne zadzialanie przekaznika 22. Zalaczenie wirnikowego stycznika 7 powoduje równiez przerwanie rozwiernego styku 50 obwodu cewki sterujacej przekaznika 30.Zadzialanie przekaznika 22 powoduje poprzez zwierne styki 46 i rozwierny 51, zadzialanie przekaznika 35, który rozwiernym stykiem 34 uniemozliwi zalaczenie wirnikowych styczników 8 i 12 dopóki predkosc maszyny nie zostanie wyhamowana dynamicznie do predkosci zadanej wartoscia rezystancji nastawnego rezystora 18.Dzialanie ukladu dla dalszych stopni hamowania odbywa sie w sposób analogiczny. Tak wiec zalaczenie styczników wirnikowych przy hamowaniu dynamicznym jest uzaleznione od wartosci predkosci i uniemozliwia prace silników napedowych przy hamowaniu na niestabilnej czesci charakterystyki hamowania dynamicznego.Zatem uklad wedlug wynalazku w sposób samoczynny zabezpiecza maszyne przed „rozbieganiem sie" przy opuszczaniu ciezarów.Uklad regulacji momentu hamowania dynamicznego maszyn wyciagowych napedzanych silnikami asyn¬ chronicznymi zapewnia stabilny przebieg hamowania dynamicznego i moze byc stosowany do maszyn wyciagowych napedzanych jednym, lub dwoma asynchronicznymi pierscieniowymi silnikami. Uklad wedlug wynalazku jest prostym ukladem i do jego wykonania zastosowane sa elementy ogólnie dostepne. PL