Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 30.10.1975 82285 KI. 21a\36/20 MKP H03k 13/04 Twórcawynalazku: Danuta Gajkowicz-Dedys Uprawniony z patentu tymczasowego: Polska Akademia Nauk, Centrum Obliczeniowe, Warszawa (Polska) Sposób przeksztalcania dwu periodycznych przebiegów impulsowych o tej samej czestotliwosci, przesunietych wzgledem siebie w fazie z nieperiodycznie wystepujacymi zaklóceniami przesuniecia fazowego miedzy nimi, na przebieg stalopradowy o czasie trwania równym czasowi trwania tych zaklócen oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób przeksztalcania dwu periodycznych przebiegów impulsowych o tej samej czestotliwosci, przesunietych wzgledem siebie w fazie, z nieperiodycznie wystepujacymi zaklóceniami przesuniecia fazowego miedzy nimi, na przebieg stalopradowy o czasie trwania tych zaklócen, oraz urzadzenie do losowania tego sposobu. Wynalazek moze znalezc zastosowanie do sterowania procesami periodycznymi.Znane sa sposoby przeksztalcania dwu periodycznych przebiegów impulsowych na przebieg stalopradowy owMkosci proporcjonalnej do wielkosci przesuniecia fazowego miedzy tymi przebiegami. Z wykorzystaniem tych sposobów zbudowane sa fazomierze komutacyjne. Dzialanie fazomierzy komutacyjnych opiera sie na zasadzie przeksztalcenia mierzonych przebiegów periodycznych na drgania o ksztalcie prostokatnym i na nastepnym porównaniu faz przeksztalconych drgan na drodze pomiaru analogowego, polegajacego na pomiarze sredniej wartosci pradu, plynacego impulsami o czasie trwania równym czasowi przesuniecia fazowego miedzy obu mierzonymi przebiegami. Ze wzgledu na to, ze pomiary majace charakter analogowy sa powolne, wiec nadaja sie wylacznie do pomiarów przebiegów ustabilizowanych. Wszelkie chwilowe zaburzenia przebiegów nie sa rejestrowane, badz zmieniaja jedynie srednia wartosc wielkosci mierzonej.Jednakze zaden z tych znanych sposobów nie pozwalal na wyodrebnianie z dwu periodycznych przebie¬ gów impulsowych nieperiodycznie wystepujacych zaklócen przesuniecia fazowego miedzy tymi przebiegami i na przeksztalcanie wylacznie tych zaklóconych fragmentów obu przebiegów na standartowy poziom napiecia stalego. Wyodrebnienie chwilowych zaklócen przesuniecia fazowego miedzy dwoma przebiegami periodycznymi oraz: przeksztalcenie ich na standartowy poziom napiecia stalego moze miec duze znaczenie przy automatyzacji sterowania przebiegami periodycznymi, oraz automatyzacji róznego rodzaju pomiarów.Celem wynalazku jest umozliwienie automatyzacji sterowania takimi parametrami przebiegów periodycz¬ nych tak czas trwania impulsu lub przesuniecie fazowe miedzy dwoma przebiegami periodycznymi o tej samej• / 2 82285 / czestotliwosci. Cel ten osiagnieto przez opracowanie sposobu przeksztalcania dwu periodycznych przebiegów impulsowych o tej samej czestotliwosci, przesunietych wzgledem siebie w fazie, z nieperiodycznie wystepujacy¬ mi zaklóceniami przesuniecia fazowego miedzy nimi, na przebieg stalopradowy o czasie trwania równym czasowi trwania tych zaklócen oraz urzadzenia do stosowania tego sposobu.Istota sposobu polega na tym, ze dane dwa periodyczne impulsy dyskryminuje sie wedlug wystepujacego miedzy nimi chwilowego przesuniecia fazowego przy dwu róznych wartosciach granicznych — dolnej i górnej — tak, ze impuls wyjsciowy wystepuje tylko wówczas gdy wartosc chwilowa przesuniecia fazowego jest wlekac zc wartosci granicznej, zas cdy jest mniejsza od wartosci granicznej— impulsu wyjsciowego brak, a nastepnie wyznacza sie przedzialy czasu w których nie wystepuja impulsy sygnalizujace powiekszenie sie chwilowego przesuniecia fazowego ponad dolna wartosc graniczna przesuniecia fazowego, i wyznacza sie przedzialy czasu w których wystepuja impulsy sygnalizujace powiekszenie sie chwilowego przesuniecia fazowego ponad górna M„ wartoscgraniczna. • Istota urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze ma równolegle polaczone zespoly szeregowo polaczonych ukladu dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego i ukladu wyznaczaja¬ cego przedzialy czasu, w których to ukladach dyskryminacji wejscia sa dolaczone do zacisków wejsciowych a wyjscia ukladów wyznaczajacych przedzialy czasu dolaczone sa do bramki logicznej typu suma, przy czym wyjscia ukladów wyznaczajacych przedzialy czasu oraz wyjscia bramki logicznej dolaczone sa do niezaleznych wyjsc ukladu. Jeden z ukladów dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego jest ukladem dyskryminacji przesuniecia fazowego wiekszego od dolnej granicy i ten uklad polaczony jest z ukladem wyznaczajacym przedzialy czasu w których chwilowe przesuniecie fazowe jest mniejsze od dolnej granicy. Drugi z ukladów dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego jest ukladem dyskryminacji przesuniecia fazowego wiekszego od górnej granicy i jest polaczony z ukladem wyznaczajacym przedzialy czasu, w których chwilowe przesuniecie fazowe jest wieksze od górnej granicy, zaopatrzonym na wyjsciu w bramke zanegowana.Przez zastosowanie sposobu i urzadzenia wedlug wynalazku uzyskuje sie wyodrebniienie i pomiar czasu trwania zaburzen przesuniecia fazowego miedzy dwoma przebiegami periodycznymi.Przedmiot wynalazku jest szczególowo omówiony ponizej z wykorzystaniem rysunku, którego fig. 1 przedstawia schemat blokowy urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku, fig. 2 — schemat logiczny przykladowo wykonanego ukladu dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego wiekszego od dolnej granicy, fig. 3 — schemat logiczny przykladowo wykonanego ukladu wyznaczajacego przedzialy czasu w których wartosc chwilowa przesuniecia fazowego jest mniejsza od dolnej granicy, a fig. 4 przedstawia diagramy przebiegów czasowych istniejacych w wybranych punktach schematów logicznych przedstawionych na fig. 2 i fig. 3 rysunku.Przykladowo wykonane urzadzenie sklada sie z równolegle polaczonych dwu zespolów ukladów, w których szeregowo polaczone sa uklad dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego 1 i 2 z ukladem wyznaczajacym przedzialy czasu 3 i 4. Wyjscia ukladów wyznaczajacych przedzialy czasu 3 i 4 sa dolaczone do zacisków wyjsciowych Wyl i Wyli oraz do bramki logicznej 6 typu suma. Wyjscie tej bramki dolaczone jest do trzeciego zacisku wyjsciowego urzadzenie Wyli I. Jeden z ukladów dyskryminujacych, a mianowicie uklad 1 jest ukladem dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego wiekszego od granicy dolnej. Drugi z ukladów dyskryminacji, mianowicie uklad 2 jest ukladem dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego mniejszego od granicy dolnej. Uklad dyskryminacji 1 polaczony jest z ukladem wyznaczania przedzialów czasu 3 w których chwilowe przesuniecie fazowe jest mniejsze od dolnej granicy, zas uklad dyskryminacji 2 polaczony jest z ukladem wyznaczania przedzialów czasu 4 w których chwilowe przesuniecie fazowe jest wieksze od górnej granicy. Uklad ten zaopatrzony jest wyjsciu w bramke zanegowana 5.Przykladowo wykonany uklad dyskryminacji chwilowego przesuniecia fazowego wiekszego od dolnej granicy przedstawiony na fig. 2 zawiera bramke logiczna typu iloczyn l1# której wejscia polaczone sa z zaciskami wejsciowymi urzadzenia Wel i Weil. Jedno wejscie bramki polaczone jest poprzez multiwibrator jednostabilny Oi z wejsciem pierwszym Wel, a drugie wejscie bramki \x z obydwoma wejsciami urzadzenia poprzez przerzutnik Pj. Na wyjsciu bramki I i znajduje sie uklad negacji Neg i uklad rózniczkujacy R1.Przykladowo wykonany uklad wyznaczajacy przedzialy czasu w których wartosc chwilowa przesuniecia fazowego jest mniejsza od dolnej granicy, przedstawiony na fig. 3, sklada sie z dwu bramek logicznych typu iloczyn l2 M3, których jedno wejscie polaczone jest za posrednictwem przerzutnika P2 z ukladem rózniczkuja¬ cym Rj, zas drugie wejscie z przeciwnym wyjsciem przerzutnika P2 za posrednictwem multiwibratora je^nosta- bilnego 02 lub 03 i ukladu rózniczkujacego R2 lub R3. Wyjscia bramek logicznych typu iloczyn l2 i 13 polaczone sa z wejsciem bramki logicznej typu suma L^ Wyjscie bramki Lx jest wyjsciem ukladu wyznaczajace¬ go przedzialy czasu.Sposób bedacy przedmiotem wynalazku bedzie objasniony przy omawianiu opisanego powyzej urzadzenia.Periodyczne impulsy przykladane sa do wejsc Wel i Weil urzadzenia. Przebiegi te podane do ukladu82 285 3 dyskryminacji 1 przesuniecia fazowego wiekszego od granicy dolnej, zostaja poddane selekcji w taki sposób, ze kazdemu chwilowemu przesunieciu fazowemu wiekszemu od granicy dolnej odpowiada jeden impuls na wyjsciu, zas kazdemu chwilowemu przesunieciu fazowemu mniejszemu od granicy dolnej odpowiada brak impulsu na wyjsciu, czyli poziom zerowy napiecia. Nastepnie w ukladzie 3 nastepuje przeksztalcenie poziomu zerowego napiecia na poziom ujemny oraz okresu czasu wystepowania impulsów wejsciowych na poziom zerowy napiecia.Na wyjsciu Wyl kazdorazowo pojawia sie sygnal gdy wystapi niedomiarowe zaburzenie przesuniecia fazowego w postaci ujemnego poziomu napiecia o czasie trwania odpowiadajacym czasowi trwania zaburzenia niedomiaro- wego.Równoczesnie periodyczr^ impulsy wejsciowe podane do wejsc We I i Weil przylozone sa do ukladu dyskryminacji 2 chwilowego przesuniecia fazowego wiekszego od granicy górnej. W nim nastepuje selekcja wielkosci przesuniecia fazowego miedzy przebiegami wejsciowymi w taki sposób, ze kazdorazowemu przesunie¬ ciu fazowemu wiekszemu od granicy górnej odpowiada na wyjsciu ukladu 2 jeden impuls, zas przesunieciu fazowemu mniejszemu od granicy górnej — brak impulsu, czyli poziom zerowy napiecia. Impulsy te podawane sa dalej do ukladu wyznaczajacego przedzialy czasu 4. W nim nastepuje przeksztalcenie przebiegów na poziom zerowy w taki sposób, ze impulsom wejsciowym odpowiada poziom zerowy napiecia, zas w przypadku braku impulsów powstaje ujemny impuls. Bramka negacji 5 zamienia wejsciowe poziomy napiec na przeciwne tak, aby na wyjsciu Wyli poziom ujemny napiecia odpowiadal nadmiarowemu zaburzeniu chwilowego przesuniecia fazowego wiekszego od górnej granicy.Impulsy otrzymane na wyjsciu ukladu 3 i bramki 5 podawane sa do bramki logicznej 6 typu suma i dalej do wyjscia Wylll. Na wyjsciu tym ukazuja sie impulsy sygnalizujace zarówno nadmiarowe jak i niedomiarowe zaburzenia przesuniecia fazy w postaci ujemnego poziomu napiecia. PL PL