PL8203B1 - Kl.-42-T»-rt^ AKl.-42-T»-rt^ AKl.-42-T»-rt^ AKl.-42-T»-rt^ A - Google Patents

Description

Wynalazek dotyczy maszyn rachunko¬ wych, a w szczególnosci maszyn do doda¬ wania, odejmowania, mnozenia i dzielenia.Celem wynalazku jest wykonanie takiej maszyny rachunkowej, w której pomnoze¬ nie lub podzielenie pewnej liczby przez ja¬ kakolwiek cyfre uskutecznialoby sie zapo- moca nacisniecia odpowiedniego klawisza o- raz by wysilek umyslowy potrzebny do wy¬ konania dzielenia lub mnozenia ograniczal sie tylko do wyznaczenia w tej maszynie liczby mnoznika lub dzielnika, pozostale zas czynnosci zwiazane z dzialaniem mno^ zenia i dzielenia wykonywane byly automa¬ tycznie.Maszyna rachunkowa o napedzie me¬ chanicznym wedlug wynalazku wyróznia sie tern ze dzialanie mnozenia lub dzielenia rozpoczyna sie z chwila nacisniecia klawi¬ sza przedstawiajacego jeden z czynników tego dzialania, Zapomoca wskazanej maszyny mozna dodawac pewna liczbe kilkakrotnie lub wy¬ konywac dodawanie i mnozenie bez zmiany nastawienia maszyny, Maszyna rachunkowa wedlug wynalaz¬ ku posiadla poza tern urzadzenie, które przy dzieleniu zatrzymuje jjej prace w razie, gdy dzielnik nie miesci sie w dzielnej cal¬ kowita ilosc razy oraz urzadzenie odlacza¬ jace maszyne od zródla napedu z chwila ukonczenia przez nia arytmetycznego dzia¬ lania.Maszyna rachunkowa wedlug wynalaz¬ ku posiada jesizcze wiele innych zalet, któ¬ rych czesc bedzie wyjasniona wraz z zale-tami wskazanemu powyzef w opisie tego wynalazku; jest on przedstawiony dla przy- kfeidu na zalaczlótrfch rysunkach, wskazu¬ jacych jedna z wielu mozliwych form wy¬ konania wynalazku.Oczywiscie urzadzenia zatrzymujace maszyne z chwila ukonczenia dzialania mozna dostosowac do jakiegokolwiek innego mechanizmu rachunkowego. Zalaczony rysu¬ nek wskaiziuje maszyne rachunkowa zawie¬ rajaca urzadzenie poruszajace mechanizm rachujacy w 'ksztalcie bebna obrotowego, w którym wyznacza isie (wprowadza) liczby wchodzace do dzialania; lecz oczywiscie wynalazek nie ogranicza sie przez to bynaj¬ mniej do Izastosawania jedynie w maszynie rachunkowej posiadajacej tegorodzajuurza- dzenie napedzajace rachujacy mechanizm lub w maszynie, w której funkcje liczenia wykonywuje obrotowy beben, W maszynie wskazanej na rysunkach liczby wyznacza sie w rachujacym mechanizmie zapomoca pewnej ilosci klawiszów; mozna to jednak uczynic zapomoca jakiegokolwiek innego juz (znanego lufo dostosowanego specjalnie urzadzenia. Najdogodniej jest jednak za¬ opatrzyc masizyne rachunkowa wedlug wy¬ nalazku w klawjature, w której liczby wy¬ znacza sie przez naciskanie odpowiednich klawiszów.Na zalaczonym rysunku fig. 1 przedsta¬ wia widok perspektywiczny jednego typu maszyny rachunkowej wedlug wynalazku fig. 2—widok zgóry maszyny wskazanej na fig. 1, prizyczem czesc oslony zostala usu¬ nieta, w celu1 pokazania mechanizmu za¬ trzymujacego maszyne po wykonaniu okre¬ slonego dzialania, fig. 3—widok ztylu ma¬ szyny wskazanej na fig. 1 bez oslony, fig. 4 —pionowy podluzny przekrój maszyny wskazujacy jeden komplet klawiszów wraz ze skojarzonemi z niemi narzadami, które przenosza wartosc wchodzaca do dzialania na obrotowy beben, fig, 5 wskazuje podluz¬ ny przekrój pionowy maszyny, który uwi¬ dacznia klawisze i odnosny mechanizm re¬ gulujacy zwalnianie klawiszów do przeno¬ szenia wartosci' na beben, fig. 6—widok zbo- ku maszyny, w której czesc oslony zostala usunieta, celem uwidocznienia klawiszów do wykonywania dodawania i odejmowania, oraz mechanizm przeznaczony do zapew¬ nienia ciaglosci dzialania maszyny przy mnozeniu i dzieleniu, fig, 7—widok zboku szczególów mechanizmu do zapewnienia ciaglosci dzialania maszyny, wskazany od strony przeciwleglej stronie maszyny wi¬ docznej na figu 6, fig/8—pionowy przekrój podluzny maszyny wskazujacy szereg kla¬ wiszów do zapewnienia ciaglosci pracy ma¬ szyny przy wykonywaniu dzialan, fig. 9— przekrój poprzeczny wzdluz linji 9—9 na fig. 8, wskazujacy konstrukcje pierwszego w tym szeregu klawisza, fig. 10—przekrój poprzeczny wzdluz linji 10—10 na fig. 8 wskazujacy klawisz liczbowy, urzadzenie przytrzymujace ten klawisz w pozycji przy¬ cisnietej i urzadzenie zwalniajace go przy koncu wykonywania okreslonego dzialania, fig,. 11—przekrój poprzeczny* sprzegla la¬ czacego walek napedowy z bebnem obroto¬ wym, fig, 12—przekrój maszynywskazujacy urzadzenia do wlaczania i wylaczania sprzegla oraz centrowania bebna w pozycji obojetnej fig. 13—^podluzny przekrój prze- oiwwalka, uwidaczniajacy sprzeglo cierne, fig. 14—szczegól mechanizmu rachujacego poruszajacego jeden zespól mechanizmu liczbowego, fig. 15—widoki zboku tarczy ksiukowej, stanowiace czesc zespolu (poru¬ szajacego, fig. 16—szczegól mechanizmu do ruchu zwrotnego, wskazany w przekroju wzdluz linji 16—16 na fig. 8.Maszyna wskaizana na zalaczonych ry¬ sunkach jest typu klawjaturowego. W ma¬ szynie tej wartosci wyznacza sie zapomoca klawiszów. Nacisniecie klawisza przenosi na beben obrotowyi znajdujacy sie wewnatrz maszyny wartosc odpowiadajaca cyfrze znaczacej ten klawisz, a obracanie sie beb¬ na ma na celu wykonanie czynnosci rachun¬ kowej. - 2 -Wyznaczona na bebnie wartosc zostaje w czasie obracania sie tego bebna przenie¬ siona na tarcze cyfrowe mechanizmu licz¬ bowego, który aby {mógl wywolac bezpo¬ srednie dzialanie wybranych wartosci na tarcze cyfrowe mozliwie jak najwyzszych miejsc wartosci umieszczony jest równole¬ gle i przesuwa (sie wzgledem osi mechani¬ zmu wybierajacego wartosci.Jednym z celów niniejszego wynalazku jest zbudowanie takiej maszyny rachunko¬ wej, która wymaga wysilku umyslowego ze strony poslugujacego sie nia tylko przy wy¬ znaczaniu w maszynie czynników danego dzialania arytmetycznego. Jest to szczegól¬ nie korzystne *w maszynie z napedem me¬ chanicznym, ale moze byc równiez stoso¬ walne w maszynie poruszanej tylko recznte.W maszynach rachunkowych z napedem mechanicznym uzywanych dotychczas, po^ slugujacy isie niemi musial w dalszym ciagu dzialac i myslec, by -zatrzymac maszyne we wlasciwym czasie.W maszynie zas wedlug wynalazku niniejszego po wyznaczeniu w niej czynni- ków dzialania poslugujacy sie maszyna nie ma juz potrzeby myslenia, poniewaz nla* szyna zatrzyma sie automatycznie z chwila wykonania dzialania okreslonego przez wy¬ znaczone poprzednio czynniki. Maszyna we¬ dlug wynalazku nietylko redukuje prace rak przy wykonywaniu liczenia, lecz (jednocze¬ snie zmniejsza znacznie wysilek umyslu tak, iz niezbedna jest jedynie praca przy wyznaczaniu wlasciwych czynników (w ma¬ szynie.Maszyna rachunkowa stanowiaca przed¬ miot niniejszego wynalazku i wskazana Ina zalaczonych rysunkach posiada odpowied¬ nia podstawe 22 z dwiema plytami boczne¬ mi 23~24,pamiecLzy któremi umiesziczonesa urzadzenia wybierajace, liczbowe i regulu¬ jac. Urzadzenia te zawieraja mechanizm liczbowy, umieszczony na przesuwanym podluznie wózku; )mechanizim rachujacy po¬ ruszajapy beben, który obracajac sie spra¬ wia, ze wyznaczone w nim liczby staja sie czynne przy dzialaniu rachujacego mecha¬ nizmu; klawisze wyznaczajace na 'bebnie wybrane wartosci; klawisze zabezpieczaja¬ ce ciaglosc czyli wielkosc pokrecania sie bebna; wskaznik (ujawniajacy wartosci wy¬ znaczone na bebnie; wskaznik ujawniajacy wykonane lub wykonywujace sie dzialania oraz inne urzadzenie do regulowania dzia¬ lania klawisjzów; mechanizm wybierajacy; urzadzenia rachujace; urzadzenia kontro¬ lujace i inne czesci. Maszyna zawiera wszel¬ kie czesci niezbedne do szybkiego i do¬ kladnego wykonywania dzialan dodawania, odejmowania, mnozenia i dzielenia, które uskuteczniaja isie automatycznie przy naci¬ skaniu klawiszów. Pomiedzy bocznemi ply¬ tami maszyny znajduje sie pokrywa, a nie¬ co z lewej strony takowej urzadzona jest grupa klawiszów tworzaca klawjature, przeznaczona do wyznaczania wartosci na bebnie. Maszyna pokazana na rysunku po¬ siada dziewiec rzedów cyfrowych klawi¬ szów 25, przyczem kazdy nzad sklada sie z dzieiwdeciu klawiszów ponumerowanych ko¬ lejno od 1 do 9 i jednego zwalniajacego kla¬ wisza 26 na przodzie, który przy nacisnie¬ ciu zwalnia czyli cofa do pierwotnej pozy¬ cji kazdy puzydsniety klawisz nalezacy do tegoz rzedu. Przycisniety w którymkolwiek rzedzie klawisz zachowuje te pozycje, az do chwili zwolnienia go przez dzialanie kla¬ wisza zwalniajacego lub przez dzialanie mechanizmu rachujacego.Pomiedzy bocznemi plytami 23—24 u- mocowane sa biegnace wpoprzek maszyny beleczki 27 i 28, na których opieraja sie sekcje klawiszów zawierajace po dziewiec klawiszów 25 i po jednym klawiszu 26.Kazda z tych sekcyj tworzy jednostke (gru¬ pe) i jako taka jest ustawiona w maszynie.Pojemnosc czyli granice rachunkowe ma¬ szyny zaleza wiec od ilosci, ustawionych sekcyj. Kazda siekcja posiada szczytowa plytke czyli flistwe 29 tworzaca czesc pokry¬ wy maszyny. Do kazdej z tych listew przy- — 3 -rmocowany jest wygiety ku dolowi mostek 32, który sluzy, za prowadnice dla klawiszo¬ wych slupków 33. Klawisze utrzymywane sa w normalnej podniesionej pozycji przez sprezyny 34, opierajace sie na mostkach 32 i naciskajace na obrzeza utworzone na kla¬ wiszowych slupkach 33. Pod mostkami 32 i w zetknieciu z dolna strona takowych, znaj¬ duje sie suwak 35 wysuniety normalnie ku przodowi pnzeiz sprezyne 36. Suwak posia¬ da znaczna ilosc otworków, przez które przechodza slupki klawiszów zaopatrzo¬ ne w wystepy 37, które to wystepy przy nacisnieciu klawisza przestawiaja wzidluz suwak 35 i zajczepiaja sie od spodu o takowy, przytrzymujac klawisz w polozeniu nacisnietem. Zwalniajacy kla¬ wisz 26 posiada na swym slupku wystep 38, przestawiajjacy przy (nacisnieciu tegp klawi¬ sza isiuwak w ten sposób, aby nastapilo zwol¬ nienie przycisnietego klawisza.Drazek wybierajacy czyli Idzwignia na¬ ciskana w rozmaitym stopniu wskutek przy¬ ciskania poisziozególnych klawiszów umie¬ szczona jest jako podwójna dzwignia poni¬ zej (klawiszowych slupków. Glówna dzwi¬ gnia 41 osadzona j est obrotowo przednim swym koncem w jezyku 42 przymocowanym do ramy, a dnuigi jej ruchomy koniec polar cziony jest z kolankowa dzwignia 46, osa¬ dzona obrotowo na precie 45 i posiadajaca na swem górnem ramieniu wygieta zebnice 51, zaczepiajaca kólko zebate 52, nalezace do urzadzenia poruszajacego rachujacy me- chapizm.Pomiedzy jednym a drugim koncem dzwigni 14, lecz blizej jej wolnego konca, u- mieszczony jest jezyk 43, w którym osa¬ dzona jest obrotowo druga, czyli wtórna dzwignia 44, polaczona obrotowo zapomoea czopka 44a z glówna dzwignia 41, przyczem czopek ten umieszczony jest niedaleko od punktu obrotu w jezyku 43 tak, iz duze po¬ ruszenia katowe dzwigni 44 powoduja tylko stosunkowo niewielkie ruchy katowe czop¬ ka 44a.Dzwignia 44 biegnie wzdluz dzwigni 41 i w kierunku jej osadzonego obrotowo kon¬ ca. Dzwignie sa wygiete wbok tuz za czop¬ kiem 44a, tak iz glówna czesc dzwigni 44 stanowi przedluzenie tylnej czesci glównej dzwigni 41. Slupki klawiszów uszeregowa¬ ne sa w jednej linji z powyzsza konstruk¬ cja i w taki sposób, iz slupki klawiszów, o- znaczonych cyframi od 1 do 6 wlaczmie znajduja sie bezposrednio nad glówna cze¬ scia 'dzwigni 44, a slupki klawiszów, ozna¬ czonych cyframi od 7 do 9 wlacznie, znaj¬ duja sie bezposrednio ponad tylna czescia dzwigni 41. Klawisze cyfr od 1 do 6 wlacZr nie poruszaja wiec glówna dzwignie posred¬ nio, a klawisze cyfr od 7 do 9 wlacznie poru¬ szaja tez dzwignie bezposrednio. Jezeli np, nacisnac klawisz z cyfra4, to przez to zosta¬ nie nacisnieta dzwignia 44, nachylajac na¬ stepnie tylny, wolny koniec dzwigni 41.Dzieki takiemu ukladowi, male niedoklad¬ nosci w dlugosciach slupków klawiszowych lub w wielkosci idiprlzesuniec nie powoduja wyraznych zmian w nastawieniu czesci wy¬ bierajacych wartosci, co pozwala na maso¬ wa produkcje, przy której zdarzaja sie pew¬ ne wahania wymiarów wyrabianych cze¬ sci.Na drazku 46 umieszczonym wtyle ma¬ szyny osadzone sa dzwignie 46 w ilosci od¬ powiadajacej ilosci sekcji (szeregów) kla¬ wiszów. Kazda ;z dzwigni 46 posiada pozio¬ me ramie polaczone z koncem dzwigni 41 i pionowe ramie polaczone z czescia wybie¬ rajaca wartosc na bebnie poruszajacym ra^- chujacy mechanizm. Poziome ramie posiada szczeline 47, w która wchodzi czopek 48, wystajacy ;z dzwigni 41 tak, iz ramie i dzwi¬ gnia poruszaja sie wzgledem siebie, gdy dzwignia zostaje nacisnieta przez jeden z cyfrowych klawiszów. Rozmaite stopnie na¬ cisniecia dzwigni powoduja rozmaitej wiel¬ kosci ka|towe odchylenia pionowego ramie¬ nia 49 dzwigni. Na górnym koncu ramienia 49 utworzona jest wspólsrodkowa z draz¬ kiem 45 zebnica zaczepiajaca kólko zebate — 4 —¦[ 52 narzadu wybierajacego wartosc, Naci¬ sniecie klawisza w jednej z, sekcji powodu¬ je wiec katowe przesuniecie wspóldzialaja¬ cego z ta sekcja narzadu wybierajacego 56 do pozycji odpowiadajacej cyfrowej warto¬ sci nacisnietego klawisza, Z kazda sekcja klawiszów polaczony jest jeden narzad wy¬ bierajacy, opisywana wiec maszyna posiada dziewiec takich narzadów wybierajacych.Dzwignia 41 zwykle znajduje sie w podnie¬ sionej pozycji a pionowe ramie 49 jest cofniete, wskutek dzialania sprezyny 49a, laczacej ramie 50 na dzwigni 46 z podsta¬ wa inasizyny, Beben poruszajacy rachujacy mecha¬ nizm osadzony jest na walku 53f wspartym nk bocznej plycie 23 i na posredniej plycie 54. Beben zawiera dziewiec kolek 55, umo¬ cowanych na walku 53 i poruszajacych ra¬ chujacy mechanizm, i dziewiec narzadów 56 wybierajacych wartosci osadzonych luz¬ no ma tymze walku 53, przycz&m kólko 55 i narzad 56 polaczone sa ze soba w ten sposób, ilz twoilza zespól poruszajacy. Beben zawiela ponadto dodatkowe kólko 57 po¬ siadajace opisane ponizej szczeble przeno¬ szace !dziesiaftk'i i urzadzenia ryglujace na¬ rzad wybierajacy. Beben obraca sie od swej pozycji poczatkowej w obu kierunkach, a po wykonaniu calkowitego obrotu powraca do 'swej pierwotnej pozycji, wskutek dzia¬ lania silnika napedowego sprzezonego z bebnem za posrednictwem przekladni, któ¬ ra mozna odwrócic w ten sposób, iz silnik, obracajacy sie tylko w jednym kierunku, moze obracac beben w obu kierunkach.Kazdy zespól poruszajacy zawiera kól¬ ko porusizajace rachujacy mechanizm i Wspóldzialajacy z niem narzad wybieraja¬ cy wartosc; kólko poruszajace posiada tar¬ cze Iul kólko podtrzymujace isuwiak 65, osadzony w tym kolku w'tensposób, iz mo¬ ze sie w niem przesuwac wzdluz srednicy.Jeden koniec suwaka tworzy zebnice skla¬ dajaca sie z dziewieciu zebów, rozmieszczo¬ nych na luku wspólsrodkowym z kólkiem i posiadajacych te isama podzialke co i zeby posredniego kólka w rachujacym mecha¬ nizmie. Suwak przytrzymywany jest w swej prowadnicy przez przymocowany do kólka pierscien 67 i utrzymywany jest nor¬ malnie w takiej pozycji, iz zebnica, czyli uzebiony luk leza w obrebie obwodu kólka.Dzialanie narzadu wybierajacego polega na wysuwaniu i cofaniu we wlasciwych chwi¬ lach suwaka w czasie obracania sie bebna, w celu zaczepienia przez wybrana ilosc ze¬ bów rachujacego mechanizmu.Narzad wybieraj acy 56, do Iktórego z jednej strony przymocowane jest kólko ze¬ bate 52, posiada po drugiej swej stronie, to jest tej, która przylega do wspóldzialajace¬ go kólka poruszajacego, tarcze fasonowa 68 dzialajaca na rolke 69 umieszczona na su¬ waku 65. Gdy ta rolka styka sie z wyso¬ kim bokiem 71 tarczy 68, to suwak znajdu¬ je sie w swej cofnietej pozycji, a gdy rolka styka sie z niskim bokiem 72 tejze tarczy, to suwak jest wysuniety. Aby przestawia¬ nie suwaka 65 stalo sie pewniej size, naprze¬ ciw niskiego boku 72 tarczy zrobiony jest dodatkowy tylny wystep 73, tworzacy wraz z wystepem tarczy rowek 74, w któ¬ rym toczy sie rolka w chwili obracania sie kólka, dzieki czemu przesuwanie sie )suwa- ka w wybranym czasie podczas obracania kólka i zaleznie od nastawienia narzadu wy¬ bierajacego, jest niezawodne. Suwak 65 przesuwa sie wiec tam i zpowrptem przy kazdym obrocie kólka, a chwila, w której nastepuja te przesuniecia w izaleznosci od polozenia kólka, okresla sie przez nastawie¬ nie narzadu wybierajacego. Podczas obraca¬ nia sie bebna w jednym kierunku, suwak 65 wysuwa sie w tym momencie, gdy jego zebnica przesuwa sie obok posredniego kól¬ ka rachujacego mechanizmu tak, iz wybra¬ na ilosc zebów zaczepia rachujacy mecha¬ nizm, poczetm suwak zostaje cofniety. Gdy zas beben obraca sie w przeciwnym kierun¬ ku, to suwak 65 wystaje przed dojsciem do mechanizmu rachujacego i cofa sie z chwila, 5gdy posrednie kólko przesunelo sie na wy- brama ilosc stopni. Jezeli narzad wybiera¬ jacy nastawiony\jeist na zero, a beben obra¬ ca sie w jednym kierunku, to suwak wy¬ suwa sie dopiero po minieciu rachujaceigo mechanizmu, gdy zais beben obraca sie w przeciwnym kierunku to suwak wysunie sie i cofnie przed dojsciem do rachu¬ jacego (mechanizimu. Wszystkie dziewiec kólek panisszajacych beben posiadaja po jednym suwaku 65 z lukowa zebnica; aby jednak uniknac jednoczesnego zazebiania sie wszystkich wysunietych feehnic z posred- nietmi kólkami rachujacego mechanizmu w czasie obracania sie bebna, co obciazyloby zbytnio i nagle napedowy silnik, suwaki rozmieszczone sa wzgledem siebie pod ka¬ tem wzdluz i wkolo bebna.Maszyna posiada urzadzenia, które u- jawniaja wartosci nastawione przez na¬ cisniecia klawiszów, wobec czego liczacy na maszynie nie potrzebuje wyszukiwac na klawjaturze liczb, na które nastawia sie ma¬ szyne. Kazdy narzad wybierajacy posiada obrzeze tworzace odcinek pierscienia 76, na którym nacechowane sa kolejno cyfry od 0 do 9 tak, iz przez okienko 77 w oslo¬ nie widac po jednej cyfrze kazdego z ko¬ lejnych narzadów wybierajacych. Po na¬ cisnieciu jednego z klawiszów w okienku pokazuje sie odpowiadajaca mu cyfra w polozeniu wlasciwem dla danej sekcji kla¬ wiszów.Na oslonie ponad okienkiem znajduje sie numeracja 78 i wskazówki 79 ulatwiajace odczytanie imastawionej liczby.Narzady wybierajace nastawia sie w wybranych {pozycjach przez naciskanie kla¬ wiszów, lecz poniewaz narzady te nie obra¬ caja sie wraz z bebnem, wiec istnieja urza¬ dzenia zabezpieczajace je od poruszania sie po wyjsciu bebna z jego neutralnej po¬ zycji, oraz zabezpieczajace wówczas od wyznaczania na bebnie jakiejkolwiek war¬ tosci. Kazdy narzad wybierajacy posiada wiec lukowata zebnice 81, która zaczepia palec 82 ryglujacy narzad wybierajacy po wyjsciu bebna z jego neutralnej pozycji Wszystkie palce 82 osadzone sa na po¬ przecznym walku 83 i polaczone ze soba w taki sposób, iz zatrzymuja lub zwalniaja wszystkie narzady wybierajace. Na piascie, do której przymocowane sa wszystkie pal¬ ce 82, umocowane jest ramie 84 posiadaja^ ce zaokraglony koniec opierajacy sie o po¬ wierzchnie tarczy fasonowej 85 osadzonej na walku bebna. Tarcza ta posiada wgle¬ bienie 86, w które zapada koniec ramienia 84 w chwili, gdy beben jest w swej neutral¬ nej pozycji, wobec czego palec 82 opada pod dzialaniem wlasnego ciezaru, zwalnia¬ jac przez to zebnice 81.W czasie obrotu bebna, tarcza 85 poru¬ sza ramie 84 w taki sposób, iz palce zacze¬ piaja o zebnice i utrzymuja ja w tej jedhej pozycji, az do chwili powrotu bebna do je¬ go ^neutralnej pozycji. Chwila, w^ której palce zaczyna ja byc czynne okresla sie dlu¬ goscia naciskajacego miejsca 86. Wartosci wyznaczone w maszynie przez nadsk kla¬ wiszów nie moga wiec byc zmienione wsku¬ tek obrotu bebna z neutralnej pozycji na okreslona odleglosc. Maszyna posiada rów¬ niez urzadzenia powracajace beben do neu¬ tralnej (pozycji w koncu kazdego wykona- nego dzialania. Na walku bebna* osadzona jest tarcza fasonowa 87 posiadajaca znaczne wglebienie 88, po którem toczy sie rolka 99 osadzona na koncu dzwigni 91. Dzwignia ta drugim swym koncem osadzona jest obrotowo (wewnatrz maszyny, a rolka przy¬ ciskana, jest dio tarczy fasonowej przez sprezyne 92; pochylosc wglebienia tarczy i napiecie sprezyny sa tak duze, iz dzwignia 91 cofa beben do neutralnej pozycji po wy¬ konaniu dzialania, W czasie dodawania, odejmowania, mnozenia i dzielenia zapomoca maszyny, kazdy przebieg tych dzialan wykonywamy jest przez obracanie bebna, Maszyna po¬ siada wiec urzadzenia nastawiajace mecha¬ nizm w ten sposób, iz rozlaioza sie on z kla- — 6 -wjatura i bebnem po kazdym obrocie beb¬ na—przy dodawaniu i odejmowaniu, a przy wykonywaniu mnozenia i dzielenia urza¬ dzenia te sprawiaja, ze liczby wyznaczone na klawjaturze pozostaja bez zmiany w czasie kolejnych obrotów bebna. Na piascie, na której umocowane ne jest na stale ramie 93 przyjmujace po¬ zycje podniesiona w chwili, gdy palce iza- zaczepiaja zebnice. Specjalne urzadzenia przytrzymuja to ramie 93 w podniesionej pozycji w czasie nastawiania maszyny do wykonania mnozenia i dzielenia takf iz me¬ chanizm nastawiajacy na nowo maszyne nie zostanie zwolniony przez obrót bebna. Ra¬ mie 93 podtrzymywane jest w podniesionej pozycji przez dzwignie czyli podpórke 94, podnoszona do wzniesionej pozycji przy nastawianiu maszyny celem wykonania mnozenia lulb dzielenia zapomoca urzadzen, które zostana nastepnie opisane. W czasie wykonywania dodawania ii odejmowania klawiatura wylacza sie automatycznie przy kazdym obrocie bebna, ale w czasie mno¬ zenia i dzielenia klawjatura nie wylacza sie automatycznie wskutek wyjscia bebna z neutralnej pozycji i trzeba ja wylaczac za- pomioca opisanego ponizej klawisza zwal¬ niajacego, którym nalezy sie poslugiwac po wykonaniu dzialan mnozenia i dzielenia.Liczby wyznaczone na bebnie przenoszo¬ ne sa w czasie jego obracania na rachujacy mechanizm, umiesizczony na ruchomym jw kierunku podluznym wózku 95, który poru¬ sza sie w tym celu, aby narzad poruszajacy mógl oddzialywac na rachujace kólka róz¬ nych wartosci. Do przesuwania wózka ,w kierunku podluznym ruchem przerywanym lub ciaglym, od jednego do drugiego konca jego drogi mozna zastosowac jakiekolwiek odjpowiednie urzadzenie. Wózek przesuwa sie zazwyczaj ruchem przerywanym zapo- moca dzwigni 96, znajdujacej sie na przio- dzie jnaszyny i osadzonej na walku 91\ przebiegajacym wzdluz ku tylowi maszyny, gdzie znajduje sie mechanizm 98 przesuwa¬ jacy ten wózek. W danej maszynie zastoso¬ wano przesuwajacy mechanizm opisany w patencie Nr 5739. Rachujacy mechanizm zawiera pewna ilosc krazków cyfrowych 101 uszeregowanych wzdluz jednej osi w przesuwanym podluznie wózku. Krazki cy¬ frowe osadzone na walku posiadaja na swych obwodach cyfry widoczne w otwo¬ rach 99 utworzonych w oslonie wózka. Kaz¬ dy krazek posiada przymocowane don po jednej stronie kólko zebate 102 zaczepiaja¬ ce posrednie kólko zebate 103 osadzone luzno na walku 104. W czasie (obrotu beb¬ na zeby narzadu poruszajacego zaczepiaja kólka posrednie i obracaja je, powodujac przez to obrót krazków cyfrowych. Zapadka wychwytowa 105 osadzona obrotowo na walku 106 zajpobiega przerzucaniu kólka, pozwalajac jedynie na stopniowe obracanie sie. Zapadki te przyciskane sa do przytrzy¬ mywanych kólek zebatych odnosnych ra¬ chujacych krazków przezi znajdujace sie pod dzialaniem sprezyn kulki 108 umie¬ szczone !w gniezdzie 109. Gniazdo 109 ma¬ jace postac beleczek moze pokrecac sie, przerywajac przez to zetkniecie kulek z za¬ padkami 105 które zostaja wówczas zwol¬ nione, co jest potrzebne w chwili powraca¬ nia krazków do zera. Do cofania krazków cyfrowych do zera mozna uzyc jakiekol¬ wiek znane lub stosowne specjalne urza,- dzenia, które pokrecaja w odpowiednim kie¬ runku walek, na którym osadzone sa te krazki, i który nazewnatrz skrzynki posia¬ da korbe 112. W danym wypadku zastoso¬ wano do tego celu urzadzenia opisane w wymienionym juz poprzednio patencie, któ¬ re przy poruszaniu korby 112 zwalniaja wszystkie zapadki, (wywolujac przez to szybki powrót kraizków liczbowych do po¬ zycji zerowej- Rachujacy mechanizm — zawiera równiez dzwignie przenoszace 113 wspóldzialajace z poruszajacemi sie po¬ przecznie na bebnie szczeblami do przeno¬ szenia dziesiatków z jednego rachujacego krazka na krazek nastepny, nalezacy do — 7wyzszego miejsca wartosci. Dzwignie prze¬ noszace i wskazane szczeble moga byc w opisywanej maszynie dowolnego typu, a po¬ niewaz urzadzenia te sa juz dobrze znane w dziedzinie maslzyn rachunkowych, wiec konstrukcja ich i sposób dzialania nie sa opisane.Maszyna wedlug wynalazku posiada u- rzadlzenia do wyznaczania trzeciego czyn¬ nika arytmetycznego dzialania. Pierwszy czynnik wyznacza sie, naciskajac wybrane klawisze cyfrowe na klawjaturze, drugi czynnik wyznacza sie w rachujacym mecha¬ nizmie umieszczonym na wózku, a trzeci wyznacza sie niezaleznie od dwóch pierw¬ szych. Przy mnozeniu, np. mnozne ukazuje sie w okienku 77, wynik ukazuje sie na wózkiu, a mnoznik ukazuje sie w okienku 109a. Trzeci czynnik wyznaczony zostal w maszynie wskutek obrotu bebna, który, jak juz zaznaczono, moze obracac sie w obu kierunkach. , Mechanizm 'wyznaczajacy trzeci czynnik umieszczony jest pomiedzy boczna plyta 24 i posrednia plyta 54 i zawiera rachujacy mechanizm skladajacy sie z pewnej ilosci cyfrowych kólek 114, posiadajacych z jed¬ nej swej strony kólka zebate 115 zaczepia¬ jace posrednie kolka zebate 116. Rachuja¬ ce kólka obracaja sie stopniowo pod •dzia¬ laniem zapadki117, naciskanej przez spre¬ zyne. Dobrane odpowiednio posrednie kól¬ ko 116 pokreca sie o jeden zab przy kazdym obrocie bebna, wskutek dzialania zeba 118, przesuwajacego isie na klinie wzdluz walka 119, w plaszczyznie posredniego kólka"o wybranem znaczeniu, dzieki podluznemu przesuwaniu sie ^ózika, tak iz wartosci wy¬ znaczone przez trzeci czynnik naleza do te¬ go samego szeregu, co i wartosci wyznaczo¬ ne przez d^ugi czynnik jako wynik. Na wal¬ ku 119 osadzony jest takze kolnierz 120 po¬ laczony z zebem 118 i kolnierz ten dzwiga wskaznik 122, wskazujacy szereg, do które¬ go nalezy liczba wyznaczona przez .trzeci czynnik. Do kolnierza 120 przymocowany jest pret 123, polaczony z wózkiem w spo¬ sób lopisany ,w ipowyzej wymienionym pa¬ tencie tak, iz wskaznik122 porusza sie jed^ noczesnie z wózkiem; lecz w przeciwnym kierunku. Walek 119 obraca sie od bebna i jednoczesnie z nim. W poblizu cyfrowych kólek 114 osadzony jest obrotowo bebenek /2$ do przenoszenia dziesiatków, posiada¬ jacy tarcze fasonowe 129, znajdujace sie pod dzialaniem sprezyny, oraz szczeble 131, wspóldzialajace z przenoszaca dzwignia 132 rachujacego mechanizmu w celu prze¬ noszenia dziesiatków na nastepne rachuja¬ ce kólka nalezace do wyzszego szeregu.Maszyna posiada równiez urzadzenie, które sprawia, ze bebenek 128 do przenoszenia dziesiatków moze obracac sie w obu kie¬ runkach przy obrocie liczbowego bebna tylko w jednym kierunku, a to dlatego, aby wartosci wprowadzone przez trzeci czyn¬ nik mogly byc uzyte w zwiazku z dziala¬ niem (mnozenia i dzielenia.Naped bebna uskutecznia sie zapomoca elektrycznego silnika 135, umieszczonego zazwyczaj wtyle masizytiy i na jej podsta¬ wie. Wal 136 tego silnika, osadzony odpo¬ wiednio w ramie maszyny, posiada elastycz¬ ne sprzeglo 137, zmniejszajace dtgania sil¬ nika, które moglyby sie udzielic mechani¬ zmowi maszyny, i wyrównywujace niedo¬ kladnosci w ustawieniu walu silnika. Na wale silnika jest umocowane kólko zebate 138 zaczepiajace podobne kólko 139, osa¬ dzone na wydrazonym wewnatrz przeciw- walku 141. Pomiedzy kólko zebate 139 i mechanizm maszyny rachunkowej wstawio¬ ne jest sprzeglo cierne, które zapobiega uszkodzeniu mechanizmu maszyny w Hvy- padku zaciecia sie takowego, gdyz wówczas sprzeglo to obsuwac sie bedzie swobodnie.Na walku 141 (w zetknieciu z kólkiem 139 osadzona jest cierna tarcza 142% a za nia kólko zebate 143. Kólka zebate 139 i 143 oraz tarcza cierna 142 pozostaja ze soba w scislem zetknieciu dla 'wywolania nalezyte¬ go tarcia, gdyz sa przyciskane do siebie — 8 —ptzez spiralna sprezyne 144, nalozona na wydrazony wal 141. Kólka 139 i 143 sprze¬ zone sa wiec ze soba sila tarcia tak, iz w normalnych warunkach naped przenosi sie z jkólka 139 na kólko 143, lecz w wypadku zahamowania tego ostatniego kólko 139 obracac sie bedzie w dalszym ciagu dzieki obsuwaniu sie ciernego sprzegla, Równole¬ gle do przeciwwalka 141 osadzony jest w oslonie maszyny napedowy walek 145, na którym jest umocowane kólko zebate 146 zaczepiajace kólko 143 na przeciwwalku.Na ;walku 145 pomiedzy kólkiem 146 i ra¬ chujacym mechanizmem znajduje sie sprze¬ glo 147 regulujace okres dzialania tego me¬ chanizmu. Sprzeglo to izostanie ponizej opi¬ sane, l Na walku 145 przesuwa sie luzno kol¬ nierz 148, prizymocowany do kólka zebate¬ go 149 napedzajacego rachujacy mecha¬ nizm. Kólko 149 moze przesuwac sie wzdluz walka 145 do dwóch róznych pozycyj, w ce¬ lu zmieniania kierunku obrotu bebna wzglednie do kierunku obrotu silnika. W czasie uzywania masizyny silnik dziala bez przerwy obracajac sie w jednym kierunku poniewaz zas przy wykonywaniu poszcze¬ gólnych dzialan arytmetycznych koniecz¬ nym jest Ojbrót bebna w przeciwnym kierun* ku, wiec dlatego zastosowana je&t przeklad¬ nia zwrotna, która wymaga przesuwania sie kólka 149. Kólko to przesuwane jest wzdluz walka 145 przez ramia 151 polaczone z kol¬ nierzem 148 i przymocowane do preta 152 przechodzacego przez wydrazony wal 141.Koniec prete 152 posiada szczeline, w któ¬ ra wchodzi wykrecone lub wygiete ramie 153 dzwigni 154; przesuwanie tej dzwigni powoduje podluzne przesuwanie sie preta 152wraz z kólkiem 149.Mechanizm przezna¬ czony do przesuwania dzwigni 154 izosta¬ nie opisany nastepnie. Na walku osadzonym w posredniej scianie 54 umieszczone jest kólko zebate 155 zaczepiajace kólko 149 w chwili, gdy to ostatnie znajduje sie w jed¬ nej fce swych pozycji. Na walku 156 osa¬ dzonym w posredniej sciance 54, jesit umo¬ cowane kólko zebate 157 zaczepiajace kól¬ ko 149 w chwili, gdy [takowe znajduje sie w drugiej swej pozycji. Kólka 156 i 157 zaczepiaja sie tak, iz obracaja sie zawsze w przeciwnych soibie kie¬ runkach. Gdy kófko 151[ zaczepia kól¬ ko 149, to kólko 157 obraca sie w innym kierunku anizeli kólko 149. Jezeli zas kólko 157 rozlaczy sie z kólkiem 149, które zacze¬ pi wówczas kólko 155, to wówczas kplko 157, obracac sie 'bedzie w; tym samym kierunku co i kólko 149. Wiec kierunek obrotu kólka 157 zostal zmieniony zapomoca przesuwania kólka 149. Po drugiej stronie posredniej scianki na walku 156 jest umocowane kól¬ ko zebate 158 zaczepiajace kólko 159 osa¬ dzone na walku umocowanym w posredniej sciance i zaczepiaj ace ze swej strony kólko 161 na walku bebna. Wskutek takiego ukla¬ du przesuwanie kólka 149 powoduje zmia¬ ne kierunku obrotu bebna. Poniewaz zas kólka 157, 159 i 161 posiadaja jednakowa srednice, wiec szybkosc obrotowa bebna jest taka sama, jak szybkosc obrotowa kól¬ ka 1157.Na walku bebenka. 128 do przenoszenia dziesiatków i po tej samej stronie posred¬ niej scianki co i kólko 157 jest osadzone luzno kólko zebate 162 posiadajace taka sa¬ ma srednice, co i kólko 157. Kólko 162 przymocowane jest do kolnierza 163 moga¬ cego' sie przesuwac po walku bebenka 128 do przenoszenia dziesiatków tak, iz kólko 162, przesuwajac sie wzdluz walka, moze zaczepiac kolejno kólko 157 lub kólko 155.Gdy kólko 162 zaczepi kólko 157, to kólka te beda sie obracac w odwrotnych kierun¬ kach, lecz, gdy kólko 162 po rozlaczeniu sie z kólkiem 157 zaczepi kólko 155, to kólka 157 i 162 obracac sie beda W jednym kierun¬ ku. A wiec, niezaleznie od kierunku obrotu rachujacego bebna, kólko 162 moze obracac sie w tym samym kierunku lub w przeciw¬ nym, co sprawia, ze bebenek 128^ do, pczeT noszenia dziesiatków moze obracac sia rów- — 9 "-niez w oibu kierunkach, Kolnierz 163 prze¬ suwany jest przez ramie 164 umocowane na przesuwanym precie 165, przytrzymywa¬ nymi w obu swych pozycjach przez kulke 166 naciskana sprezyna. Koniec preta 165 posiada szczeline, w która wchodzi wykre¬ cony lub wygiety koniec dzwigni 167 "wy¬ stajacej poza oslone maszyny tak, iz poru¬ szajac dzwignie 167, przesuwa sie kólko zebate 162 zaczepiajac kólko 157 lub kólko 155, zaleznie od kierunku, w którym powi¬ nien obracac sie bebenek do przenoszenia dziesiatków.Dzieki zastosowaniu mechanizmu 128 do przenoszenia dziesiatków wspóldzialaja¬ cego z rachuj acemi kólkami 114, mozna wy¬ konac wiele dzialan rachunkowych^ przy znacznie mniejiszym stopniu wspóldzialania silnika luib rachujacego bebna, anizeli to by¬ lo jnozliwe dotychczas. Licznik trzeciego czynnika /14 mozna z powodzeniem uzyc dp okreslania odwrotnosci arytmetycznej liczb, do wyciagania pierwiastka kwadrato¬ wego i dq idizialan dzielenia. Rachujace kól¬ ka 114 mozna cofnac do zera przez pokre¬ cenie korby 168 umocowanej na walku, na którym sa osadzone te kólka. Do zwalnia¬ nia zapadki 117, celem szybkiego cofniecia do zera rachujacych kólek 114, moze byc uzyte ddwolne urzadzenie, jak nip. to, któ¬ re opisano we wskazanym powyzej paten¬ cie.Maszyna wedlug wynalazku posiada u- rzadzenie do wyrównania klawjatury i do nastawiania maszyny w celu wykonywania dodawania ii odejmowania, gdyz normalnie jest ona ;zawsze nastawiona do wykonywa¬ nia mnozenia i dzielenia. Klatwjatura posia¬ da trzy specjalne klawisze: klawisz 171 z napisem „wyrównac", nacisniecie którego kasuje na klawjaturze wszystkie nastawio¬ ne wartosci; klawisz 172 z napisem „bez powtórzenia" nastawia maszyne do dzialan dodawania i odejmowania; klawisz 173 z napisem „z powtórzeniem", który po na¬ cisnieciu go zwalnia klawisz 172, nastawia¬ jac zpowrotem m&szyn^ odpowiednio do wykonywania mnozenia i dzielenia. Suwaki 35 przytrzymujace (nacisniete klawisze cy¬ frowe w ich przycisnietej pozycji odsadizo- ne sa normalnie ku przodowi przez sprezy¬ ne 36, a na drugim koncu posiadaja zagie¬ cia 174. Naprzeciw tych zagiec 174, przy¬ mocowana jest obrotowo do ramy maszy¬ ny plyta 175, która przy odchyleniu w tyl pociaga za soba suwaki 35, zwalniajac przez to slupki klawiszów. Na wsporniku 176 u- mieszczionym wewnatrz; oslony osadzona jest obrotolwo dzwignia 177, której jeden koniec znajduje sie ponizej slupka klawisza 171. Drugi koniec tej dzwigni, posiadaja¬ cy wystep 178, styka sie z dolna krawe¬ dzia plyty 175 tak, iz przy naciskaniu kla¬ wisza 171, plyta 175 odchyla sie, prze¬ stawiajac suwaki 35 celem zwolnienia wszystkich przycisnietych klawiszów.Urzadizenie wprowadzone w dzialanie przez nacisniecie klawisza 172, przytrzy¬ mywanego w nacisnietej polzycji zapomoca znajdujacego sie pod dzialaniem sprezyny suwaka 179 zaczepiajacego wystep 181 u- tworzony na slupku tego klawisfca, zawiera drazek korbowy 182 polaczony obrotowo z kólkiem zebatem 157 w ten sposób, iz dru¬ gi jego koniec porusza sie wtyl i (naprzód w czasie obrotu kólka 157\ Kólko to, pola¬ czone jest iz bebnem poruszajacym rachu¬ jacy mechanizm i obraca sie wraz z nim synchronicznie, Druigi koniec drazka korbo¬ wego 182 posiada rwygiecie 183 suwajace sie w jedna strone i zpotwrotem pod plyta 175, nie zaczepiajac jej jednak w normal¬ nych warunkach. Drazek 182 opiera sie i przesuwa po wydluzeniu 184 dzwigni 185 osadzonej obrotowo na wsporniku 176.Przedni koniec dzwigni 185 znajduje sie pod slupkiem klawisza 772 tak, iz w chwili nacisniecia tego klawkza, wydluzenie 184 wznosi sie, podnoszac wolny komiec drazka 182 w ten sposób, iz jego wygiecie zacze¬ pia i odchyla plyte 175 przy kazdym obro¬ cie kólka 157. Przycisniete klawisze cyfro- - 10 —we zostajawiec zwolnione podczas obraca¬ nia bebna; Nacisniecie klawisza 172 zwal¬ nia w czasie obncrtu bebna wszystkie ipnzy- f cisniete klawisze klawjatury, a nacisniecie klawisza 173 wstrzymuje dzialanie zwal¬ niajacego je mechanizmu tak, iz przycisnie¬ te klawisze nie zmieniaja swej pozycji w ciagu wielu powtarzajacych sie obrotów bebna i moga byc zwolnione dopiero przez nacisniecie klawisza 171.Klawisze 172 i 173 moizna nazwac kla¬ wiszami ktantroluijaceirii, poniewaz nacisnie¬ cie takowych kontroluje stan klawjatury w czasie przebiegu liczenia.Pomiedzy napedowym walkiem 145 i na- pedowem kólkiem zebatem 149, znajduje sie wylaczone normalnie sprzeglo 147, któ¬ re jakbi rozlaczone sprawia, ze silnik moze obracac sie baz iprzerwy nie obracajac kol¬ ka 149. Sprzeglo to zawiera zapadkowe kólko 188A umocowane na walku 145 i u- miefezczone w oslonie 189 osadzonej na walku 191, na którym osadzony jest luzno na klinie kolnierz 148. Walek 191 miesci sie na jedlnej linji z valkiem 145.W oslonie 189 miesci sie równiez osa¬ dzona óbrotowio zapadka 192 z zebem 193, przyciskanym (doi zapadkowego kólka 188 przez sprezyne 194. Zab 193 nie zaczepia normalnie kólka 188, wobec czego moze sie ono obracac nie obracajac oslony 189.Plzez otwór 195 utworzony w oslonie 189 Wystawa sie nazewnatrz uszko 196 utworzone na zapadce 192. Maszyna posiada urzadze¬ nie, które normalnie naciska to uszko 196 ku srtiidfcowi oslony 189, wskutek czego zab 193 wzlateciny jest z kólkiem 188. Gdy tirzadzenie powyzsze przestanie naciskac na uszko 196, to wówczas zapadka 192 zacze¬ pia kólko 188 i pozostaje Iw tym stanie az do chwali, gdy uszko 196 zostanie znowu nacisniete, f Maszyna posiada poza tem urzadzenia taczajace i wylaczajace (Sprzeglo, ustawia- jaoe pudfclko w dbtfjetnej pozycji, w chwili wylaczania sprzegla oraz zapobiegajace nieprawidlowemu dzialaniu tego sprzegla.Ponizej sprzegla mianowicie znajduje si^ wewnatrz oslony maszyny walek 202, # na nietm osadzona jest obrotowo dzwignia 203, posiadajaca ita koncu wystep 204, który dziala na uszko 196 zapadki 192 wlaczajac ja lub wylaczajac Wzgledem kólka 188.Dzwignia 203 znajduje sie zazwyczaj dzie¬ ki sprezynie 205 przyczepionej do jej dru¬ giego ramienia, w takiej pozycji, ze wystep 204 styka sie z boczna powierzchnia oslony 189. Przy obracaniu sie sprzegla wystep 204 naciska uszko 196, powodujac wylaczenie takowego. Sprzeglo utrzymywane jest w w obojetnej pozycji przez dzwignie 206 przymocowana do idzwigni 203 i posiadaja¬ ca zakonczony wystepem koniec 207 wcho¬ dzacy do dopasowanego don wglebienia 208 utworzonego na oslonie 189. Po wylaczeniu sprzegla, zatrzymuje sie ono wiec zawsze w pozycji* " " i • ¦ Maszyna posiaJdla iroiwniez urzadzenia, któt re pozwalaja na przesuwanie kólka 149 je¬ dynie wówczas, gdy sprzeglo znajduje sie w swej ohojetnej pozycji i które zapobiegaja obrajcaniu sie sprzegla w chwili przesuwania rzeczonego kólka. Do oslony mieszczacej sprzeglo, przymocowana jest tarcza 209 ó nieco wiekszej srednicy anizeli skrzynka, i posiadajaca na swym obwodzie ponad ta skrzynka wyciecie 2f2. Do ramienia 151 przesuwajacego kblko 149 przymocowany jest wystep 2.73 z glówka 214 posiadajaca ten sam ksztalt, co i wyciecie 212, W chwili gdy skrzynka 1891 znajduje- sie w pozycji obojetnej, wówczas wyciecie 2Jf2 jest na jednej linji z glówka 214 tak, iz moze sie ona przesunac przez to wyciecie. Gdy jed¬ nak oislona 189 nie jest w obojetnej pozy¬ cji, to wówczas wyciecie nie jest na jednej linji z glówka, a wiec nie moze ona przesu¬ nac sie przez to wyciecie, zapobiegajac wskutek tego przesuwaniu kolka 149. Je¬ zeli zas glówka 214 przechodzi przez wycie¬ cie 2/2, to w ciagu tego przechodzenia pu¬ delko 189 obracac sie nie moze. Urzadze- — 11 -nia przesuwajjace kólko 149 i urzadzenia wylaczajace sprzeglo, poruszane sa puzez jeden i ten sam czynnik, la majac glówke 214 unika sie obrotów sprzegla przed cal- kbwitem przesunieciem kólka 149. Przy przesuwaniu feolka, glówka wchodzi cal¬ kowicie do wyciecia 212 w tarczy 209, zsl- pdbiegaljac w czasie wsuwania sie obraca¬ niu sie takowego.Klawjatura zawiera jeszcze dwa kla¬ wisze 216—217, z których klawisz 216 po¬ siada znak dodawania, a klawisz 277 — odeimowania, Nacisniecie klawisza. 216 pd- wodiije wlaczenie sprzegla i obrót bebna rachujacego w jednym kierunku, poczem nastepuje wylaczenie sie sprzegla. Naci¬ sniecie klawisza 217 powoduje ten sam sku¬ tek z ta jednak róznica, ze beben obraca sie w Drzedwinym kierunku. Przy kolejnem na¬ ciskaniu tych klawiszów, nacisk sluzyrówniez do przesuwania kolka 149, lecz przy kilka- krotnem naciskaniu jednego i tego same¬ go klawisza kólko.to nie bedzie Isie przer¬ walo. Oczywiscie nacisniecie klawisza 216 przesuwa kólko 149 do jednej pozycji, a na¬ cisniecie klawiszów 2/7—do drugiej. Kla¬ wisze 216 i 217 podnoszone sa i utrzymy¬ wane w normalnej pozycji przez sprezyny 218 i najlepiej, gdy nie posiadaja urzadzen przytrzymujacych je w nacisnietej pozycji.Ponizej klawiszów 216 i 217 znajduje sie wspornik 219 dzwigajacy na swym górnym koncu dzwignie 221 posiadajaca ksztalt li¬ tery T. Ramie 222 tej dzwigni znajduje sie pod slupkiem klawisza 216, a ramie 223— pod slupkiem klawisza 217. Nacisniecie kla¬ wisza 216 odchyla dzwignie 221 do pozycji wskazanej na fig. 6, a nacisniecie klawisza 217 nachyla ja do pozycji przeciwnej,. Do dolnego konca dzwigni 22/ przymocowany jest obrotowo drazek 224 polaczony dru¬ gim swym koncem z dzwignia 154 przesu¬ wajaca lwalek 152. Naciskanie klawiszów 216 i 217 sluzy wiec do przesuwania walka 152, a wskutek tego i kólka zebatego 149, w celu zmiany kierunku obrotu bebna poru¬ szaj acego mechanizm rachuj acy.Maszyna posiada ponadto urzadzenie do wlaczenia sprzegla przy kolejnem naciska- i niu klawiszów 216 i 217. A mianowicie, do wsipornika 219 przymocowana jest obrotowo wdole plytka 226 odciagana zazwyczaj do swej tylnej pozycji przez sprezyne 227, a pochylana kii przodowi 'przez nacisniecie klawisza. Ponizej slujpka klawisza 276 plyt¬ ka 226 posiada pochyla powierzchnie 231, która naciska slupek klawisza powodujac pochylanie sie tej plytki ku przodowi.Plytka 226 pochyla sie wiec ku przodo¬ wi przy nacisnieciu kazdego z tych klawi¬ szów i ruch naprzód tej plytki za posred¬ nictwem odpowiednich urzadzen wlacza sprzeglo. Na plytce 226 wpoblizu jej gór¬ nego konca osadzona jest obrotowo dzwignia 232, której jeden koniec spoczywa na pod¬ trzymywanej przez sprezyne plytce 253, & drugi posiada wyciecie 234 w które normal¬ nie wchodzi czopek 235 na dzwigni 203.Przesuniecie sie ku przodowi dzwigni £32 pochylac bedzie dzwignie 203 wokolo jfej osi 202 wbrew dzialaniu sprezyny 205i ruch ten dzwiigni 203 przerwie zetkniecie wystCr pu 204 z uszkiem 196 oraz wysunie dzwi¬ gnie 206 z wglebienia 208, powodujac prze¬ to wlaczenie sprzegla i obrót sprzeglowej skrzynki 189. Stosownie do udzielonych po¬ wyzej wyjasnien (sprzeglo pozostawac be¬ dzie we wlaczonym stanie jedynie w czasie naciskania jednego z klawiszów 216 i 217, gdyz po usunieciu nacisku na te klawisze, sprezyna 227 odciagnie ku tylowi dzwignie 232, wskutek czego wystep 204 na dzwigni 203 wylaczy sprzeglo i sprawi, ze dzwignia 206 zatrzyma obrót skrzynki sprzeglowej w pozycji obojetnej. Zazwyczaj jednak kla¬ wisze 216 i 217 tizywa sie jedynie do wyko¬ nywania dzialan dodawania i odejmowania i nie sa one naciskane przy wykonywaniu mnozenia i dzielenia. Szybkie nacisniecie i zwolnienie kazdego z tych kiaWiSzów wy¬ wola wylaczenie sie spnzegla po jednym - 12 —.obrocie bebna poruszaj acego rachujacy mechanizim; maszyna jednak posiada urza¬ dzenia opisane ponizej, które sprawiaja, ze przy nacisnietym klawiszu 172, nacisk kaz¬ dego z klawiszów 216 i 217 spowoduje tyl¬ ko jeden cykl dzialania maszyny, bez wzgledu na to ile czasu trzymac sie bedzie klawisz 2/6 lub 217 w nacisnietym stanie, czyli mozna poslugiwac sie maszyna w ten sposób, aby bebenporuszaj acy rachuj acy me¬ chanizm -obracal sie bez przerwy przez caly czas naciskania poruszajacego klawisza, lub w ten sposób, aby wylaczyc sprzeglo po wykonaniu jednego cyklu dzialania bebna, niezaleznie od tego czy klawisz jest naci¬ sniety, czy nie. Majac kontrolujacy klawisz nastawiony w ten sposób, iz rachujacy me¬ chanizm dziala bez przerwy przez caly czas naciskania jednego z klawiszów, opisywana maszyna moze byc uzyta do wykonywania dzialan mnozenia i dzielenia; bedz:e ofta jednak wymagala ze strony liczacego ^wy¬ silku umyslowego potrzebnego do liczenia ilosci obrotów bebna i do zwolnienia czyn¬ nego klawisza po wykonaniu zadanej ilosci obrotów. Maszyna wedlug wynalazku po¬ siada jednak urzadzenia rozpoczynajace swe dzialanie z chwila nacisniecia klawi¬ szów cyfrowych, które sprawiaja, ze beben wykonywa tylko ilosc obrotów odpowiada¬ jaca cyfrze nacisnietego klawisza, a na¬ stepnie urzadzenia te powoduja wylaczenie sprzegla *w maszynie tak, iz w rezultacie Wysilek1 umyslowy liczacego konczy sie z chwila nacisniecia cyfrowego klawisza.Klawjatura maszyny posiada jeszcze iedna grupe cyfrowych klawiszów 236 skla¬ dajacych sie z dziesieciu klawiszów ponu¬ merowanych od 1 do 9 oraiz klawisza zwal¬ niajacego 237, który zwalnia kazdy naci¬ sniety klawisz w szeregu 236 w razie omyl¬ ki przy naciskaniu klawiszów lub w innym celu. Naciskanie tych klawiszów w czasie dzialania silnfka maszyny powoduje tyle obrotów bebna ponizajacego rachuj acy mechanizm, ile wskazuje nacisniety kla¬ wisz. Nacisniecie klawisza oznaczonego cy¬ fra ,,3" spowoduje wiec trzy bbroty bebna, a nacisniecie klawisza oznaczonego przez cyfre „8" osiem obrotów tego bebna* Po dokonaniu obrotów oznaczonych na nacisnietym klawiszu, sprzeglo wylacza sie i rygluje w obojetnej pozycji. Slupki 238 klawiszów 236 utrzymywane sa normalnie w pozycji podnie&ionej przez sprezyny 239, przyczem kazdy z tych slupków posiada wystep 241, który w chwili nacisniecia kla¬ wisza przesuwa podluznie drazek 242. Slup¬ ki klawiszów przechodza przez otworki w tym drazku 242 w ten sposób, iz nacisk na klawisze ipowcduje suwanie siie drazka. Ce¬ lem utrzymywania drazka 242 w pozycji cofnietej po zwolnieniu klawiszów, sluzy specjalne urzadzenie, Nacisniecie jednego z klawiszów 236 nastawia mechanizmy do pozycji okreslajacej dlugosc trwania oblo¬ tów bebna. WlaJczenie sprzegla powodujace dzialanie maszyny mozna wywolac przez nacisniecie klawisza 216 lub 217, lepiej jednak polaczyc szereg klawilsizów 236 z mechanizmem poruszajacym sprzeglo w ten sposób aby nacisniecie iedinego z klawi¬ szów 236 nietyliko nastawialo urzadzenia do pozycji ograniczajacej ilosc obrotów bebna lecz aby równiez wywolywalo dzialanie u- rzadzen wlaczajacych sprzeglo. Przy ta¬ kim ukladzie" nacisniecie jednego z klaWii- szów236, polwoduje pomnozenie przez cyfre wskazana na tym klawiszu. Polozenie kla¬ wiszów 236 z mechanizmem kontrolujacym sprzeglo mozna Vyltonac laczac przesuwa¬ ny drazek 242 z wahajaca sie plytka 231 w ten sposób, iz w chwili nacisniecia klawisza 236, plytka 231 pochyla sie powodujac wla¬ czenie sie sprzegla. W koncu przesuwanego drazka 242 przymocowany jest wspornik 243 polaczony z plytka 231 za posrednic¬ twem preta 244. Sprezyna 227 utrzymuje drazek 242 w pozycji cofnietej. W chwili, nacisniecia klawisza w szeregu 236 drazek 242 przesuwa sie ku przodowi, wskutek czego plytka 226 pochyla sie, poruszajac — 13 —dzwignie 232 w ten sposób, iz powoduje to wlaezeinie sprzegla.Maszyna posiada równiez urzadzenia przytrzymujace nacisniete klawisze 236 w ich nacisnietej pozycji i zwalniajace je po wykonaniu przez beben obrotów w ilosci od¬ powiadajacej cyfrom, oznaczanym na naci¬ snietych klawiszach. Przy zwalnianiu kla¬ wisza klin 241 rozlacza sie z przesuwanym drazkiem 242, wywolujac cofniecie sie tego drazka, co powoduje jednoczesnie pochy¬ lenie sie wstecz wahajacej sie plytki 226 do obojetnej pozycji. Slupek 238 klawisiza po¬ siada naciecie 245, które po nacisnieciu kla- wteza zaczepia o zatrzaskowa plytke 246.Zatrzaskowa plytka 246 ciagnie sie wzdluz szeregu klawiszów 236 i osadzona jest obro¬ towo koncami na srubkach 247 przykreco¬ nych do ramy 248, przez która przechodza slupki 238 klawiszów. Przez pokrecenie plytki 246 wokolo srubek 247, wysuwa sie ja z naciecia na nacisnietym klawiszu, wskutek czego ten ostatni podnosi sie. Na slupku 237 utworzona jest pochylosc 249, która przy naciskaniu tego klawisza pokre¬ ca plytke 246 wokolo jej osi w ten sposób, iz wylacza sie ona z naciecia na nacisnie¬ tym klawiszu 236. Plytka 246 utrzymywa¬ na jest w stalem, (zetknieciu ze slupkami 238 przez sprezyne 252, ciagnaca ku górze uszko 253, stanowiace boczne przedluzenie dolnej czesci plytki 246. Plytka ta jest wiec przyciskana stale do klawiszowych slup¬ ków.Poniewaz przedni koniec dzwigni 232 opiera sie na uszku 253, wiec podczas dzia¬ lania urzadzen okreslajacych granice gdy tylny koniec dzwigni 232 zostanie podnie¬ siony, wówczas przedni koniec tej dzwigni naciska na uszko 253, pokrecajac plytka 246 wokolo jej osi, przez co zwalniaja sie nacisniete klawisze. Przy podnoszeniu sie zwolnionych klawiszów do góry, przesuwa¬ ny drazek 242 cofa sie, wskutek jczego wa¬ hajaca sie plytka 226 zostaje cofnieta wtyl do swe4 normalnej pozycji wobec dzialania sprezyny 227.Ruch plytki 246 zwalniajacy nacisniete klawisze wywolany jest wiec przez waha¬ nia sie dzwigni 232 na swej osi, znajdujacej sie na odchylanej plytce 226. Kazdy slupek klawiszowy posiada (ponizej naciecia 245 pochylajace sie zlekka wglebienie, dzieki któremu po zwolnieniu klawisza plytka 246 maze cofnac sie do swej obojetnej pozycji wskutek dzialania sprezyny 252.Ponizej opisano urzadzenia zastosowane w maszynie pokajanej na rysunkach, ogra¬ niczajace ilosc obrotów bebna poruszajace¬ go rachujacy mechanizm do ilosci oznaczo- ndj na nacisnietym klawiszu 236. Mecha¬ nizm tych urzadzen wylacza sprzeglo i za¬ trzymuje beben, jpo wykonaniu przez tako¬ wy ilosci obrotów oznaczonej iia nacisnie¬ tym klawiszu. Ponizej slupków klawiszów 236 znajduje sie wspóldzialajaca z niemi podwójna dzwignia 255, osadzona swym przednim koncem na wsporniku 256 umie¬ szczonym wpoblizu przodu maszyny. Na uszku 257, umieszczonym przy slupku kla¬ wisza z cyfra ,,8", osadziona jest obrotowo wtórna dzwignia 258, polaczona wpoblizu srodka swej dlugosci z glówna dzwignia 255. Ta dodatkowa dzwignia 258 znajduje sie Iddkladnie pod slupkami klawiszów 236 z cyframi od 1 do 6 wlacznie tak, iz naci¬ sniecie któregokolwiek z tych klawiszów powodu'je pochylenie sie tej dodatkowej dzwigni oraz ruoh glównej dzwigni 255.Konce slupków klawiszowych znajduja sie w rozmaitej odleglosci od dzwigni 258, wskutek czego dzwignia ta pochyla sie w zaleznosci od tego, który klawisz ja naci¬ ska. Dzwignia 255 jest nieco podniesiona wpoblizu jej tylnego konca tak, iz znajdu¬ je sie bezposrednio pod slupkami klawi¬ szów 236 oznaczonych cyframi 7, 8 i 9. Na¬ cisniecie któregokolwiek z tych trzech, kla¬ wiszów powoduje pochylanie sie dzwigni 255, przyczem klawisze sa ustosunkowane w ten sposób, ii tylny konjeo dzwigni1 255 — 14 —porusza sie na odleglosc odpowiadajaca cy¬ frze wyznaczonej na nacisnietym klawiszu.Zalety zastosowania podwójnej dzwigni o- mówióne juz byly poprzednio w zwiazku z takaz dzwignia uzyta przy klawiszach wy¬ znaczajacych w maszynie liczby. Ruch tyl¬ nego konca dzwigni 255 nastawia urzadze¬ nie poruszajace przerywaj aca tarcze fasono- wa, przyczem urzadzenie to nastawia sie odpowiednio do wartosci naciskanego kla¬ wisza i sprawia, ie tarcza ta porusza sie w ten sposób* iz wylacza isprzeglo po wykona¬ niu przez beben ilosci obrotów odpowiada¬ jacej cyfrze wyznaczonej na nacisnietym klawiszu.W tylnej cfcesci maszyny znajduje sie przymocowana do jej podstawy rama 261.Na ratfue tej osadzona jest obrotowo dzwi¬ gnia 262, poruszana wokolo swej osi przez dzwignie 255. Dzwignia 262 osadzona jest obrotowo w posrednim punkcie swej dlugo¬ sci (ha srubce 263 wkreconej w rame 261, a dzwignia 255 posiada na tylnim swym kon¬ cu szczeline 264, w która wchodzi czopek 265, wystajacy z tylnej (czesci dzwigni 262.Nacisniecie klawisiza 236 pochyla nadól tyl¬ ny koniec dzwigni 255, a wiec powoduje ruch ku dolowi czofpka 265, który wywolu¬ je podnoszenie sie przedniej czesci dzwigni 262. Czesc przednia tej ostatniej dzwigni przytrzymywana jest normalnie przez spre¬ zyne 266. Poizycje zajeta przez [przedni kk niec dzwigni 262 okresla wartosc wyzna¬ czona przez nacisniety klawisz 236.Na ramie 261 'osadzona jest przesuwana zebnica 267, prowadzona w czasie przesu¬ wania sie przeiz czopek z glówka 268 prze¬ chodzacy przez szczeline 269 utworzona w ramie 261. Szczelina 269 wznosi sie cokol¬ wiek wgóre kii tylowi ramy 261. Tylny kk niec zebnicy przesuwa sie po rolce 271. W górze ramy 261 osadzone jest kólko zebate 272 zaczepiajace zelbnice 267, które obraca sie ruchem przerywanym posuwajac stolp- niowo zebnice 267. Z oslony 189 zawieraja¬ cej sprzeglo wystaje czopek 273, który za¬ czepia zeby kólka 272, pokrecajac takowe o jeden zab parzy kazdym obrocie oslony 189. Zebnica 267 cofa sie wiec o jeden zab wtyl przy kazdym obrocie wskazanej oslo¬ ny. Ponad zebnica osadzona jest obrotowo na ramie 161 zatrzaskujaca lapka 274, U- trzymywana w zetknieciu z zebami zebni¬ cy 267 sila wlasnej ciezkosci lub przez sprer zyne 275. Lapka 274 i zebnica 267 sa tak wykonane, aby zebnica ta mogla posuwac sie wtyl zab za zebem i byla utrzymywana w cofnietej w ten spoteób pozycji. Maszyna posiada jednak urzadzenie zwalniajace lapke, celem powrócenia zebnicy do jej obo¬ jetnej poizycji w chwili, gdy beben wykonal ilosc obrotów odpowiadajaca cyfrze wy¬ znaczonej na nacisnietym klawiszu.Na czopku 268 przymocowanym do zeb¬ nicy clsaidizione jest obrotowo ramie 276 posiadajace podluzna szczeline 277, w któ¬ ra wchodzi czopek 278 wystajacy z przed¬ niego konca dzwigni 262. Wskutek naciska¬ nia poszczególnych klawiszów 236, ramie 276 przyjmuje rózne katowe pozycje w stosunku do swej osi obrotu.Ramie 276 posiada uszko 281 z wystaja¬ cym wbok czopkiem 282, który styka sie i puszcza w ruch przerywajacy mechanizm wkoncu ostatniego obrotu bebna napedza- jacego rachujacy mechanizm zgodnie z wartoscia wyznaczona przez nacisniecie klawisza 236. Czopek 282 nastawia sie za¬ leznie od tego, który klawisz zostal naci¬ sniety i sluzy on do puszczania w ruch me¬ chanizmu przerywajacego dzialanie ma¬ szyny.Z czopkiem 282 wspóldziala stopniowa¬ na plytka 283, posiadajaca moznosc pewne¬ go przesuwania sie na czopkach 284 i 285 przymocowanych do ramy 261. Plytka 283 znajduje sie normalnie w swej przedniej poizycji dzieki dzialaniu sprezyny 286, po¬ laczonej jednym koncem z czopkiem 284 przymocowanym do ramy, a drugim — z czopkiem 287 przymocowanym do plytki.Na jpfcze 15 —fty jest szereg pionowych stopni 288, któ¬ rych odstepy ku tyldwi równaja sie stopnio¬ wanym mchom zebnicy 267. Przednia kra- wedz plytki 283 znajduje sie w tej samej plaszczyznie co i czopek 282 tak, iz w cza¬ sie posuwania sie wtyl tego czopka, spowo¬ dowanego przez ruch wtyl zebnicy 267, czopek 282 styka sie z pionowa powierzch¬ nia jednego ze stopni 288, w zaleznosci od polozenia katowego ramienia 276 dzwiga j acego tenczopek, ¦ Stopnie 288 sa urzadzone w ten sposlób, iz ezópek 282 wchodzi w zetkniecie lub prawie styka sie z pionowa powierzchnia stopnia w chwili, gdy z 'okreslonej ilosci obrotów pozostaje doi wykonania jeszcze tylko jeden obrót tak, iz koncowe dzialanie czyli obracanie sie bebna przesunie plytke 283 ku tylowi. Przy nacisnieciu wiec klawi¬ sza236 oznaczonego cyfra / czopek 282 zajmie odjpowiednia pozycje i zetknie sie z powierzchnia pierwlszego stopnia 288a tak, iz pierwszy obrót bebna spowoduje ruch plytki 283 i wylaczenie Isprzegla.Maszyna posiada urzadzenie, które spra¬ wia, ze rucK przesuwnej plytki 283 wylacza sorzeglo i powraca (poszczególne czesci me¬ chanizmu do idh obojetnej pozycji Na czopku 287 dzwiganym przez plytke 283 o- sadzona jest obrotowo (dzwignia 291, waha¬ jaca sie wskutek ruchu wstecz przesuwnej plytki 283. Do ramy 26/ przymocowany jest oporek 292, stykajacy sie !z tylna po¬ wierzchnia dzwigni 291 mniej wiecej po¬ srodku takowej. Z chwila posuwania sie ozopEa 287 ku (tylowi, górina czesc dzwigni dzieki opornikowi 292 porusza sie ku przo^ dowi i ten to ruch górnej czesci dzwigni u- zyty jest do wylaczania sprzegla i do zwal¬ niania zebnicy 267 oraz do ponownego na¬ stawiania calego mechanirtnu. Dzwignia 291 posiadla na górnym swym koncu uszko 2$3 znajdujace sie wtyle od uszka 294 u- tworzonego na lapce 274. Przy poruszaniu sie górnego konca dzwigni 291 ku przodo¬ wi,uszko 293 zaczepia o 294, odchylajac lapke 274 na jej osi i zwalniajac przez to zebnice 267. Wskutek dzialania sprezyny 295, laczacej tylny koniec zebniicy 267 z ra¬ ma 261, zebnica ta powraca wówczas' do , swej obojetnej pozycji.Tylna czesc dzwigni 232 biegnie obok górnej czesci dzwigni 291, przyczem dzwi¬ gnia 232 Jpdsiada wystajacy wbok czopek 296, znajdujacy sie wpoblizu powierzchni krzywej 297 utworzonej na dzwigni 291. W czasie wahania sie dzwigni 29/, wywolane¬ go przez 'wsteczny ruch stopniowanej plyt¬ ki 283, krzywa powierzchnia 297 podsuwa sie pod czepek 296 i podnosi tylny koniec dzwigni 232, powodujac rozlaczenie sie tej dzwigni :z czopkiem 235 utworzonym na , koncu dzwigni kontrolujacej sprzeglo. Spre¬ zyna 205 pociaga nagle dzwignie kontrolu¬ jaca sprzeglo, wylaczajac takowe, a dzwi¬ gnia 206 wprowadza to sprzeglo w obojetna I pozycje. Ruch do góry tylnego konca dzwi¬ gni 232, spowodowany przez czopek 296, wywoluje ruch nadól przedniego koncatej s dzwigni, który pokreca zatrzaskujaca plyt¬ ke 246, zwalniajac przez to slupki klawi¬ szowe 238.Ruch do góry klawiszowych slupków zwalnia przesuwany drazek 242, co pozwa¬ la sprezynie 227 pociagnac wahajaca sie plytke 226 do obojetnej pozycji. Zwolnienie nacisnietego klawisza 236 zwalnia dzwignie 255 i sprawia, ze sprezyna 266 powraca dzwignie 262 do jej obojetnej pozycji, a wskutek tego nastepuje powrót dzwigni 276 równiez do obojetnej pozycji. Poniewaz zas wszystkie te czynnosci odbywaja sie jedno¬ czesnie, wiec z chwila poruszenia przesu¬ wanej plytki 283 przez czopek 282 maszy- t na zatrzymuje sie, a wszystkie jej czesci po¬ wracaja do pozycji obojetnej* Przy wykonywaniu dzielenia, beben i obraca sie w odwrotnym kierunku tyle razy, ile calkowitych razy zmiesci sie dzielnik w dzielnej.Gdy beben obróci sie raz jeszcze, wówczas rachujace kólko rachujacego me¬ chanizmu umieszczone na wózku wskazuje — 16 —caly szereg dziewiatek w lewo od dzielneij, wskazujac, ze beben obrócil sie jeden raz wiecej od callkoWitej ilosci, która dzielnik miesci sie w dzielnej. By skasowac dzie¬ wiatki nalezy obrócic raz jeden beben w przeciwnym kierunku. Maszyna posiada u- rzajdzenie sygnalizacyjne i zatrzymujace dzialanie bebna w chwili, gdy w liczniku po¬ kazuja sie dziewiatki, .aby mozna bylo na¬ stawic maszyne przez wykonanie jednego obrotu wstecz, wówczas w okienku 109a pdkuzuje sie wlasciwa liczba dzielnika Jed¬ noczesnie z pokazaniem sie dziewiatek w liczniku^przenoszace dzwignie 113 posuwa¬ ja sie na lewo od liczby ukazujacej sie w liczniku, przyczem specjalne urzadzenie zmusza te dzwignie do zatrzymania -maszy¬ ny. Na ramie maszyny umocowana jest dzwignia 299 fwdhodzaea do wózka po le¬ we^j fstronie maslzyny w ten sposób, iz znaj¬ duje sie tuz przy najbardziej na lewo wy¬ sunietej przenoszacej dzwigni 113, która w chwili ukazania sie szeregu idziewiatek za¬ czepia o ucho 301 utworzolne na koncu dzwigni 299.RucK na llewo przenósizacej dzwigni ob¬ raca dzwignie 299 wokolo jej osi i ruch ten wprowadza w dzialanie dzwonek alarmowy i podndsi tylny lootniibc dzwigni 232, celem wylaczenia sprzegla. Na podstawie maszy¬ ny i wewnatrz jej oslony miesci sie dzwo¬ nek 302, a tuz przy nim mloteczek 303 po¬ laczony z dzwignia 299. Gdy wskutek ruchu przenoszacej dzwigni 113 dzwignia 299 za.- czyna! sie wahac ha swej osi, wóWozaJsi mlo¬ teczek uderza w dzwonek wydzwaniajac ostrzezenie. Na spodzie maszyny, ponizej dzwigni 232 znajduje sie wspornik 304, a na nim osadzona jest cibrotowo korbowa dzwignia 305, której jedno ramie jest czone z dzwignia 299 za posrednictwem sciegna 306, a "drugie ramie poisiada usfcko 307, znajdujace sie pod tylna czescia dzwi¬ gni 232. Gdy leiwa dzwignia przenoszaca 113 obróci nieco dzwignie 299, wówczas dzwignia 305 odchyla sie podnoszac tylna czesc dzwigni 232, co powoduje zwolnienie dzwigni 203, która wylacza sprzeglo i ry¬ gluje je w obojetnej pozycji. Beben w tym .czasie wykonal io jeden obrót wiecej, wsku¬ tek czego liczba dzielnika widoczna w o- kiemku 109a jest o jednostke za duza. Na¬ cisniecie klawisza 217 do odejmowania wy¬ woluje jeden obrót bebna w przeciwnym kierunku, odejmujac przez to cyfre 1 od liczby widocznej w okienku 109a i kasujac dziewiatki w liczniku; wówczas pozostala liczba widoczna w okienku licznika stano¬ wi licznik ulamka, którego mianownikiem jest dzielna. Aby zamienic ten ulamek zwy¬ czajny na ulamek dziesietny, trzeba posu¬ nac wózek o jeden stojpien, a nastepnie wy¬ konywac dzielenie tyle razy, ile tego bedzie wymagac potrzebna ilosc znaków dziesiet¬ nych1.Na przodzie oslony maszyny sa dwa gu¬ ziczki elektryczne 308 i 309 do wlaczania i przerywania obwodu pradu elektrycznelgo silnika.Na maszynie mozna dodawac, odejmo¬ wac, mnozyc i dzielic. Zdarza sie czesto, iz przy dodawaniu trzeba pewlna liczbe doda¬ wac wiele razy, a wówczas niema bynajmniej potrzeby naciskania klawisza do dodawania tyle razy, ile razy dodaje sie dana liczbe, poniewaz wystarczy tylko raz nacisnac kla¬ wisz 236 odpowiadajacej tej ilosci razy, ja¬ ka ma byc doidana dana liczba, a wówczas bedzie ona automatycznie dodana ilosc ra¬ zy, wskazana na nacisnietym klawiszu 236.Jezeli pozadanem jest, zeby nacisniecie poruszajacego klawisiza 216 lub 217 spowo¬ dowalo tylko jeden obrót bebna, niezalez¬ nie od tego jak1 dlugo bedzie on inacisnieity, wówczas poczyna dzialac urzadzenie lacza¬ ce te klawisze z dzwignia 255 nastawiona przez naciskanie klawiszów 236 do pozycji odjpowiadajacej jednostce tak, iz sprzeglo zostanie wylaczone |po jednym obrocie leb- na. Urzadzenie to polega na tern, ze na dzwigni 185 znajdujesie wystajacy z jej — 17 —przedniego konca czopek" 312 wysuniety ponad pomocnicza dzwignie 258. Przy naci¬ snieciu klawisza 172 oznaczonego napisem „bez powtórzenia'* dzwignia 255 zajmuje ta¬ ka sama pozycje jaka zajmowalaby, gdyby byl nacisniety'klawisz 236 oznaczony cyfra „I", a wówczas po wykonaniu przez beben jednego obrotu, przerywajacy mechanizm wylacza sprzeglo i powraca poszczególne czesci maszyny do ich nieczynnej pozycji. PL PL

Claims (8)

1. Zastrzezenia patentowe. 1." Maszyna rachunkowa zaopatrzona w mechanizm liczbowy, klawisze do wyzna- czaJnia odpowiednich liczb w tym mechani¬ zmie, srodki do przytrzymywania klawiszów tych w polozeniu nacisnietem, silniczek do napedzania wzmiankowanego mechanizmu i obracania klawiszów kontrolujacych licz¬ by ttidtriez srodki uruchomiane naciskiem klawisza kontrolujacego obroty w celu wprawienia w ruch mechanizmu zapamoca silnika (tyle razy, ile tego wymaga nacisnie¬ ty klawisz kontrolujacy obroty, znamienna tein, iz posiada przygotowawcze klawisze dózorcze, z których nacisniecie jednego wy¬ woluje' obrót mechanizmu liczbowego w kie¬ runkuj jednym, a nacisniecie drugiego—obrót tegoz mechanizmu w kierunku przeciwnym.

2. Maszyna wedlug zastrz. 1, zaopatrzo¬ na w urzadzenie wskazujace, polaczone z klawiszami do wyznaczania wartosci wpro¬ wadzonej do mechanizmu regulacyjnego, znamienna zastosowaniem srodków dziala¬ jacych w pierwszym okresie czynnosci me- chanizmu, zwaln/ajacego nacisniete klawi¬ sze i kasujacego wartosci urzadzenia wska¬ zujacego.

3. Maszyna rachunkowa weldluig zasitrz. 1—2, znamienna tern, ze posiada mecha¬ nizm, który unieruchomia urzadzenie, kasu¬ jace uwidocznione wartosci.

4. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. L, posiadajaca lub nieposiadajaca urzadzen do zwalniania nacisnietych klawiszów w — 18 czasie pierwszego okresu dzialania, mecha¬ nizmu liczbowego, znamienna tern, ze silnik nie jest normalnie sprzezony ze wskazanym mechanizmem, i ze sprzezenie tegoz z tym mechanizmem uskutecznia sie przez naci¬ sniecie oddzielnego puszczajacego w ruch klawisza, przyczem sprzezenie to trwa je¬ dynie przez dkres czasu, W którym ten kla¬ wisz jest utrzymywany w stanie nacisnie¬ tym.

5. Maszyna (rachunkowa wedlug zastrz. 3, znamienna tern, ze posiada oddzielny klawisz regulujacy, którego nacisniecie sprowadza odlaczenie silnika od mecha¬ nizmu liczbowego po wykonaniu przez ten mechanizm jednego obrotu.

6. Malszyna rachunkowa wedlug zastrz. 5, znamienna tein, ze posiada dwa regulu¬ jace klawisze, przyczem nacisniecie jedne¬ go z nich redukuje ilosc obrotów mecha¬ nizmu liczbowego, spowodowana przez naci¬ sniecie uruchomiajacego klawisza, do jed¬ nego obrotu, a nacisniecie drugiego—pra¬ wia, iz wskazany mechanizm obraca sie bez przerwy przez caly czas naciskania urucho¬ miajacego klawisza,

7. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 1, znamienna tern, ze posiada dwa reguluja¬ ce klawisze fi, urzadzenie^ które staje sie czynnem wskutek nacisniecia jednego regu¬ lujacego klawisza, ryglujac jurzadzenie do zwalniania nacisnietego klawisza cyfrowe¬ go, oraz urzadzenie czynne wskutek naci¬ sniecia drugiego regulujacego klawisza, które sprawia, ze ilrzadzenie d klawisza cyfrowego staje sie czynnem. 8. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 1, znamienna tern, ze posiada drugi wskaz¬ nik ujawniajajcy czynnik dzialania, wyzna¬ czony w maszynie w czafcie dzialania tako¬ wej spowodowanego przez nacisk cyfrowego klawisza, oraz urzadzenie dzialajace jedno¬ czesnie z liczbowym mechanizmem wcelu wyznaczenia czynnika w drugim wskaz¬ niku, 9. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz.1, znamienna tem, ze posiada urzadzenie ry¬ glujace, urzadzenie zwalniajace, klawisze cyfrowe, dzieki czemu klawisze te moga byc przytrzymywane w jstanie nacisnietym.. 10. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. lf posiadajaca lub nieposiadajaca urzadizen zwalniajacych nacisniete klawislze w czasie pierwszego okresu (dzialania mechaniztmu liczbowego, zpamiemna tern, ze posiada wy¬ laczone normalnie sprzeglo laczace silnik ze wskazanym mechanizmem, zaleznie od obrotów którego porusza sie jednoczesnie suwak, nastawiany odpowiednio do cyfry wyznaczonej na nacisnietym klawiszu zapo- moca urzadzenia puszczanego w ruch przez nacisniecie cyfrowego klawisiza i sprowa¬ dzajacego wlaczenie wskazanego sprzegla, przyczem suwak ten porusza drugi suwak w chwili, gdy suwak pierwszy przesunal sie na odleglosc odpoiwiadajaca wartosci zna¬ czacej nacisniety klawisz tak, ii drugi su¬ wak uruchomia urzadzenie przeinaczone do wylaczania wskazanego sprzegla. 11. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 10, znamienna tern, ze drugi suwak zostaje zaczepiony przez pierwisizy suwak w chwi¬ li, gdy ten ostatni przesunal sie o ilosc stop¬ ni mniejsza d jednostke od cyfry nacisnie¬ tego klawisza, jprzyczem ostatni stopien przesuniecia pierwszego suwaka sluzy do poruszania drugiego suwaka. 12. Maszyna rachunkowa wedlug izastrz. 11, znamienna tern, ze posiada urzadzenie, które sprawia ,ze ruch drugiego suwaka wylacza sprzeglo rygluje to sprzeglo w nie¬ czynnej pozycji i zwalnia pierwszy suwak, który wskutek tego powraca do nieczynnej pozycji. 13. Maszyna rachunkowa ^wedlug zasitrz, 10, znamienna tern, ze posiada podtrzymy¬ wany przez pierwszy suwak narzad, który jest nastawiany przez ten suwak pod katem zaleznie od cyfry nacisnietego cyfrowego klawisza, przyczein ten nastawiany pod katem narzad sluzy do poruszania drugiego suwaka, 14. Maszyna rachunkowa wedlug zastrz. 13, znamienna tern, ze drugi suwak podtrzy¬ muje odpowiednia stopniowana plytke, któ¬ rej kazdy stopien jest zaczepiany przez na¬ stawiany pod katem narzad w czasie ruchu pierwszego suwaka i zaleznie od katowego nastawienia tego narzadu. Carl Mauritz Fredrick Frlden. Zastepca: M. Skrzypkowski, rzecznik patentowy.£o opisu patentowego Nr 6203. Ark. i. HB.I,Do opisu patentowego Nr 8203. Ark. 2. figPIE.3. Do opisu patentowego Nr 8203. Ark. 3. QqiPo opisu patentowego Nr 8203. Aik, 4. -^FlDo opisu patentowego Nr 8203. Ark. 5.Do opisu patentowego Nr 8203. Ark. 6.t)o opisu patentowego Nr 8203. Ark. 7.Do opisu patentowego Nr 8203. Ark.

8. m&i«*« Druk L. Boguslawskiego, Warszawa. PL PL