Pierwszenstwo: 10.11.1973 (P.166497) Zgloszenie ogloszono: 02.11.1974 Opis patentowy opublikowano: 10.09.1975 79973 u. 63c,20/30 MKP B60k 19/14 CZYTELNIA Twórcawynalazku: Roman Madera Uprawniony z patentu tymczasowego: Wyzsza Oficerska Szkola Samochodowa im. gen. Aleksandra Waszkiewicza, Pila (Polska) Mechanizm preselekcyjnego sterowania skrzynia przekladniowa Przedmiotem wynalazku jest mechanizm preselekcyjnego sterowania skrzynia przekladniowa stopniowa o stalych osiach, zwlaszcza skrzynia synchronizowana stosowana w pojazdach samochodowych.Dotychczas sterowanie skrzynia przekladniowa o stalych osiach odbywa sie przy pomocy dzwigni recznej, polaczonej za pomoca odpowiedniego ukladu dzwigien i ciegien z wodzikami, na których osadzone sa widelki przesuwajace sprzegla klowe lub kola zebate. W ciezkich pojazdach samochodowych przesuniecie wodzika wraz z kolem zebatym lub sprzeglem klowym wymaga duzego wysilku ze strony kierujacego. Celem zmniejszenia sily potrzebnej do przesuwania dzwigni recznej stosowane sa mechanizmy wspomagajace, co znacznie kompliku¬ je mechanizm sterowania skrzynia przekladniowa, oraz zwieksza koszty produkcji. Znane sa mechanizmy preselekcyjnego sterowania skrzynia przekladniowa, planetarna. Mechanizm taki zaopatrzony jest w dzwignie wyboru przelozenia oraz sprzegniety jest z ukladem sterowania sprzeglem. Przy takim sterowaniu skrzynia przekladniowa, kierujacy wybiera przelozenie i w dogodnej dla niego sytuacji ustawia dzwignie w wybrane polozenie, a nastepnie w momencie zaistnialej potrzeby dokonuje zmiany przelozenia przez nacisniecie i zwolnienie pedalu sprzegla. Poniewaz skrzynie przekladniowe planetarne sa skomplikowane i bardzo drogie dlatego wiekszosc pojazdów samochodowych wyposazona jest w skrzynie przekladniowe stopniowe o osiach stalych.Celem wynalazku jest rozwiazanie problemu sterowania preselekcyjnego skrzyniami przekladniowymi stopniowymi o osiach stalych powszechnie stosowanymi w pojazdach samochodowych.Wedlug wynalazku mechanizm preselekcyjnego sterowania skrzynia przekladniowa sklada sie z tulei sterujacej posiadajacej krzywke walcowa w postaci dwóch rowków na powierzchni walcowej i krzywke czolowa w postaci wglebien, na powierzchni czolowej mechanizmu wyboru wodzika, mechanizmu wyboru kierunku ruchu wodzika oraz mechanizmu realizacji przelozenia. Mechanizm wyboru wodzika sprzegniety jest z tuleja sterujaca za pomoca dwóch kolków przechodzacych przez rowki krzywki walcowej. Mechanizm wyboru kierunku ruchu wodzika polaczony jest z tuleja sterujaca za posrednictwem krzywki czolowej. Mechanizm realizacji przelozenia polaczony jest z mechanizmem wyboru kierunku ruchu wodzika a jednoczesnie ze znanym silownikiem hydraulicznym polaczonym z ukladem sterowania sprzeglem. Mechanizm wyboru wodzika oraz2 79 973 mechanizm realizacji przelozenia polaczone sa z tuleja realizacji przelozenia, która posiada palec przesuwajacy wodziki.Ustawiajac dzwignie wyboru przelozenia w wybrane polozenie—tuleja sterujaca obraca sie i poprzez krzywke walcowa oraz mechanizm wyborU wodzika wybrany zostaje wodzik odpowiadajacy wybranemu przelozeniu, a poprzez krzywke czolowa i mechanizm wyboru kierunku ruchu wodzika wybrany zostaje kierunek przesuniecia wodzika. W chwili nacisniecia na pedal sprzegla mechanizm realizacji przelozenia wylacza poprzednio wlaczone przelozenie, palec tulei realizacji przelozenia ustawia sie naprzeciw wybranego wodzika, a w chwili zwalniania pedalu sprzegla wlaczone zostaje nastepne przelozenie. Takie rozwiazanie znacznie ulatwia sterowanie pojazdami samochodowymi gdyz wystepuje tu wyraznie rozdzielenie w czasie czynnosci wyboru przelozenia, która kierujacy moze wykonac w wygodnej dla niego sytuacji przy uzyciu niewielkiej sily, od czynnosci realizacji przelozenia, która wykonuje sie bez odrywania prawej reki od kierownicy. Ma to szczególne znaczenie w pojazdach ciezkich, gdzie zmiana przelozenia wymaga duzego wysilku ze strony kierujacego oraz w pojazdach poruszajacych sie w ruchu miejskim, gdzie wymagana jest czesta zmiana przeloze¬ nia; Przyklad realizacji wynalazku przedstawiono na rysunku, na którym fig. 1 i 2 przedstawiaja przekrój osiowy mechanizmu w plaszczyznach wzajemnie prostopadlych, fig. 3 — polozenie mechanizmu wyboru kierun¬ ku ruchu wodzika i mechanizmu realizacji przelozenia w chwili gdy naped jest rozlaczony czyli gdy pedal sprzegla jest wcisniety, fig. 4 — polozenie mechanizmu wyboru kierunku ruchu wodzika i mechanizmu realizacji przelozenia w chwili gdy naped jest wlaczony, czyli gdy pedal sprzegla jest zwolniony.Mechanizm przedstawiony na rysunku sklada sie z tulei sterujacej 22 osadzonej centrycznie w pokrywie 24, mechanizmu wyboru wodzika, mechanizmu wyboru kierunku ruchu wodzika oraz mechanizmu realizacji przelozenia. Tuleja sterujaca polaczona bezposrednio z dzwignia wyboru przelozenia 1, posiada krzywke walcowa w postaci dwóch rowków na powierzchni walcowej oraz krzywke czolowa w postaci wglebien na powierzchni czolowej. Mechanizm wyboru wodzika posiada jarzmo 23 w którym osadzone sa dwa kolki 3 przechodzace przez rowki krzywki walcowej tulei sterujacej 22 oraz dwa podluzne wyciecia w pokrywie korpusu 24. Z jarzmem polaczona jest tuleja 2Q wewnatrz której osadzone sa talerzyki 2 oraz sprezyna 21. Przez otwór w talerzykach 2 przechodzi trzpien 4, który w dolnej czesci polaczony jest z tuleja realizacji przelozenia 16 zaopatrzona w palec 18 przesuwajacy wodziki 27.Mechanizm wyboru kierunku ruchu wodzika posiada dwa kolki osadzone przesuwnie w korpusie 25 oraz dwa skrzydelka 7 zamocowane wahliwie na osiach 14 osadzonych w kolnierzu 13. Kolki 5 posiadaja cylindryczne kolnierze, o które z jednej strony opieraja sie skrzydelka 7 dociskane sprezynami 8, a z drugiej strony sprezyny 9 dociskajace kolki do powierzchni krzywki czolowej. Na powierzchni czolowej kazdego skrzydelka 7 osadzony jest cylindryczny czop 6. W zaleznosci od polozenia tulei sterujacej 22 kazdy z kolków 5 moze byc wcisniety lub zwolniony a w zwiazku z tym kazde ze skrzydelek 7 moze byc podniesione lub opuszczone. Jezeli dzwignia wyboru przelozenia 1 znajduje sie w polozeniu zerowym, obydwa kolki 5 sa wcisniete. Mechanizm realizacji przelozenia posiada suwak 12, sprezyne 11 oraz rolke 15 osadzona mimosrodo- wo w kolnierzu 13, który poprzez tuleje obrotowa 19 i kolek 17 polaczony jest z tuleja realizacji przelozenia 16. Suwak 12 w przedniej czesci posiada rozwidlenie zakonczone dwoma zaczepami 26, natomiast w tylnej czesci polaczony jest ze sprezyna i silownikiem hydraulicznym 10 sprzegnietym z ukladem hydraulicznym sterowania sprzeglem.Jezeli przy wlaczonym dowolnym przelozeniu, dzwignia wyboru przelozenia 1 zostanie ustawiona* w jedno z polozen odpowiadajace wybranemu przelozeniu, wówczas tuleja sterujaca 22 zostanie obrócona, jarzmo 23 przesuniete, a sprezyna 21 napieta. Jednoczesnie pod dzialaniem krzywki czolowej jeden z kolków 5 zostaje wcisniety. W tym polozeniu mechanizm moze pozostawac dowolnie dlugo. W chwili zaistnienia potrzeby zmiany przelozenia kierujacy naciska na pedal sprzegla i zwalnia go. Przy naciskaniu na pedal sprzegla, pod dzialaniem wzrastajacego cisnienia plynu suwak 12 przesuwa sie w lewo i naciskajac na rolke 15 powoduje obrót kolnierza 13 wraz z tuleja realizacji przelozenia 16, której palec 18 przesuwa wodzik w kierunku rozlaczenia napedu. W chwili rozlaczenia napedu pod dzialaniem sprezyny 21, trzpien 4 wraz z tuleja realizacji przelozenia 16, zostaje przesuniety do polozenia, przy którym palec 18 ustawia sie naprzeciw zaczepu wodzika wybranego przelozenia. Przy zwalnianiu pedalu sprzegla, pod dzialaniem sprezyny 11, suwak 12 przesuwa sie w prawo, jego zaczep 26 zaczepiajac o czop 6 podniesionego skrzydelka 7 i powoduje obrót tulei 19 oraz tulei realizacji przelozenia 16, której palec 18 przesuwa wybrany wodzik i realizuje nastepne przelozenie. PL PL