Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 02.05.1974 Opis patentowy opublikowano: 10.06.1975 78394 KI. 216,31/02 MKP G01r 31/02 ilDiiOi lKA] Ur2«adu P;i*» ^ » *¥*' Twórcawynalazku: Kazimierz Smolen Uprawniony z patentu tymczasowego: Wytwórnia Sprzetu Komunikacyjnego, Swidnik k/Lublina (Polska) Sposób kontroli sprawnosci obwodu odbiorników pradu, zwlaszcza obwodu swiatel hamulcowych pojazdu mechanicznego oraz uklad do stosowania tego sposobu Przedmiotem wynalazku jest sposób kontroli sprawnosci obwodu odbiorników pradu, zwlaszcza obwodu swiatel hamulcowych pojazdu mechanicznego oraz uklad do stosowania tego sposobu.Znany jest sposób kontroli sprawnosci obwodu odbiorników pradu polegajacy na wlaczeniu w obwód elementu stykowego takiego jak przekaznik czy kontaktron.Niesprawnosc kontrolowanego obwodu wynikajaca z jego przerwania wywoluje zanik pradu co powoduje zwolnienie kotwicy i przelaczenie styków przekaznika, które wlaczaja obwód sygnalizacji uszkodzenia. Uklad ten jednak nie odznacza sie duza pewnoscia dzialania, jest malo odporny na wibracje i przeciazenia co praktycznie uniemozliwia zastosowanie go w pojazdach mechanicznych.Znany jest równiez uklad bezstykowy, oparty na tranzystorach, w którym tranzystor wspólpracuje z k\\kuuzwajpmmym transformatorem, rezystorami i pojemnosciami tworzac obwód oscylatora w ukladzie generatora sawacrfiawnego. Przy zasilaniu oscylatora energia elektryczna pojazdu, pracuje on caly czas jako zródlo aokmShm%czestotliwosci drgan i duzym oporze wewnetrznym.Obwód faontuolowany utworzony zazwyczaj z zarówki o malej rezystancji zarnika polaczonej szeregowo z uzwojeniem o imlej rezystancji transformatora zwarty jest dla wyzszych czestotliwosci za pomoca kondensato¬ ra. Taki obwód zamkniety powoduje silne tlumienie drgan a tym samym uniemozliwia wyindukowania na uzwojeniu o duzej rezystancji transformatora, napiecia wymaganego do zadzialania wskaznika sygnalizacji uszkodzenia obwodu. Przerwa w obwodzie zarówki kontrolowanej powoduje brak tlumienia drgan i wyinduko¬ wanie napiec wystarczajacych do zaplonu neonówki bedacej wskaznikiem uszkodzenia kontrolowanego obwodu.Podane rozwiazanie, spelniajace wymagania sygnalizacji uszkodzenia posiada jednak szereg wad. Przede wszystkim, uklad sygnalizacji jest zródlem promieniowania zaklócen radio-elektrycznych wywolanych wieloma harmonicznymi podstawowego przebiegu drgan generatora samodlawnego. Przy czym, zaklócenia z pojazdu rosna w miare wzrostu liczby obwodów kontrolowanych z uwagi na to, ze kazdy obwód kontrolowany wymaga okreslonego ukladu oscylatora, jak równiez w miare zwiekszania mocy urzadzenia sygnalizacyjnego.\ 2 78 394 Dalsza wada ukladu jest brak sygnalizacji uszkodzenia obwodu kontrolnego. W zwiazku z tym brak sygnalizacji uszkodzenia moze wskazywac nie tylko sprawnosc obwodu kontrolowanego a równiez moze byc wynikiem uszkodzenia obwodu kontrolnego. Ponadto z uwagi na ograniczona moc ukladu kontrolnego stosowana jako wskaznik lampa neonowa zamiast zarówki jest malo widoczna, zwlaszcza w motocyklach gdzie zabudowana jest w oslonie reflektora. Nastepna wada znanego ukladu to jego zlozonosc co utrudnia sprawdzanie oraz regulacje wymagana celem dostosowywania elementów ukladu do parametrów, glównie mocy zarówki kontrolowanej.Celem wynalazku jest opracowanie sposobu kontroli sprawnosci obwodu odbiorników pradu który pozwoli na zrealizowanie ukladu odpornego na wibracje i przeciazenia a zarazem pozbawionego wad znanego ukladu bezstykowego.Zgodnie z wynalazkiem sposób kontroli sprawnosci obwodu odbiorników pradu, zwlaszcza obwodu swiatel hamulcowych pojazdu mechanicznego polega na tym, ze kontrolowany obwód zasila sie pradem którym równoczesnie wysterowuje sie tranzystor. Odmienne stany pracy tranzystora uzaleznione od przebiegu pradu sterujacego wykorzystuje sie do sygnalizacji luo do sterowania obwodem sygnalizacji sprawnosci i/lub niespraw¬ nosci kontrolowanego obwodu. W ukladzie do stosowania sposobu wedlug wynalazku kontrolowany obwód odbiorników pradu jest zamkniety poprzez obwód sterowania tranzystora którego wyjscie wlaczone jest w znany obwód sygnalizacji sprawnosci i/lub niesprawnosci kontrolowanego obwodu.Dzieki zastosowaniu wynalazku uzyskuje sie uklad o duzej odpornosci na drgania i przeciazenia wystepuja- ce podczas jazdy pojazdu mechanicznego. Równoczesnie uklad nie promieniuje zaklócen radioelektrycznych w czasie jego pracy oraz daje mozliwosci zastosowania wskaznika sygnalizacji uszkodzenia o odpowiedniej mocy, co przy uzyciu zarówki jako wskaznika zapewnia wymagana jaskrawosc jej swiecenia konieczna dla zwrócenia uwagi kierowcy w kazdych warunkach eksploatacji pojazdu. Dodatkowa zaleta ukladu jest mozliwosc ciaglej kontroli jego sprawnosci. Ponadto, uklad jest prosty w konstrukcji i w wykonaniu, dopasowany jedynie do napiecia sieci danego pojazdu oraz pracuje dobrze przy róznych mocach obwodów kontrolowanych.Uklad wedlug wynalazku uwidoczniony jest w przykladach wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia uklad kontroli sprawnosci obwodu swiatel hamulcowych dla przypadku kiedy przycisk wlaczania swiatel hamulcowych jest w przewodzie minusowym, zas na fig. 2 dla przypadku kiedy przycisk ten jest w przewodzie plusowym.Jak pokazano na fig. 1 obwód kontrolowany stanowi zasilany z akumulatora 1 poprzez wylacznik 2 instalacji elektrycznej pojazdu obwód swiatel hamulcowych 3 na dlugosci od wylacznika 2 do przycisku 4 wlaczania swiatel hamulcowych. Do obwodu kontrolowanego wlaczony jest tranzystor T poprzez podanie dodatniego napiecia na emiter z wylacznika 2 oraz dodatniego napiecia na baze tranzystora T poprzez obwód kontrolowany i diode D. Dla wysterowania tranzystora T jego baza polaczona jest z masa pojazdu poprzez rezystor R1. W obwód kolektora tranzystora T wlaczona jest zarówka 5 jako wskaznik sygnalizacji uszkodzenia obwodu kotrotowanego. Kolektor z emiterem polaczony jest rezystorem dopasowujacym R2.Przy wlaczonym wylaczniku 2 oraz sprawnosci obwodu swiatel hamulcowych 3 nie ma róznicy potencjalów miedzy emiterem a baza tranzystora T, wówczas tranzystor nie przewodzi i zarówka 5 nie swieci.W przypadku uszkodzenia np. przerwania obwodu kotrotowanego, baza tranzystora T poprzez rezystor R1 zostaje wysterowana ujemnie i nastepuje przewodzenie tranzystora oraz swiecenie zarówki 5 sygnalizujacej uszkodzenie obwodu kontrolowanego. Podczas hamowania przy zwarciu przycisku 4 nastepuje zwarcie dodatnie¬ go potencjalu na bazie tranzystora T z masa. Powoduje to wysterowanie tranzystora przez rezystor R1 i jego przewodzenie. Wystepujace przy hamowaniu swiecenie zarówki 5 stanowi kontrole sprawnosci ukladu sygnaliza¬ cji.W drugim przykladzie wykonania ukladu wedlug wynalazku pokazanym na fig. 2 obwód kontrolowany stanowi obwód swiatel hamulcowych 6 zasilanym z akumulatora 7 poprzez wylacznik 8 instalacji elektrycznej pojazdu oraz przycisk 9 wlaczania swiatel hamulcowych. Kontrola sprawnosci objeta jest ciaglosc obwodu elektrycznego od masy pojazdu przez zarówke 6 do przycisku 9.Obwód kontroli sprawnosci i sygnalizacji zbudowany jest w oparciu o uklad dwustopniowego tranzystoro¬ wego wzmacniacza pradu stalego zestawionego z tranzystorów T1 i T2. Na baze tranzystora T1 za posrednic¬ twem obwodu kotrolowanego podawane jest ujemne napiecie ze styku przycisku 9 poprzez rezystor R3 ustalajacy punkt pracy tranzystora.Emiter polaczony jest z dodatnim zaciskiem akumulatora 7 poprzez wylacznik 8. Natomiast kolektor tranzystora T1 polaczony jest z masa pojazdu za posrednictwem rezystora R4, który jest jednoczesnie rezystorem ustalajacym punkt pracy dla drugiego tranzystora T2 i jest podlaczony do bazy tego tranzystora.Emiter tranzystora T2 polaczony jest z zaciskiem dodatnim akumulatora 7 jak tranzystor Tl. Kolektor zas polaczony jest z masa pojazdu za posrednictwem zarówki 10 stanowiacej wskaznik sygnalizacji uszkodzenia obwodu kontrolowanego. Kolektor tranzystora T2 z emiterem polaczony jest rezystorem dopasowujacym R5.78 394 3 Przy wlaczonym wlaczniku 8 oraz sprawnosci obwodu swiatel hamulcowych 6 tranzystor T1 spelniajacy role wzmacniacza napieciowego jest wysterowany i przewodzi. Prad kolektora zamykajac sie do masy przez rezystor R4 daje spadek napiecia który wysterowuje tranzystor T2 na nieprzewodzenie. Nastepuje brak pradu w obwodzie kolektora tranzystora T2 a tym samym zarówka 10 sygnalizacji uszkodzenia nie swieci.W momencie uszkodzenia obwodu kontrolowanego, baza tranzystora T1 nie dostaje napiecia, tranzystor T1 zostaje wysterowany na nieprzewodzenie zas tranzystor T2 przewodzi. Powoduje to swiecenie zarówki 10.Przy wlaczonym wlaczniku 8 oraz przy sprawnosci obwodu kontrolowanego, po nacisnieciu hamulców i zwarciu przycisku 9 (podanie napiecia na zarówke 6 swiatel hamulcowych) znosi sie ujemna polaryzacje bazy tranzystora T1. Powoduje to jego nieprzewodzenie a przewodzenie tranzystora T2 oraz swiecenie zarówki 10 sygnalizacji uszkodzenia obwodu kontrolowanego. Poniewaz w tym przypadku wszystkie elementy ukladu pracuja tak samo jak przy faktycznym uszkodzeniu obwodu swiatel hamulcowych, dokonuje sie tym samym kontroli sprawnosci ukladu sygnalizacji uszkodzenia.Oczywiscie wynalazek nie jest ograniczony do przedstawionych dwóch przykladów jego wykonania.Uklad wedlug wynalazku mozna wykonac w róznych odmianach, tytulem przykladu podaje sie, ze przez wprowadzenie w ukladzie przedstawionym na fig. 2 dodatkowego rezystora, wlaczonego szeregowo w obwód swiatel hamulcowych, uzyskuje sie wyeliminowanie efektu swiecenia zarówki sygnalizacji uszkodzenia przy sprawnym obwodzie w momencie hamowania. Wprowadzony rezystor, powodujac niezauwazalne obnizenie jasnosci swiecenia swiatel hamulcowych, daje ujemne wysterowanie bazie tranzystora T1 powodujac jego dalsze przewodzenie a nieprzewodzenie tranzystora T2 i w konsekwencji brak swiecenia zarówki 10 sygnalizacji uszkodzenia eliminujac w ten sposób kontrole sprawnosci ukladu kontrolnego. PL