Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.06.1974 Opis patentowy opublikowano: 28.04.1975 77809 KI. 49a, 5/24 MKP B23b5/24 Twórcywynalazku: Wojciech Kaluzny, Tadeusz Turula Uprawniony z patentu tymczasowego: Wyzsza Szkola Inzynierska im. Jana i Jedrzeja Sniadeckich, Bydgoszcz, (Polska) Sposób kompensacji szerokosci ostrza nozy do obróbki rowków o dokladnej szerokosci i urzadzenie do kompensacji szerokosci ostrza nozy do obróbki rowków Stan techniki: Przedmiotem wynalazku jest sposób kompensacji szerokosci ostrza nozy do obróbki rowków o dokladnej szerokosci i urzadzenie do stosowania tego sposobu zwlaszcza w obrabiarkach do toczenia.Typowe noze do obróbki dokladnych rowków sa wykonywane jako stale, przy czym wymiar rowka jest limitowany szerokoscia ostrza.Zasadnicza wada nozy stalych jest stsunkowo szybka utrata wymiaru szerokosci ostrza w wyniku jego zuzycia, powodujaca przekroczenie tolerancji wykonania szerokosci rowka w okresie, w którym ostrze nie utra- . cilo jeszcze zdolnosci skrawanej. Zuzycie ostrza jest przyczyna znacznego udzialu kosztu narzedzi w koszcie wykonania wyrobu, gdyz narzedzie wymaga w takim przypadku przeostrzenia na mniejszy wymiar lub z braku takiej mozliwosci zostaje wyeliminowane z pracy. Narzedzia takie posiadaja bardzo waska tolerancje wykonania szerokosci ostrza co równiez wplywa na wzrost pracochlonnosci i kosztów wykonania.Znane rozwiazania konstrukcyjne np. firmy Leyand przewiduja mozliwosc przeprowadzenia regeneracji eliminujacej skutki zuzycia ostrza. Dzieki zastosowaniu katów ostrza: a'0 ^ 0°i JC = 0°, przy czym powierzchnia pomocnicza przylozenia jest w formie lysinki — ostrze po regeneracji zachowuje wyjsciowa szerokosc.Przeprowadzenie regeneracji wymaga jednak zeszlifowania znacznej objetosci materialu ostrza i wiaze sie z duzym kosztem ostrzenia.Istota wynalazku: Celem wynalazku jest wyeliminowanie koniecznosci ostrzenia narzedzia, gdy wskutek zuzycia ostrza zostala przekroczona granica tolerancji wykonania rowka, lecz ostrze nadal zachowuje zdolnosc skrawania. W ten sposób zostaje zwiekszony czas pracy narzedzia i w przypadku mozliwosci przeprowadzenia regeneracji ostrza, zmniejszonajest liczba przeostrzen.Istota wynalazku polega na tym, ze kompensacje szerokosci ostrza nozy przeprowadza sie obracajac nóz, o geometrii ostrza zmiennej wraz ze zmiana polozenia plaszczyzny podstawowej narzedzia i podczas obrotu zmienia sie dlugosc rzutu glównej krawedzi skrawajacej ostrza i dostosowuje sie ta zmiane do szerokosci obra¬ bianego rowka. Natomiast istota urzadzenia do stosowania sposobu wedlug wynalazku polega na tym, ze w kor¬ pusie umieszczony jest obrotowo trzpien z zamocowanym wnim nozem sluzacym do regulowania dlugosci rzutu glównej krawedzi skrawajacej ostrza o geometrii zmieniajacej sie wraz ze zmiana polozenia plaszczyzny podsta-2 77809 wowej narzedzia, przy czym do obrotu noza sluza nakretka blokujaca trzpien, wkrety regulujace polozenie trzpienia w stalym korpusie.Zaleta przedstawionego rozwiazania jest znaczne zmniejszenie zuzycia narzedzi skrawajacych do obróbki rowków zwlaszcza o dokladnej szerokosci. Ma to znaczenie przede wszystkim w warunkach produkcji wielko- seryjnej i masowej, szczególnie detali wykonanydi z materialów powodujacydi duze zuzycie ostrzy narzedzi skrawajacych.Opisany sposób umozliwia równiez dopuszczenie wiekszych tolerancji wykonania szerokosci ostrza, jak tez kompensacje rozbicia rowka w trakcie procesu skrawania.Przedstawiony sposób kompensacji wplywd równiez na zmniejszenie czasów zwiazanydi z przestojem obra¬ biarki wywolanym koniecznoscia wymiany zuzytych narzedzi skrawajacydi. Obnizony zostaje równiez koszt ostrzenia narzedzi. Wwyniku obrotu noza nie nastepuje osiowe przesuniecie rolka wzgledem pozostalych po- wierzchni obrabianego przedmiotu. Powstale znieksztalcenie dna rowka spowodowane istnieniem kata X (zamiast ksztaltu walca kolowego powstaje walec hiperboloidalny) jest nieznaczne i w przypadkach praktycznych miesci sie w granicach toleranqi wykonania.Przedmiot wynalazku jest uwidoczniony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja nóz o omówionej geometrii w widoku z przodu, fig. 3 przedstawia w przekroju urzadzenie do kom¬ pensacji szerokosci ostrzy noza do obróbki rowków, fig. 4 przedstawia urzadzenie do kompensacji szerokosci ostrzy nozy do obróbki rowków w widoku z boku, a fig. 5 przedstawia urzadzenie do kompensacji szerokosci ostrza nozy do obróbki rowków w widoku z przodu. Wykonywany rowek posiada szerokosc odpowiadajaca dlugosci rzutu S0 glównej krawedzi skrawajacej na plaszczyzne przechodzaca przez os toczenia i punkt 0 obrotu glównej krawedzi skrawajacej.Poprzez obrót noza wokól osi 0-0 równoleglej do powierzchni bazujacych trzonka ulega zmianie wartosc kata, a tym samym dlugosc rzutu glównej krawedzi skrawajacej.Zmiane dlugosci AS = 2*AS' wyraza zaleznosc: AS = 2 • AS' = S • (1 - cosX).Obrót noza przeprowadza sie po rozluznieniu nakretki 4 blokujacej trzpien 2 w stalym kprpusie 1 urzadze¬ nia. Po rozluznieniu nakretki 4 trzpien wraz z zamocowanym w nim nozem 3 obraca sie poprzez obrót jednego z wkretów regulacyjnych 5 przy uprzednim rozluznieniu drugiego wkreta (zaleznie od przyjetego kierunku obrotu trzpienia 2).Obrót wkreta 5 przeprowadza sie do momentu uzyskania zadanego polozenia katowego trzpienia 2 odczy¬ tanego na skali 6, wyrazajacej posrednio lub przy okreslonej — stalej szerokosci S ostrza bezposrednio zmiane dlugosci rzutu glównej krawedzi skrawajacej, a wtym samym zmiane szerokosci rowka.Po uzyskaniu zadanego polozenia trzpienia 2 blokuje sie to polozenie wkretami 5 a nastepnie za pomoca nakretki 4. Wykonanie opisanych czynnosci odpowiada kompensacji szerokosci ostrza noza. PL PL