Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 21.04.1975 76987 KI. 49d, 15/00 MKP B23f 15/00 Twórcywynalazku: Jerzy Perdenia, Jerzy Wolków Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Krakowska, Kraków (Polska) Sposób korygowania niedokladnosci geometrycznej obrabiarek do uzebien i uzwojen Przedmiotem wynalazku jest sposób korygowania niedokladnosci geometrycznej obrabiarek do uzwojen i uzebien, majacy zastosowanie zwlaszcza przy wykonywaniu dokladnych uzebien kól zebatych i gwintów srób pociagowych.Znane sa sposoby podwyzszania dokladnosci geometrycznej uzwojen i uzebien, polegajace na zwiekszaniu dokladnosci wykonania elementów obrabiarek i ich montazu oraz zastosowanie specjalnych urzadzen korekcyj¬ nych. Sposób pierwszy jest bardzo trudny i kosztowny, a czasem wrecz niemozliwy, zwlaszcza od pewnego stopnia wymaganej dokladnosci obrabiarki. Sposób natomiast drugi, aczkolwiek prosty i skuteczny jest jednak ograniczony do niektórych tylko bledów obrabiarek.Celem wynalazku jest unikniecie wykazanych niedogodnosci i opracowanie sposobu o szerokim zakresie mozliwosci korygowania bledów.Cel ten zostal osiagniety przez opracowanie sposobu wedlug wynalazku, którego istota polega na tym, ze przedmiot obrabiany znieksztalca sie przez dobór odpowiednio zmienionego przelozenia lancucha kinematycz¬ nego tak, ze bezwzgledna wartosc bledu i znieksztalcenia przedmiotu obrabianego sa równe co do wartosci, lecz posiadaja rózne znaki, przy czym eliminacje wplywu niekokladnosci geometrycznej obrabiarki na przedmiot obrabiany uzyskuje sie za pomoca odpowiedniego przelozenia przekladni gitarowej lancucha kinematycznego, bez innych mechanizmówkorekcyjnych. * Sposób wedlug wynalazku jest blizej wyjasniony na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedstawia bledy geometryczne zarysu zeba kola zebatego równe co do znaku, fig! la bledy geometryczne zarysu kola zebatego o jednakowym znaku, fig. 2 bledy linii srubowej o róznych znakach, fig. 2a bledy linii srubowej o jednakowych znakach, a fig. 3 przedstawia schemat ideowy sposobu korygowania bledów.Sposób wedlug wynalazku polega na takim skorygowaniu przelozenia lancuchów kinematycznych obra¬ biarki, których niedokladnosc wplywa na taki sam rodzaj bledu przedmiotu obrabianego, jaki jest spowodowa¬ ny jej niedokladnoscia geometryczna, ze powstaje znieksztalcenie przedmiotu obrabianego, równe co do wartosci bezwzglednej bledowi spowodowanemu niedokladnoscia geometryczna obrabiarki lecz skierowane przeciwnie2 76 987 (fig. 3). Kierunek bledu i znieksztalcenia przedmiotu obrabianego nalezy tu rozumiec jako wzajemne polozenie powierzchni rzeczywistej wykonywanej na obrabiarce obarczonej tylko niedokladnoscia geometryczna, powierz¬ chni rzeczywistej wykonywanej na obrabiarce, w której przelozenie lancucha kinematycznego zostaje skorygo¬ wane (a nie wystepuja zadne inne bledy) oraz powierzchni idealnej, przy czym wszystkie trzy powierzchnie przecinaja sie wzdluz jednej wspólnej krzywej. Jesli powierzchnia rzeczywista obarczona bledem od niedoklad¬ nosci geometrycznej obrabiarki oraz powierzchnia znieksztalcona przez skorygowanie lancucha kinematyczhego obrabiarki leza po jednej stronie powierzchni idealnej — maja znaki jednakowe, jesli po obu stronach — maja znaki przeciwne.Wplyw Wg niedokladnosci geometrycznej Nq obrabiarki na blad geometryczny bc przedmiotu obrabiane¬ go PO jest likwidowany za pomoca skorygowanego polozenia KK lancucha kinematycznego, wplywajacego na znieksztalcenie b^ przedmiotu obrabianego PO, wyrazajace sie tym samym wskaznikiem niedokladnosci geometrycznej B do blad bc.Do zastosowania sposobu wedlug wynalazkujest konieczna znajomosc zaleznosci wskazników niedoklad¬ nosci geometrycznej obrabiarki i bledów geometrycznych przedmiotów obrabianych.Szczególnie korzystna zaleta sposobu wedlug wynalazku jest to, ze nie jest wymagany zeden dodatkowy mechanizm korekcyjny.^Przyklad I. Frezarka obwiedniowa systemu Pfautera jest obarczona bledem nierównoleglosci prowad¬ nic w stosunku do osi przedmiotu obrabianego w plaszczyznie poprzecznej. Wynikiem tego jest blad kata pochylenia linii zeba kola zebatego obrabianego, wyrazony za pomoca bledu linii zeba: btg* fx<* = cos^0 - sin^°tg* °'3) gdzie: b — szerokosc wienca kola zebatego 0O — kat wzniosu linii srubowej kola zabatego * — kat pochylenia prowadnic suportu w stosunku do osi przedmiotu obrabianego w plaszczyznie poprzecznej obrabiarki.Blad ten mozna wyeliminowac stosujac kinematyczna korekcje wg wynalazku. Wiadomo, ze blad linii zeba spowodowany niedokladnym przelozeniem lancucha kinematycznego ksztaltowania linii srubowej na frezarce obwiedniowej systemu Pfautera wynosi: fxi K^s) ls-cos30 W gdzie: Ais — blad przelozenia lancucha kinetycznego ksztaltowania linii srubowej zeba, Is — przelozenia nominalne lancucha kinematycznego ksztaltownika linii srubowej zeba.Jesli sie tak dobierze przelozenie Is lancucha kinematycznego ksztaltowania linii srubowej zeba, ze: lfx(AIs)l=lfx(*)l (5) oraz: fx(AIs)0, gdy: fx(*)<0 lub: (6) fx(AIs)<0, gdy: fx(*)0 to wplyw pochylenia prowadnic suportu w stosunku do osi kola zebatego obrabianego w plaszczyznie poprzecz¬ nej obrabiarki na przedmiot obrabiany bedzie wyeliminowany.Przyklad II. Kolo zebate walcowe o zebach prostych, szlifowane na szlifierce obwiedniowej posiada blad zarysu zeba spowodowany niedokladnoscia geometryczna ukladu ksztlatowania obrabiarki.Z wykresu ewolwentomierza mozna okreslic blad promienia zasadniczego — odpowiadajacy wartosci bledu zarysu zeba: gdzie: a, b - charakterystyczne wymiary wykresu ewolwentomierza pa, pb - zastosowane powiekszenia wykresu ewolwentomierza rz ~ promien kola zasadniczego78 817 3 Po wprowadzeniu obliczonej wartosci do wzoru okreslajacego przelozenie lancucha kinematycznego odtaczania, szlifierki, wplyw niedokladnosci geometrycznej obrabiarki na blad zarysu zeba zostanie wyeliminowany: Io-3^r (8) gdzie: I — przelozenie lancucha kinematycznego odtaczania szlifierki c - stala lancucha kinematycznego odtaczania szlifierki z — blad srednicy kola zasadniczego okreslony z wykresu ewolwentomierza.Znak „+" odnosi sie do przypadku, gdy ewolwenta rzeczywista zostala odwinieta z kola zasadniczego wiekszego od kola zasadniczego nominalnego, znak „—" do przypadku, gdy rzeczywista ewolwenta zostala odwinieta z kola zasadniczego mniejszegojod nominalnego. PL PL