Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 28.04.1975 76643 KI. 491, 15/00 MKP B23p 15/00 Twórcywynalazku: Eugeniusz Kruk, Boleslaw Nowicki, Jan Jagielak Uprawniony z patentu tymczasowego: Przedsiebiorstwo Panstwowe Zaklady Naprawcze TaboruKolejowego „Minsk Mazowiecki", Minsk Mazowiecki (Polska) Przyrzad do obróbki gladkosciowej powierzchni cylindrycznych, zwlaszcza komutatorów maszyn elektrycznych Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do obróbki gladkosciowej powierzchni cylindrycznych, zwlaszcza komutatorów maszyn elektrycznych ze szczególnym przeznaczeniem do obróbki komutatorów maszyn trakcyj¬ nych bez demontazu ich ze stojana.Znane sa mechaniczne przyrzady do dogladzania oscylacyjnego cylindrycznych powierzchni przedmiotów mocowanych na obrabiarkach ogólnego przeznaczenia. Stad tez, niezaleznie od róznych rozwiazan konstrukcyj¬ nych, budowa tych przyrzadów jest przystosowana do pracy na obrabiarkach lub na specjalnych dogladzarkach.Sa one przeznaczone do dogladzania oscylacyjnego w wyniku którego nie zmienia sie w zasadzie ani ksztaltów, , ani tez wymiarów przedmiotów w skali makroskopowej, poniewaz naddatki na dogladzanie sa bardzo male i wynosza zwykle 2,5 + 8 m na strone. Powierzchnie przeznaczone do dogladzania musza byc uprzednio bardzo dokladnie obrobione za pomoca dokladnego szlifowania lub toczenia.Przyrzady takie, w przewazajacej wiekszosci skladaja sie z takich zespolów, jak glowica narzedziowa, uklad napedowy i wywolujacy ruch oscylacyjny narzedzia oraz mechanizmów mocowania przyrzadu w obrabiar¬ ce. Uwzgledniajac jeszcze w ukladzie napedowym silnik, który moze byc sprzezony z walkiem napedowym bezposrednio lub poprzez przekladnie zebata albo pasowa, zmontowane z wymienionych zespolów przyrzady charakteryzuja sie duzymi gabarytami i znacznym ciezarem. Ruch oscylacyjny pilnika otrzymuje sie od krzywek mimosrodowych poprzez wahliwe opory lub uklady dzwigniowe.Zastosowanie ukladu dzwigni lub wahliwych ramion, badz wahliwej opory powoduje, ze mechanizmy napedu przyjmuja obciazenia dynamiczne, które na skutek dosc znacznych przelozen wywoluja drgania w kor¬ pusie i glowicy narzedziowej pogarszajac warunki skrawania oslabiajac jednoczesnie umocowanie przyrzadu w suporcie obrabiarki. Zmniejszenie drgan samowzbudnych moze sie odbyc kosztem zwiekszenia przekrojów elementów napedowych i mocujacych, co jednak jak wspomniano wczesniej prowadzi do rozbudowy przyrzadu.Ponadto, niedokladnosci kinematyczne ukladu napedowego oraz jednostronnosc obciazen pwoduja, ze momen¬ ty maja niezmienny kierunek dzialania, co prowadzi do szy uk:?°o wyrobienia elementów suwliwych i obroto¬ wych, skutkiem czego powstaja znaczne luzy. Likwidaga takich luzów nastepuje przewaznie poprzez wymiane zuzytych czesci.2 76643 Celem wynalazku jest usuniecie opisanych niedogodnosci i zastosowanie do obróbki komutatorów takiego przyrzadu za pomoca którego mozna bedzie prowadzic obróbke komutatorów umozliwiajaca jednoczesnie likwi¬ dacje owalizacji i dogladzanie oscylacyjne bez potrzeby demontazu silnika.Zadaniem wynalazku jest skonstruowanie przyrzadu o mozliwie malych gabarytach zaopatrzonego w takie mechanizmy, które zapewnia wzglednie stateczna prace glowicy narzedziowej.Okazalo sie, ze postawiono zadania mozna osiagnac przez utworzenie glowicy narzedziowej z dwóch wzajemnie przesuwnych tulei z których zewnetrzna, osadzona jest w stalej tulei zewnetrznej, tak ze lacznie z nakretka róznicowa tworza mechanizm róznicowy. Walek napedowy ulozyskowany w tulei wewnetrznej j€st bezposrednio sprzegniety mimosródowo z narzedziowym suwakiem zamocowanym suwliwie w prowadnicy, która stanowi laczone przedluzenie tulei wewnetrznej.Suwak w swej plaszczyznie symetrii zostal zaopatrzony w kanal w osi którego wykonane sa od zewnatrz stozkowe drazenia. Drazenia te przechodza w srodkowej czesci w otwór cylindryczny do którego wprowadzona jest sruba zakonczona z jednej strony stozkowym lbem a czescia gwintowa przesadzona przez stozkowa tuleje.Tuleja osadzona jest w drazeniu ijej polozenie wzgledem suwaka jest ustalone przez nakretke której ustawienie ustala równiez suwliwe polaczenie suwaka wpryzmowej czesci prowadnicy glowicy narzedziowej. Glowica narzedziowa osadzona jest w korpusie, przytwierdzonym rozlaczalnie do podstawy których wzajemne ustawienie jest ustalone sruba i nakretka poprzez wymienny krazek osadzony obrotowo z jednej strony w korpusie a z dru¬ giej w plycie przymocowanej przesuwnie w podstawie, której dolna czesc zakonczona jest wsporczo — mocuja¬ cym uchwytem, natomiast górna osadzona prostopadle do osi walka usztywniajacym trzpieniem wspartym o stopy i napedzanym pokretlem.Zasadnicza korzyscia techniczna wynikajaca z zastosowania przyrzadu wedlug wynalazku jest to, ze przyrzad umozliwia obróbke komutatorów bez demontazu silnika. Utworzenie glowicy narzedziowej przez wzajemne, przesuwne ustawienie tulei z walkiem napedowym zapewnia otrzymanie przyrzadu prostego w budo¬ wie i obsludze. Dzieki bezposredniemu polaczeniu suwaka narzedziowego z walkiem napedowym, ruch posuwis¬ to-zwrotny uzyskiwany jest przez mimosród z optymalnym wymiarem niezbednym do uzyskania zalozonego skoku narzedzia.Sily obwodowe na mimosrodzie przylozone w niewielkiej odleglosci od osi walka zapewniaja wzglednie spokojna prace przyrzadu. Ewentualne drgania glowicy i korpusu wyeliminowane zostaja przez usztywniajacy trzpien, który znajduje sie w górnej czesci podstawy przyrzadu i jest wsparty stopami o korpus stojana maszyny elektrycznej. Zastosowanie wewnatrz suwaka, mechanizmu regulacji wedlug wynalazku, umozliwia wygodna i szybka likwidacje niekorzystnych luzów w suwliwym polaczeniu pryzmowej czesci suwaka i prowadnicy glowicy narzedziowej.Osadzenie glowicy narzedziowej w korpusie przytwierdzonym do podstawy za pomoca wymiennego krazka ulozonego obrotowo w koprusie i plycie podstawy zapewnia szybkie i wygodne ustawienie przyrzadu w pozycji obróbczej z mozliwoscia symetrycznego skojarzenia osi i plaszczyzn symetrii komutatora oraz przyrzadu. Ponadto, zastosowane konstrukcje wspomnianych mechanizmów, napedu i oscylacji, regulacji luzów w suwaku oraz mechanizmów ustawienia i mocowania glowicy w korpusie stojana maszyny elektrycznej, pozwo¬ lily wykonac przyrzad o malych gabarytach i nieznacznym ciezarze.Wynalazek zostanie blizej omówiony na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia przekrój boczny przyrzadu, fig. 2 — ten sam przyrzad w widoku z przodu z fragmentem przekroju glowicy narzedziowej, której narzedzie jest wsparte o komutator oraz fig. 3 gdzie pokazanyjest widok na przyrzad z góry.Poniewaz przyrzad moze byc stosowany na róznych typach silników trakcyjnych, które konstrukcja róznia sie miedzy soba, przyrzad podzielony jest na zasadnicze podzespoly, z których podstawa 1 wraz z uzbrojeniem w elementy mocujace stanowi czesc wymienna dostosowana do kazdego typu silnika oddzielnie, natomiast korpus 2, wraz z osadzona w nim glowica narzedziowa, jako jednostka obróbcza dla wszystkich typów silników jednakowa, jest czescia stala.Jak pokazano na fig. 1 w korpusie 2, który jest przeciety w plaszczyznie pionowej, zamocowana jest tuleja 3 stanowiaca korpus glowicy narzedziowej ustalonej w tulei sruba 4. W tulei 3, przy udziale zaokraglonego wpustu 5 osadzona jest przesuwna tuleja 6 w której znajduje sie wewnetrzna tuleja 7 ustalona zaokraglonym wpustem 8. Do tulei 7 wprowadzony jest napedowy walek 9 ulozyskowany tulejkami 10. Polozenie robocze tulei 6 ustalone jest róznicowa nakretka 11, która z tuleja 6 polaczona jest gwintem o skoku mniejszym od skoku polaczenia gwintowego pomiedzy ta sama nakretka a tuleja 7. W górnej czesci walka 9 znajduje sie kolnierzowa tuleja 12 na która nalozona jest sprezyna 13 z naciskiem ustalonym poprzez nakladke 14 nakretka 15 wkrecona do tulei 6.76643 3 W dolnej czesci tulei 7 nakrecona jest prowadnica 16 zabezpieczona wkretami 17 wewnatrz której dokona¬ ne jest sprzezenie napedowego walka 9 z suwakiem 18 za pomoca mimoarodowo umocowanego sworznia 19 i lozyskowej tulejki 20. Suwak 18 w swej plaszczyznie symetrii jest zaopatrzony w kanal K#wosi którego znajduje sie od zewnatrz stozkowe drazenie D. W drazenie przechodzace w srodkowej czesci w otwór cylindrycz¬ ny, wprowadzona jest sruba 21 zakonczona z jednej strony stozkowym lbem L, a czescia gwintowa przesadzona przez stozkowa tuleje T osadzona w drazeniu D ustalona przez nakretke 22. Do suwaka 18 przymocowana jest plaskimi sprezynami 23 oprawka 24 ustalona w polozeniu roboczym krzyzowymi zabierakami Z znajdujacymi sie na czolowej powierzchni suwaka 18. Oprawka jest zaopatrzona w scierny pilnik 25 wsparty w czasie obróbki o komutator R.Korpus 2 jest przytwierdzony rozlaczalnie do podstawy 1 których wzajemne polozenie jest ustalone sruba 26 i nakretka 27 poprzez wymienny krazek 28 osadzony obrotowo z jednej strony w korpusie 2 a z drugiej w plycie 29 przymocowanej przesuwnie w podstawie 1. Podstawa 1 w czesci dolnej jest zakonczona wsporczo- -mocujacym wspornikiem 30, natomiast w górnej uchwytem 31. W uchwycie 31 znajduje sie trzpien 32 zacisnie¬ ty w uchwycie sruba 33. Trzpien 32 z jednej strony zaopatrzony jest w wahliwa stope 34 a z drugiej na czesci gwintowanej ma nakrecone pokretlo 35 zakonczone równiez wahliwa stopa 34.Przyrzad ustawia sie wspornikiem 30 w obsadzie szczotko-trzymacza silnika, luzuje sie sruba 33 i mocuje wraz ze stopami 34 trzpien 32 w otworze klapy korpusu maszyny elektrycznej pokrecajac az do zacisniecia pokretlo 35, zabezpieczajac nastepnie calosc sruba 33. Glowice narzedziowa, która poprzez tuleje 3, krazek 28 i korpus 2 jest centrowana w plycie 29 mocuje sie w podstawie przy pomocy sruby 26 i nakretki 27 nadajacjej jednoczsnie polozenie takie aby scierny pilnik 25 byl styczny do komutatora R. W tym celu musi byc zluzowana sruba 4 aby zespól obróbczy opieral sie o komutator pod wlasnym ciezarem. Po zakonczeniu ustawienia i do¬ kreceniu nakretki 27 oraz sruby 4 unosi sie nieznacznie pilnik 25 podkrecajac róznicowa nakretke 11. Po polaczeniu walka 9 z silnikiem napedowym, na przyklad przy pomocy walka gietkiego rozpoczyna sie obróbke.Po uruchomieniu napedu i uzyskaniu ruchu posuwisto-zwrotnego suwaka 18, pilnik 25 zbliza sie do styku z komutatorem za pomoca wspomnianej nakretki 11, celem zebrania pierwszego wióru, po czym ustawia sie na odpowiednia grubosc warstwy do zeszlifowania pokrecajac nakretke 11 w tym samym kierunku. Docisk pilnika jest realizowany poprzez sprezyne 13, która popycha tuleje 7 zwiazana lozyskowo z napedowym walkiem 9.Nacisk jednostkowy reguluje sie nakretka 15. W polozeniu przedstawionym na fig. 1, kryza tulei 7 styka sie z czolem tulei 6 co odpowiada momentowi calkowitego wyiskrzenia obrabianej powierzchni i nacisk narze¬ dzia jest równy zeru. Po przybraniu wióra, to jest nastawieniu grubosci warstwy przeznaczonej do zeszlifowania, co odbywa sie przy pomocy róznicowej nakretki 11, miedzy kryza tulei 7, a czolem tulei 6 pojawi sie szczelina i rozpocznie sie proces obróbki pod okreslonym naciskiem az do calkowitego wyiskrzenia. Kasowanie nadmier¬ nego luzu w prowadnicy 8 przeprowadza sie przy pomocy nakretki 22, której obroty w prawo zblizaja do siebie tuleje T i leb L dzialajac rozpreznie na kanal K suwaka 18. PL PL