Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 01.06.1973 Opis patentowy opublikowano: 25.07.1975 76151 KI. 5b,41/00 MKP E21c 41/00 C2.YTELNIA Urzedu Patentowego Piltkli] tzitfHK?tin«i Lttfnij Twórcy wynalazku: Miroslaw Chudek, Bernard Drzezla, Henryk Gil, Tadeusz Kochmanski, Jan Magdziorz, Wlodzimierz Olaszowski Uprawniony z patentu tymczasowego: Politechnika Slaska im. W. Pstro¬ wskiego, Gliwice (Polska) Sposób podziemnej eksploatacji zlóz pod obiektami Przedmiotem wynalazku jest sposób wybierania zlóz, podziemnych -zwlaszcza pokladowych, pod do¬ wolnymi obiektami na powierzchni ziemi lub w górotworze polegajacy na odpowiednim uksztal¬ towaniu linii frontu lub krawedzi eksploatacji. Po¬ przez uksztaltowanie linii frontu lub krawedzi eks¬ ploatacji sposobem wedlug wynalazku osiaga sie znaczne zmniejszenie wielkosci deformacji góro¬ tworu nad eksploatacja, a tym samym zmniejsze¬ nie szkodliwego oddzialywania eksploatacji na chronione obiekty.Ze stosowanych dotychczas sposobów wybierania pod obiektami znanych jest kilka, które zblizone sa idea do sposobu wedlug wynalazku, to znaczy zasadzaja sie na^oelowym ksztaltowaniu linii fron¬ tu eksploatacji w kierunku ograniczenia deforma¬ cji górotworu.Np. jeden z nich polega na prowadzeniu eksplo¬ atacji dlugim prostoliniowyn frontem w którym przy zblizaniu sie do chronionego obiektu tworzy sie wypustke eksploatacyjna likwidowana przy dalszym zblizaniu sie frontu do obiektu. Pod sa¬ mym obiektem front eksploatacji ma znów ksztalt prostoliniowy, a po przejsciu obiektu tworzy sie w nim stopniowo wneke eksploatacyjna. Inny spo¬ sób dotyczy eksploatacji filarów ochronnych szy¬ bów, a polega na wachlarzowym wybieraniu wokól szybu, co bardzo skutecznie chroni szyb przed uszkodzeniami. 15 20 25 30 Znane dotychczas sposoby maja ograniczony za¬ kres stosowania, jak np. pierwszy z opisanych do wybierania pod obiektami o malych wymiarach po¬ ziomych. Ponadto jest on klopotliwy w stosowa¬ niu ze wzgledów technologicznych, poniewaz wy¬ maga stalych zmian uksztaltowania linii frontu eksploatacji.Wady dotychczasowych sposobów eksploatacji pod obiektami usuwa sposób wedlug wynalazku.Sposobem tym mozna wybierac zarówno pod obie¬ ktami o malych wymiarach poziomych, jak i pod obiektami duzymi takimi, jak zaklady przemyslo¬ we, osiedla, a nawet miasta.Sposób podziemnej eksploatacji zlóz wedlug wy¬ nalazku polega na odpowiednim uksztaltowaniu li¬ nii frontu eksploatacji lub tez krawedzi zrobów — jesli zajdzie koniecznosc rozpoczecia czy zatrzy¬ mania eksploatacji w granicach zasiegu wplywów na chroniony obiekt.Istota tego sposobu jest podzial ogólnej linii frontu lub krawedzi eksploatacji na rozlozone na przemian odcinki wysuniete i odcinki cofniete (fig. 1 i 2), a tym samym pozostawienie w grani¬ cach eksploatowanego pola niewybranych, na stale lub tymczasowo — przy czynnym froncie eksplo¬ atacji, pasów calizny, których dlugosc równa jest odleglosci odpowiadajacych sobie odcinków wy¬ sunietych i cofnietych. Odcinki wysuniete jak i cof¬ niete moga byc rozmieszczone wzdluz dowolnej linii, w szczególnosci schodowo lub wzdluz linii 76 1513 76 151 4 prostej zaleznie od warunków górniczo-geologicz¬ nych. Dlugosc poszczególnych odcinków oraz odle¬ glosc miedzy sasiednimi odcinkami wyprzedzaja¬ cymi i opóznionymi sa zalezne od warunków gór¬ niczo-geologicznych oraz od rodzaju i stopnia czu¬ losci chronionego obiektu. Dlatego na obszarze wiekszego filaru ochronnego wielkosci te moga sie zmieniac.Z kolei laczna ilosc odcinków wyprzedzajacych i opóznionych bedzie zalezec od ich szerokosci i od wielkosci chronionego obiektu.Szczególowe wymiary prowadzonej w opisany sposób eksploatacji ustala sie przy uzyciu odpo¬ wiednich wzorów maiteniatycznych. Poza tym sa juz opracowane programy dla maszyny cyfrowej, przy pomocy których mozna okreslic optymalny dla danych warunków górniczo-geologicznych i po¬ wierzchniowych uklad eksploatacji wedlug przed¬ stawionego sposobu.Poniewaz sposób ten zapewnia zmniejszenie de¬ formacji górotworu i powierzchni o okolo 50% w stosunku do dlugiego frontu prostoliniowego, wiec w wielu przypadkach mozliwa bedzie eksploatacja z zawalem stropu zamiast znacznie drozsza eks¬ ploatacja z podsadzka plynna lub sucha. W in¬ nych przypadkach mozliwa bedzie pelna eksploata¬ cja zamiast stosowanej eksploatacji czesciowej lub tez mozna bedzie eksploatowac tam, gdzie ze wzgledu na waznosc i czujto^c obiektów eksplbata- y rcja byla zaltrzymana.Sposób eksploatacji wedlug wjnbalazjcu dotyczy okreslonego ksztaltu stalej lub ruchomej krawedzi i eksploatacji, dlatego moze byc stosowany przy do¬ wolnym systemie wybierania i przy dowolnym spo¬ sobie kierowania stropem. Przyklady zastosowan pokazano na rysunkach fig. 1 i fig. 2.W niektórych sytuacjach, jak np. wystepowanie io wychodni pokladu (fig. 2) lub krawedzi, starych zrobów (fig. 1) w granicach filaru ochronnego czu¬ lego obiektu z góry zaklada sie pewne straty ko¬ paliny poprzez pozostawienie krótkich niewybra- nych pasów. Ma to jednak na celu zlagodzenie w wplywów pochodzacych od nowej krawedzi eks¬ ploatacji, a tym samym umozliwienie eksploatacji w ogóle. PL PL