Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.08.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.04.1975 75357 KI. 5d, 15/02 MKP E21f 15/02 CZYTELNIA Urzedu Patentowego Twórcy wynalazku: Zygmunt Dabinski, Stanislaw Labonski, Zenon Mrowiec, Jan ;Perek, Mieczyslaw Miller Uprawniony z patentu tymczasowego: Glówny Instytut Górnictwa, Katowice (Polska) Tama podsadzkowa Przedmiotem wynalazku jest uchylna tama podsadzkowa przeznaczona do stosowania przy wypelnianiu wyeksploatowanej przestrzeni podstadzka hydrauliczna, zwlaszcza przy kompleksowej mechanizacji wybierania pokladów mineralów uzytecznych systemem scianowym.Tama podsadzkowa jest niezbedna przy stosowaniu podsadzki hydraulicznej dla likwidacji przestrzeni poeksploatacyjnej i kierowania stropem, do oddzielania wody z materialu podsadzkowego i uformowania go w zwarta konstystencje podpierajaca strop wyrobiska.Wszystkie dotychczasowe tamy stale, rozbieralne lub przesuwne, znalazly praktyczne zastosowanie jedynie z obudowa indywidualna lub wyjatkowo z obudowa zmechanizowana przesuwna, przy czym tamy przesuwne moga byc stosowane w bardzo dobrych warunkach górniczo-geologicznych, przy stropach twardych, trudnorabu- jacych sie. Natomiast dla pokladów o duzej miazszosci przy slabych latwo rabujacych sie stropach oraz czesto zmieniajacej sie wysokosci wyrobiska znane dotychczas rozwiazania przesuwnych tam podsadzkowych wspólpra¬ cujacych z obudowa zmechanizowana nie moga byc stosowane ze wzgledu na ograniczone mozliwosci doklad¬ nego uszczelnienia, otamowania, zwlaszcza przy wspomnianej czesto zmieniajacej sie wysokosci wyrobiska. To natomiast nie pozwala na podsadzanie wyrobiska hydrauliczna podsadzka pod sam strop, co powoduje rozwar¬ stwienie skal stropowych, a tym samym pogorszenie warunków bezpieczenstwa w przestrzeni roboczej wyrobiska scianowego. Rozwarstwione skaly opadaja na konstrukcje tamy i na spag przed tama, powodujac powazne trudnosci przy przesuwaniu tamy w slad za obudowa oraz deformacje lub zniszczenie szeregu elementów kons¬ trukcyjnych i uszczelniajacych. Wada tych tam jest koniecznosc kazdorazowego obnizenia ich przy przesuwaniu i ponownego rozpierania. Niewatpliwa wada tam podsadzkowych o takiej konstrukcji jest równiez koniecznosc stosowania duzej ilosci kosztownych silowników hydraulicznych wraz z ukladem zasilania i sterowania.Celem wynalazku jest skonstruowanie takiej tamy przesuwnej, która w dostosowaniu do wsrx$lpracy z obudowa zmechanizowana pozwoli wyeliminowac dotychczasowe wady i trudnosci oraz zapewnic pelna szczel¬ nosc otamowania pomimo zmieniajacej sie wysokosci wyrobiska.Powyzszy cel zostal osiagniety przez zastosowanie tamy wedlug wynalazku. Istota wynalazku polega na tym, ze tama ma górne i dolne pionowe wsporniki polaczone ze soba przegubowo za pomoca przestawianego2 75 357 sworznia, pozwalajacego na regulacje wysokosci tamy oraz przy pomocy zderzaka ograniczajacego wychylenie dolnego wspornika w kierunku zestawu obudowy, z których górny wspornik jest zamocowany takze przegubowo za pomoca sworznia do konsoli zestawu obudowy i zabezpieczony przed wychylaniem w kierunku ociosu na- stawcza sruba osadzona w konsoli zestawu obudowy. Pionowe rzedy wsporników sa w czesci górnej polaczone pomiedzy soba konsolami przegubowo za pomoca sworzni lub elastycznych zlaczy, w czesci srodkowej pozio¬ mymi elastycznymi ciegnami, przy czym ciegna te maja naddatki zmniejszajace sie ku dolowi, a w czesci dolnej sztywnymi ciegnami, umocowanymi przegubowo do zaczepów. Tama tworzy konstrukcje, do której za pomoca klinowych obejm zamocowana jest podsadzkowa odsaczalna przepona oraz przystropowe i przyspagowe uszczel¬ nienie. Tamasklada sie z powtarzalnych elementów stanowiacych przy polaczeniu jedna ca (osc.Taka konstrukcja nosna tamy podsadzkowej oraz elementów laczacych i przepony odsaczalnej narzuca specjalny ksztalt tamy w przekroju podluznym wzdluz sciany, który ma przebieg linii zebatej, przy czym wysokosc zebów zmniejsza sie ku dolowi. W dolnej czesci konstrukcja nosna tamy i elementy uszczelnajaco-od- saczalne tworza jedna wspólna, przebiegajaca w lini prostej, powloke. W górnej i dolnej czesci tamy w jej konstrukcji nosnej sa osadzone gumowe uszczelnienia, przy czym uszczelnienie przystropowe ma ksztalt zebaty, a uszczelnienie dolne — prosty korytkowy. Rurociag podsadzkowy utrzymywany jest przez specjalna konstrukcje nosna obudowy i przemieszczany jest wspólnie z zestawami tej obudowy, których rabowanie odbywa sie nieza¬ leznie od tamy podsadzkowej.Zaleta uchylnej tamy podsadzkowej wedlug wynalazku jest miedzy innymi to, ze pozwala ona na prace w trudnych warunkach stropowych, dostosowanie sie do nierównosci stropu i spagu pokladu oraz zmian wyso¬ kosci wyrobiska w znacznym zakresie a tym samym na szczelne podsadzanie. Napór podsadzki na tame w czasie podsadzania powoduje dodatkowy docisk przepony odsaczalnej w miejscach zaczepienia oraz bardzo pewne uszczelnienie tamy przy spagu wyrobiska. Dodatkowa zaleta tej tamy jest prosta budowa nie wymagajaca kosz¬ townych instalacji hydraulicznych do jej luzowania i rozparcia, a poza tym tame te mozna stosowac w róznych warunkach górniczo-geologicznych z obudowa zmechanizowana kroczaca po stropie.Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykladowym wykonaniu na rysunku, na którym fig. 1 przed¬ stawia tame w widoku z boku, fig. 2 — tame w widoku od strony czola wyrobiska, fig. fig. 3, 4 i 5 — widok z góiy oraz sposób przesuwania tamy, fig. 6 konstrukcje tamy wzdluz linii A-A, zaznaczonej na fig. 2, fig. 7 — szczegól „S" zaznaczony na fig. 1.Uchylna tama podsadzkowa wedlug wynalazku sklada sie z górnych nosnych wsporników 1 i dolnych nosnych wsporników 2, polaczonych miedzy soba uchylnie przegubowo za pomoca sworzni 3, natomiast sasie¬ dnie wsporniki 1, 2 lacza elastyczne ciegna 4 oraz sztywne ciegna 5 z zaczepami 6. Na górnych wspornikach 1 z obu stron przegubowo sa zamocowane konsole 7, które laczone miedzy soba przegubami 8 lub elastycznymi zlaczami 9 tworza wspólnie z belkami 1, 2 oraz ciegnami 5 nosna konstrukcje tamy. Od strony podsadzonej przestrzeni na nosnej konstrukcji tamy jest zamocowana podsadzkowa przepona 10, która od góry i od dolu jest zacisnieta w klinowych obejmach 11 wspólnie z górnym przystropowym uszczelnieniem 12 i dolnym przyspago- wym uszczelnieniem 13.Konstrukcja tamy dostosowana jest do regulacji wysokosci w znacznym zakresie, która uzyskuje sie za pomoca wykonanych w dolnym wsporniku 2 szeregu otworów 14, natomiast dla zabezpieczenia wsporników 2 przed obrotem na sworzniu 3 od polozenia pionowego w kierunku obudowy wsporniki 1 zaopatrzone sa w zderzaki 15. Tak skonstruowana tama podsadzkowa zawieszonajest przegubowo za pomoca sworznia 16 i wyko¬ nanego w belce 1 podluznego otworu 17 na konsoli 18 zestawu obudowy, przy czym wychylenie konstrukcji nosnej tamy od polozenia pionowego oraz w stosunku do obudowy dokonuje sie za pomoca nastawczej sruby 19. Elastyczny podsadzkowy rurociag 20 jest usytuowany pod konsola 18 na przegubowych zawiesiach 21 z tym, ze skok obudowy jest równy lub mniejszy niz zakres ruchów tego rurociagu na zawiesiach 21.Podsadzanie wyeksploatowanej przestrzeni przy uzyciu uchylnej tamy podsadzkowej wedlug wynalazku odbywa sie w nastepujacysposób. ~ Tama przygotowana do podsadzania znajduje sie w stanie rozciagnietym miedzy stropem i spagiem z tym ze górne uszczelnienie 12 docisniete jest do stropu przez rozparta obudowe zmechanizowana, natomiast czesc dolna tamy swobodnie zwisa na sworzniach 3 tak, ze dolne nosne wsporniki 2 sa oparte o spag, na którym takze spoczywa dolne uszczelnienie 13. Czesc górna tamy w widoku z góiy ma ksztalt linii zebatej, co uwidocznione jest na fig. 3, natomiast czesc dolna tej tamy tworzy linie prosta. Takuksztaltowana tama, utrzymywana w tym polozeniu przez zestawy obudowy zmechanizowanej, gotowa jest do przyjecia nacisku materialu podsadzko¬ wego. W czasie podsadzania odsaczalna przepona 10 opiera sie o azurowe oparcie, jakie tworza elastyczne ciegna 4 oraz nosne wsporniki 1, 2 i sztywne rozsuwalne ciegna 5.Przesuniecie tamy podsadzkowej na nowe miejsce dokonuje sie przez wyrabowane i przesuwane zestawy75357 3 obudowy lub przez ich poszczególne sekcji. Na fig. 4 i 5 jest uwidoczniony sposób przesuwania tamy. Przemiesz¬ czane przez obudowe górne nosne wsporniki 1 pociagaja za soba zmiane polozenia innych elementów tamy, z tym ze konstrukcja tamy wedlug wynalazku pozwala na dokonywanie procesu przesuwania poszczególnych jej segmentów w dowolnej kolejnosci. Jednak w kazdym polozeniu górnej czesci tamyjej czesc dolna ma praktycz¬ nie zawsze ksztalt linii prostej. Po wykonaniu przesuniecia na nowa pozycje ostatniego zestawu obudowy i jego rozparcia, tama podsadzkowa ma w widoku z góry ksztalt linii zebatej, jak to uwidoczniono na fig. 3, i w tym polozeniu jest gotowa do wykonania nowego cyklu tamowania. PL PL