Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 31.Q5.1973 Opis patentowy opublikowano: 23.12.1974 75251 KI. 42c, 7/04 MKP C01c7/06 CZYTELNIA Urzedu Pcrfefiteweoo rilskiij toctuostr t\ L Twórcawynalazku: Edward Mol Uprawniony z patentu tymczasowego:Kopalnia Wegla Kamiennego „Wujek" Katowice (Polska) Przyrzad do tyczenia górniczych wyrobisk drazonych po luku kolowym Przedmiotem wynalazku jest przyrzad do tyczenia górniczych wyrobisk, zwlaszcza chodników prowadzonych po luku kolowym.W znanym stanie techniki górnicze wyrobiska prowadzone po luku kolowym toczy sie metoda odcietych i rzednych mierzonych odpowiednio w linii zawieszonego kierunku i prostopadle do niego. Linie kierunku realizuje sie przez zawieszenie pionów mocowanych w stropie wyrobiska.Do wyznaczania kata prostego od linii kierunku, a wiec do wyznaczania osi rzednych stosuje sie wegielnice.Charakterystyczny dla znanego tyczenia wyrobisk prowadzonych po luku kolowym jest fakt, ze górnik wykonujacy obudowe chodnika, prócz wielkosci rzednych i odcietych nie otrzymuje zadnych dodatkowych informacji niezbednych dla prawidlowego wykonania pracy.Wiadomo, ze w wyrobisku lukowym odrzwia obudowy sa tak ustawione, ze stojaki na ociosie wewnetrzne¬ go luku, znajduja sie blizej siebie, niz stojaki ustawione przy ociosie zewnetrznego luku. Takwiec usytuowanie odrzwi obudowy w taki sposób, by linia poprzeczna laczaca osie przyociosowych stojaków lezala w linii promienia luku krzywizny, pozostawia sie wyczuciu górnika wykonujacego obudowe wyrobiska. Powoduje to oczywiscie zle wykonanie wyrobiska i nie utrzymanie odchylen ociosów od projektowanego luku. Równiez poslugiwanie sie weglielnica niezaleznie od tego, czy to bedzie wegielnica zwierciadlana, czy tez pryzmatyczna, jest w warunkach dolowych wielce utrudnione, gdyz wymaga ona zawsze bardzo dobrego oswietlenia, a ponadto klopotliwe i trudne jest zorientowanie jej wzdluz kierunku, który jak to juz wspomniano, realizowany jest przez zawieszone w stropie piony.Celem wynalazku jest usuniecie wymienionych niedogodnosci i dostarczenie górnikowi dodatkowych informacji dla prawidlowego, w linii promienia luku, ustawienia odrzwi obudowy.Cel ten osiagnieto w wynalazku przez konstrukcje przyrzadu do tyczenia górniczych wyrobisk po luku kolowym, który zaopatrzony w celownik i skale katowa, ma ramiona, za pomoca których zawieszony jest na wstegowym przymiarze rozwieszonym w linii zadanego kierunku wyrobiska.Zaleta przyrzadu wedlug wynalazku jest prostota jego budowy, a nade wszystko przydatnosc w warunkach pracy dolowej. Stosowanie przyrzadu pozwala nie tylko na szybki pomiar wielkosci odcietych, gdyz przyrzad2 75251 zawieszony jest na wstegowym przymiarze, ale takze na wyznaczenie dokladnej linii, wzdluz której zabudowane moga byc stojaki odrzwi obudowy.W ten sposób przyrzad realizuje inna niz dotychczas znana metode rzednych i odcietych, a mianowicie pozwala na wyznaczenie odcietych i wielkosci domierzonych do ociosu wzdluz promienia kola luku wyrobiska.Jest rzecza oczywista, ze górnikowi przed wykonywaniem pracy dostarcza sie informacji okreslajacych jednoznacznie usytuowanie kazdych pojedynczych odrzwi w wyrobisku lukowym. Górnik zatem otrzymuje dane co do odcietej, domiaru od linii kierunku do ociosu wyrobiska i kat ustawienia dla kazdych odrzwi z osobna. Dla typowych wielkosci promieni kola jest mozliwe stworzenie powtarzalnych w uzyciu tabel. Tabele sporzadza sie, zdejmujac potrzebne dane ze szkicu mierniczego lub korzystniej wyliczajac je w sposób analityczny.Dla analitycznego wyliczenia niezbednych danych, korzystnie jest przyjac, ze odleglosci sasiednich stojaków zabudowanych przy ociosie zewnetrznym sa jednakowe i wynosza przykladowo jeden metr. W ten sposób okreslonajest cala geometria luku.Przyrzad wedlug wynalazku jest pokazany w przykladzie wykonania na rysunku w rzucie aksonometrycz- nym, na którym fig. 1 i fig. 2 przedstawiaja odmiany przyrzadu. Celownik 1 z katowa skala 2 ma ramiona 3, za pomoca których zawieszony jest przesuwnie na wstegowym przymiarze 4. Przymiar 4 rozwieszony jest w linii zadanego kierunku wyrobiska. W przykladzie wykonania pokazanym na fig. 1 ramiona 3 lacza sie z celownikiem 1 i skala 2 poprzez walec 5 obrotowo umieszczony w siedlisku 6. Do walca 5 zamocowane' sa uchwyty 7 podtrzymujace celownik 1 i katowa skale 2. Takie zwieszenie celownika 1 ze skala 2 pozwala na poziome jego utrzymanie, przy dowolnym nachyleniu przyrzadu.Wedlug odmiany przyrzadu pokazanej na fig. 2 ramiona 3 przyrzadu zamocowane sa kazdy jednym koncem obrotowo poprzez plytke 8 na wstegowym przymiarze 4. Jedno z ramion 3 ma katowa skale 2 oraz poluznie wyciety rowek 9. W rowku tym przesuwa sie sruba stanowiaca jednoczesnie celownik 1. Unierucho¬ mienie przyrzadu odbywa sie poprzez zakrecenie sruby na odpowiednim kacie. Sposób poslugiwania sie przyrzadem jest nastepujacy; Na wstegowym przymiarze 4 odczytuje sie dla budowlanych odrzwi wielkosc odcietych i w tym miejscu ustawia sie przyrzad. Celownik 1 ustawia sie w stosunku do katowej skali 2 na zadanym kacie. Nastepnie, zmierzywszy wprzódy dany równiez domiar do ociosu wyrobiska, buduje sie odrzwia obudowy w kierunku wyznaczonym przez celownik 1. PL PL