Pierwszenstwo: 29.03.1972 (P. 154 395) Zgloszenie ogloszono: 31.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.01.1975 75245 *L 67a,9 MKP B24b 39/02 CZYYLLNIA U»7cdu Patentowego Twórcawynalazku: Andrzej Kucharski Uprawniony z patentu tymczasowego: Zrzeszenie Przemyslu Ciagnikowego „Ursus", Ursus k/Warszawy (Polska) Narzedzie do obróbki cylindrycznych otworów Przedmiotem wynalazku jest narzedzie do obróbki cylindrycznych otworów przez nagniatanie powierzchni otworu za pomoca kulek lub rolek w celu polepszenia gladkosci tych powierzchni i zwiekszenia ich wlasnosci mechanicznych.W znanym rozwiazaniu konstrukcyjnym narzedzi do obróbki otworów przez nagniatanie elementy nagniatajace (kulki badz rolki) sa dociskane do obrabianej powierzchni sila pochodzaca od napietej sprezyny, co wymaga stosowania dwóch roboczych przejsc narzedzia przy nagniataniu ze wzgledu na koniecznosc wycofywa¬ nia narzedzia przy zachowaniu docisku elementów nagniatajacych i przy obracajacym sie wrzecionie wiertarki.Rozwiazanie to z uwagi na nagniatanie powierzchni w dwóch przejsciach nie jest ekonomiczne.W innych znanych rozwiazaniach elementy nagniatajace dociskane sa albo ciecza o duzym cisnieniu, co wymaga skomplikowanych urzadzen, albo sila wynikajaca z róznicy srednic miedzy otworem a narzedziem nagniatajacym, co uzaleznia wielkosc sily docisku od dokladnosci wykonania otworu.Celem wynalazku jest unikniecie tych wad. Dla osiagniecia tego celu postawiono zadanie techniczne skonstruowania narzedzia o prostej budowie, którego elementy nagniatajace beda dociskane do powierzchni obrabianego otworu w jednym przejsciu roboczym, a wielkosc sily dociskajacej elementów nagniatajacych nie bedzie zalezna od dokladnosci wykonania obróbki otworu.Cel ten osiagnieto dzieki wykorzystaniu, jako sily dociskajacej elementy nagniatajace do powierzchni otworu, sily odsrodkowej dzialajacej na obciazniki wirujace wraz z narzedziem i rozchylajace sie na skutek wirowania oraz dzieki przenoszeniu w sposóbjnechaniczny tej sily na elementy nagniatajace.W rozwiazaniu wedlug wynalazku po roboczym przejsciu narzedzia wzdluz osi otworu obrabianego naped wrzeciona wiertarki zostaje wylaczony dzieki czemu obciazniki przestaja wirowac i powracaja do swego polozenia nierozchylonego? a elementy nagniatajace odsuwaja sie od powierzchni otworu i narzedzie moze byc swobodnie wycofane z otworu.Wynalazek w przykladzie wykonania przedstawiony jest na rysunku. Korpus 1 jest zamocowany na wrzecionie wiertarki z uchwytem ze stozkiem Morse'a (nie pokazanym na rysunku) za pomoca kolnierza 2. Na korpusie 1 sa zawieszone za posrednictwem sworzni 3 obciazniki 4. (Na rysunku dla uproszczenia pokazano tylko jeden obciaznik). W korpusie 1 jest wkrecony trzpien 5 zakonczony stozkiem 6 i zabezpieczony przed2 75 245 odkreceniem przeciwnakretka 7. Wewnatrz trzpienia 5 jest prowadzone cieglo 8 zakonczone z jednej strony stozkiem 9 a z drugiej strony wkrecone w suwak 10 i zabezpieczone przed odkreceniem nakretka 11. Obciazniki 4 sa polaczone z suwakiem 10 za posrednictwem lacznika 12 i sworzni 13 i 14. Miedzy stozkami 6 i 9 sa umieszczone nagniatajace kulki 15 ujete w koszyczek 16. Podczas wirowania narzedzia sila odsrodkowa dzialajaca na obciazniki 4 jest przenoszona na kulki 15 przez lacznik 12 ,suwak 10 i stozek 9 ciegla 8 poniewaz dzieki rozchylaniu sie obciazników 4 unosi sie cieglo 8. W wyniku unoszenia sie ciegla 8 stozki 6 i 9 zblizaja sie do siebie i wypychaja kulki na zewnatrz w kierunku promieniowym w stosunku do osi narzedzia.W ten sposób kulki cisna na powierzchnie obrabianego otworu. Po wykonaniu przejscia roboczego narzedzia i wylaczeniu napedu wrzeciona wiertarki sila odsrodkowa przestaje dzialac, co pozwala na wycofanie narzedzia bez docisku kulek do powierzchni otworu. PL PL