Znane jest takze mierzenie twardosci drewna przy pomocy stalowego walca o srednicy 30 mm, który zostaje wcisniety pobocznica w promienio¬ wy przekrój próbki badanego materialu w kierun¬ ku prostopadlym do przebiegu wlókien (metoda Chalais-Mendona). Przy pomocy opisanych wyzej urzadzen nie mozna jednak mierzyc twardosci warstw grubosci rzedu 100—1000 jun, gdyz wgleb- nik przebija cienkie warstwy badanego materialu.Do pomiaru twardosci materialów porowatych o niejednorodnej budowie nie mozna takze wy¬ korzystac urzadzen stosowanych w metodach ozna¬ czania twardosci cienkich warstw metalicznych jak np. w metodzie pomiaru mikrotwardosci Vic- kersa Knoppa, Super-Rockwella, gdyz trzebaby najpierw oznaczac twardosc poszczególnych sklad¬ ników tworzywa drzewnego, a nastepnie dokony- 10 15 20 25 wac usrednienia wyników, co byloby zbyt skom¬ plikowane i pracochlonne, a wyniki niedokladne.W tej sytuacji wytyczono zadanie skonstruowa¬ nia wglebnika, który pozwolilby na stosunkowo proste obliczenie twardosci cienkich warstw (o gru¬ bosci rzedu 100—2000 \im) sprasowanego drewna.Warunki te spelnia wglebnik stanowiacy przed¬ miot wynalazku. Posiada on postac krazka wy¬ konanego ze stali lub innego materialu o duzej twardosci. W czesci dociskowej krazek jest wy¬ toczony w taki sposób, ze tworzy pierscien o prze¬ kroju trójkatnym, którego kat wierzcholkowy za¬ myka sie w granicach 60° —120°. Korzystnie jest, gdy krawedz dociskowa wglebnika jest zaokraglo¬ na, gdyz nie ulega szybkiemu stepieniu, a ponadto pozwala uniknac krajania badanego materialu.W górnej czesci wglebnik jest polaczony z urza¬ dzeniem obciazajacym za pomoca kulki osadzonej w gniazdach i sprezyn ustalajacych. Pomiaru twardosci dokonuje sie w ten sposób, ze na gle¬ bokosci odcisku wglebnika w badanym materiale oblicza sie pole rzutu powierzchni wcisku.Twardosc H = - obciazenie P (kG) 80 pole rzutu powierzchni wcisku (mm2) Zaleta takiego sposobu pomiaru jest to, ze po¬ zwala on na usrednienie wyniku w momencie do¬ konywania pomiaru. Zastosowanie wglebnika o ksztalcie opisanym wyzej pozwala na dzialanie 74 0883 74 988 4 penetratora jednoczesnie na poszczególne czesci skladowe tworzywa.Istotna zaleta sposobu pomiaru przy pomocy wglebnika stanowiacego przedmiot wynalazku jest takze i to, ze umozliwia on ocene wzrostu stopnia umocnienia (wzrost twardosci) warstwy podpo- wierzchniowej (warstwy lignostonu) o grubosci rzedu 400—500 \im) jaka powstaje podczas pla¬ stycznej powierzchniowej obróbki drewna.Urzadzenie wedlug wynalazku jest dokladniej opisane na przykladzie wykonania uwidocznionym na rysunku, na którym fig. A przedstawia urza¬ dzenie w przekroju poprzecznym a fig. 2'— prze¬ krój poprzeczny czesci pierscieniowej wglebnika, a fig. 3* — przekrój czesciowy wglebnika w czasie pomiaru.Jak uwidoczniono na rysunku, wglebnik posiada postac krazka 1 wykonanego najdogodniej ze stali.W czesci dociskowej krazek 1 jest wytoczony w taki sposób, ze tworzy pierscien Z o przekroju trójkatnym, którego wierzcholkowy kat 3 wynosi 90°. Dociskowa krawedz 4 jest zaokraglona pro¬ mieniem r = 0,05 mm. W górnej czesci krazek 1 posiada gniazdo 5. Drugie takie samo gniazdo 6 jest wytoczone w obciazajacym elemencie 7.W gniazdach 5 i 6 jest osadzona kulka 8 laczaca krazek 1 z obciazajacym elementem 7, na których dodatkowo sa zamocowane ustalajace sprezynki 9.Po dokonaniu wstepnego obciazenia (Po) wyze¬ rowac wskaznik. Nastepnie obciazyc wglebnik si¬ la glówna Pi, po uplywie czasu równym 60 sek odciazyc wglebnik od sily Pi, a nastepnie po uplywie dalszych 30 sek na skali czujnika aparatu Rockwell odczytac wartosc zaglebienia trwale¬ go htr.Twardosc badanego materialu oblicza sie przy pomocy wzoru: P (obciazenie wkG) H A (pole rzutu powierzchni wcisku w mm2) Poniewaz wierzcholek pierscienia jest zaokrag¬ lony, w przykladzie zaokraglenie wynosi 0,05 mm — konieczne jest dla scislosci obliczen wprowa¬ dzenie korekty do mierzonej glebokosci htr.Z fig. 2 h0bi = htr + 0,41 r, gdzie r — promien zaokraglenia A =*— (Dfr-Df) przy czym D2 = D0 .+ 2h0bi i Di = D0 — 2h0bi, D0 — jest to wielkosc stala dla danego wglebnika i w przykladzie wynosi 16 mm, Di oznacza srednice wewnetrzna pierscienia na lo poziomie pomiaru, D2 oznacza srednice zewnetrzna pierscienia na tym samym poziomie.Wstawiajac wartosci na Di; D2 i hODi otrzymuje¬ my ostateczny wzór na twardosc.P kG H« 2*D0 (htr + 0,41 r) mm* 20 25 85 w którym: P obciazenie glówne wglebnika D0 (mm) srednica krawedzi wglebnika htr glebokosc trwalego wcisku wglebnika (mm) i r promien zaokraglenia kra¬ wedzi wglebnika (mm) H — twardosc wyrazona w kG/mm*. PL PL