Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 30.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 15.01.1975 73923 KI, 42m6,1/02 MKP G06k 1/02 CZV!fc Urzedu Patenl^ Twórcywynalazku: Romuald Marczynski, Danuta Gajkowicz-Dedys, Stanislaw Zacharski, Gustaw Sliwicki Uprawniony z patentu tymczasowego: Polska Akademia Nauk Centrum Obliczeniowe, Warszawa (Polska) Perfokomparator tasmy do maszyn matematycznych Przedmiotem wynalazku jest perfokomparator sluzacy do porównywania, sprawdzania, reperforowania, korygowania i kompilowania tasmy papierowej bedacej nosnikiem informacji wprowadzanych do maszyny matematycznej. Czynnosci te skladaja sie na proces naniesienia informacji na tasme i sprawdzenia prawidlowosci naniesienia ich.Dotychczas czynnosci zwiazane z przygotowaniem tasmy papierowej polegajace na naniesieniu informacji na tasme oraz sprawdzenie, czy nie popelniono bledu w nanoszeniu informacji rozbite byly na szereg czynnosci dokonywanych badz recznie badz przy pomocy recznie sterowanych, znanych urzadzen np. dalekopisu, perforatora. Sprawdzenia poprawnosci naniesienia informacji na tasme dokonywano wizualnie. Itak, na przyklad, reperforowanie wykonywano w ten sposób, ze przy dozorze czlowieka na jedna tasme „przepisuje** sie (dziurkujac) informacje zapisane na kilku tasmach. Dla dokonania korekcji bledów popelnionych przy nanoszeniu informacji na tasme, oznaczano miejsce, w którym stwierdzono blad, a nastepnie ponownie nawijano tasme do dalekopisu i reperforowano, zwracajac uwage na oznaczone miejsca z bledem na tasmie.Dotychczas wiec przygotowywanie tasmy z informacja do wprowadzenia do maszyny, pochlanialo duzo czasu, bo bylo niezautomatyzowane.Celem wynalazku jest opracowanie urzadzenia, które bedzie w sposób automatyczny wykonywac szereg czynnosci, na które sklada sie proces przygotowania tasmy z informacjami które maja byc wprowadzone do maszyny matematycznej. Na czynnosci te skladaja sie porównywanie, sprawdzanie, reperforowanie, korygowanie i kompilowanie tasmy papierowej.Perfokomparator zawiera uklady pomocnicze sterowania zewnetrznego, sterowania wewnetrznego oraz uklad automatycznego sterowania. Uklad automatycznego sterowania sklada sie z ukladu start-stopu tasmy i dwóch ukladów logicznych. Uklad start-stopu na wejsciu ma fotodiody prowadzace obie tasmy a na wyjsciu bramke logiczna typu iloczyn. Jeden uklad logiczny polaczony jest od strony wejsciowej z bramka logiczna typu iloczyn znajdujaca sie na wyjsciu ukladu start-stopu oraz z bramka logiczna typu suma znajdujaca sie na wyjsciu ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego od strony wyjscia; ten uklad logiczny polaczony jest z przelacznikiem dajacym polaczenie z drugim ukladem logicznym lub z ukladem start-stopu poprzez bramke logiczna typu suma oraz wzmacniacz i uklad rózniczkujacy.Drugi uklad logiczny polaczony jest z perforatorem oraz z ukladem sterowania zewnetrznego i na wyjsciu ma bramke logiczna typu suma, z której sygnaly steruja perforatorem.2 73 923 Uklad star-stopu tasmy sklada sie z dwu równolegle dzialajacych torów, z których kazdy sklada sie z fotodiody polaczonej ze wzmacniaczem dolaczonym poprzez uklad rózniczkujacy z potencjalem dodatnim przerzutnika dwustanowego, którego drugi potencjal od strony wejscia polaczony jest z pierwszym ukladem logicznym poprzez jedna galaz przelacznika. Wyjscia tego przerzutnika dwustanowego poprzez wzmacniacze polaczone sa z ukladem sterujacym ruchem tasmy przy jednoczesnym polaczeniu wyjscia potencjalu dodatniego przerzutnika dwustanowego poprzez druga galaz przelacznika z wejsciem bramki logicznej typu iloczyn.Pierwszy uklad logiczny ma bramke logiczna typu iloczyn sterujaca praca ukladu start-stopu, której jedno wejscie polaczone jest poprzez trzy przerzutniki jednostabilne i uklad rózniczkujacy z wyjsciem drugiej bramki logicznej typu iloczyn znajdujacej sie na wyjsciu ukladu start-stopu. Drugie wejscie bramki logicznej typu iloczyn, sterujacej praca ukladu start-stopu, polaczone jest poprzez przerzutnik dwustanowy i uklady rózniczku¬ jace z bramka logiczna typu suma znajdujaca sie na wyjsciu ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego.Wyjscie bramki logicznej typu iloczyn sterujacej ukladem start-stopu polaczone jest z jednym z wejsc bramki logicznej typu suma, kojarzacej sterowanie zewnetrzne z wewnetrznym. Drugie wejscie tej bramki polaczone jest z wyjsciem bramki logicznej typu suma na wyjsciu ukladu sterowania zewnetrznego. Wyjscie bramki logicznej typu suma kojarzacej sterowanie zewnetrzne z wewnetrznym polaczone jest przez wzmacniacz i jedna pare styków przelacznika z wejsciem bramki logicznej typu suma podajacej impulsy do jednego z torów, w ukladzie start-stopu. Jedno z wejsc tejze bramki polaczone jest z wyjsciem z ukladu sterowania zewnetrznego podajacym impulsy do startu bez perforacji. Wyjscie z tej bramki polaczone jest takze z ukladem pomocniczym sterowania wewnetrznego.Drugi uklad logiczny ma bramke logiczna typu iloczyn sterujaca ukladem start-stopu i startem perforatora.Wlaczona ona jest poprzez przerzutnik dwustanowy, uklad rózniczkujacy i przelacznik do przelacznika znajdujacego sie w pierwszym ukladzie logicznym. Ta bramka logiczna typu iloczyn dolaczona jest swoim drugim wejsciem do zródla sygnalu gotowosci i perforatora, a jej wyjscie polaczone jest poprzez uklad negacji i przerzutnik jednostabilny z bramka logiczna typu suma podajaca impulsy do jednego z torów w ukladzie start-stopu, oraz poprzez wzmacniacz i uklad rózniczkujacy z drugim wejsciem przerzutnika dwustanowego znajdujacego sie na wejsciu tejze bramki i z bramka logiczna typu suma poprzez przerzutnikjednostabilny, uklad rózniczkujacy i uklad negacji. Tabramka logiczna typu suma ma drugie wejscie polaczone z ukladem sterowania zewnetrznego. Wyjscie tej bramki polaczone jest z ukladem generujacym impulsy startowe dla perforatora.Ponadto, wejscia bramki logicznej typu suma podajacej impulsy startowe do perforatora, polaczone sa takze z ukladami porównywania dziurki na tasmie.Czynnosci wykonywane przy pomocy perfokomparatora moga byc zakonczone nie tylko po zakonczeniu nanoszenia lub sprawdzania informacji na tasmie ale w praktyce moga byc przerwane w dowolnej chwili. Wynika to stad, ze tasma moze byc zatrzymana na dowolnie okreslonej kombinacji dziurek lub na kresce nakreslonej olówkiem na tasmie. Tasma wtedy zatrzymuje sie na pierwszym rzadku dziurek po kresce. Przy porównywaniu dwóch tasm perfokomparator moze zatrzymac sie ponadto na pierwszym niezgodnym rzadku dziurek.Przedmiot wynalazku zostanie objasniony z wykorzystaniem rysunku przedstawiajacego blokowy schemat logiczny perfokomparatora.Perfokomparator zawiera uklad automatycznego sterowania, do którego dolaczone sa uklad pomocniczy sterowania wewnetrznego 1 i uklad sterowania zewnetrznego 2. Perfokomparator wspólpracuje z typowym perforatorem tasmy. Uklad automatycznego sterowania sklada sie z ukladu start-stopu 3 tasmy, i dwóch ukladów logicznych 4 i 5. Uklad start-stopu 3 napedza sygnalami znany uklad elektromagnesów sterujacych napedem rolek przewijajacych tasme w perforatorze.Uklad start-stopu 3 tasmy na wejsciu ma fotodiody 6 i 7 prowadzace tasmy, a na wyjsciu bramke logiczna typu iloczyn 8. Uklad start-stopu 3 sklada sie z dwu równolegle dzialajacych torów, z których kazdy sklada sie z fotodiody 6 lub 7 polaczonej ze wzmacniaczem dolaczonym poprzez uklad rózniczkujacy z dodatnim potencjalem przerzutnika dwustanowego 14 lub 15. Drugi potencjal tego przerzutnika od strony wejscia, polaczony jest z pierwszym ukladem logicznym 4 poprzez jedna pare styków przelacznika Tr lub T2. Wyjscia przerzutnika dwustanowego 14 lub 15, poprzez wzmacniacze polaczone sa z ukladem elektromagnesów sterujacych przesuwem tasmy. Wyjscie potencjalu dodatniego przerzutnika dwustanowego 14 lub 15 polaczone jest poprzez druga pare styków przelacznika T| lub T2 z wejsciem bramki logicznej typu iloczyn 8.Pierwszy uklad logiczny 4 polaczony jest od strony wejsciowej z bramka logiczna typu iloczyn 8 znajdujaca sie na wyjsciu ukladu start-stopu 3, oraz z bramka logiczna typu suma 9 znajdujaca sie na wyjsciu ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego 1. Od strony wyjscia uklad logiczny 4 polaczony jest z przelacznikiem D. Przelacznik ten laczy pierwszy uklad logiczny 4 z drugim ukladem logicznym 5, lub z ukladem start-stopu 3. Polaczenie z ukladem start-stopu 3 zrealizowane jest poprzez bramke logiczna typu suma 10 oraz wzmacniacz 11 i uklad rózniczkujacy 12. Pierwszy uklad logiczny 4 ma bramke logiczna typu73 924 3 iloczyn 16., która steruje praca ukladu start-stopu. Jedno wejscie tej bramki polaczone jest poprzez trzy przerzutniki jednostanowe i uklad rózniczkujacy z wyjsciem bramki logicznej typu iloczyn 8 znajdujacej sie na wyjsciu ukladu start-stopu 3.Drugie wejscie bramki logicznej typu iloczyn. 16, sterujacej praca ukladu start-stopu 3, polaczone jest poprzez przerzutnik dwustanowy 17 i uklady rózniczkujace: z bramka logiczna typu suma 9, znajdujaca sie na wyjsciu ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego 1, oraz z jednym z wyjsc z ukladu sterowania zewnetrznego 2. Wyjscie bramki logicznej typu iloczyn 16 sterujacej ukladem start-stopu 3 polaczone jest zjednym z wejsc bramki logicznej typu suma 19. Bramka ta kojarzy w swym dzialaniu sterowanie zewnetrzne z wewnetrznym. Drugie wejscie bramki 18 polaczone jest z wyjsciem bramki logicznej typu suma 19 znajdujacej sie na wyjsciu ukladu sterowania zewnetrznego 2. Wyjscie bramki logicznej typu suma 18 kojarzacej sterowanie zewnetrzne z wewnetrznym polaczone jest przez wzmacniacz i jedna pare styków przelacznika D z wejsciem bramki logicznej typu suma 10. Bramka logiczna typu suma 10 podaje impulsy do tego wejscia przerzutnika dwustanowego 14 lub 15, który nie jest polaczony z fotodioda 6 lub 7 w ukladzie start-stopu 3. Jedno z wejsc bramki logicznej typu suma 10 polaczone jest z wyjsciem z ukladu sterowania zewnetrznego 2, ajej wyjscie polaczone jest takze z ukladem pomocniczym sterowania wewnetrznego 1.Drugi uklad logiczny 5 ma bramke logiczna typu iloczyn 20 sterujaca ukladem start-stopu 3 i startem perforatora. Bramka ta dolaczona jest poprzez przerzutnik dwustanowy 21, uklad rózniczkujacy i przelacznik S do przelacznika D znajdujacego sie pomiedzy bramkami logicznymi typu suma 18 i 10 w pierwszym ukladzie logicznym 4. Bramka logiczna typu iloczyn 20 dolaczona jest swoim drugim wejsciem do zródla sygnalu gotowosci z perforatora. Wyjscie tej bramki polaczone jest poprzez uklad negacji i przerzutnik jednostanowy 22 z bramka logiczna typu suma 10, oraz poprzez wzmacniacz 23 i uklad rózniczkujacy z drugim wejsciem przerzutnika dwustanowego 21 : znajdujacego sie na wejsciu tejze bramki 20. Ponadto wyjscie bramki 20 polaczone jest z bramka logiczna typu suma 13 poprzez przerzutnik jednostabilny 24, uklad rózniczkujacy i uklad negacji. Bramka logiczna typu suma 13, której sygnaly wyjsciowe steruja praca perforatora, ma drugie wejscie polaczone z ukladem sterowania zewnetrznego 2. Wyjscie tej bramki polaczone jest z ukladem generujacym impulsy startowe dla perforatora. Oba wejscia bramki logicznej typu suma 13 polaczone sa takze z ukladami porównywania dziurki na tasmie.Dzialanie perfokomparatora wedlug wynalazku zostanie omówione przy objasnianiu czynnosci które mozna wykonywac przy wykorzystaniu perfokomparatora. Perfokomparator przewidziany jest do wykonywania nastepujacych czynnosci: przewijania tasmy, reperforacji tasmy z ewentualna korekcja, porównywania dwóch tasm i reperforowania wybranej oraz kompilowania kilku tasm. Czynnosci te wykonywane moga byc w sposób ciagly lub okresowy o zaprogramowanym okresie pracy. Perfokomparator wspólpracuje z jednym ze znanych typów perforatora.Uklad start-stopu 3 steruje dzialaniem elektromagnesów uruchamiajacych lub zatrzymujacych rolki przesuwania tasmy. Uklad ten pracuje w rytm impulsów otrzymywanych z ukladów logicznych 4 i 5 jednoczes¬ nie podajac tez sygnaly do tych ukladów mówiace o obecnosci dziurek tasmy w polu obserwowanym przez fotodiody 6 i 7.Zaprogramowanie sposobu pracy (praca ciagla lub okresowa, przewijanie itd.) perfokoparatora odbywa sie przez uruchomienie podzespolów znajdujacych sie w ukladzie sterowania zewnetrznego 2. Natomiast zaprogra¬ mowanie rodzaju czynnosci wykonywanych przez perfokomparator odbywa sie przez zalaczenie ukladów i podzespolów znajdujacych sie w ukladzie pomocniczym sterowania wewnetrznego 1. Tu decyduje sie np. o zatrzymaniu tasmy na kresce lub na zadanej kombinacji dziurek.Przewijanie tasmy realizuje sie przy polaczonych stykach przelacznika Ti dla pierwszej tasmy i przelacznic ka T2 dla drugiej tasmy. Przewijanie tasmy rozpoczyna sie po zalaczeniu jednego z podzespolów z ukladu sterowania zewnetrznego 2 odpowiedzialnego za sposób pracy, np. przewijanie bez perforacji, praca okresowa praca ciagla.Przy przewijaniu tasmy w sposób okresowy, z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls.Dochodzi on do bramki 19 i,dalej do bramek 18 i 10 i wzmocniony we wzmacniaczu 11 oraz zrózniczkowany w ukladzie rózniczkujacym 12 dochodzi do ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego 1. Nastepuje w nim uruchomienie podzespolów sygnalizujacych koniecznosc natychmiastowego zatrzymania sie tasmy; zatrzymanie to odbywa sie zgodnie z uprzednio zaprogramowana czynnoscia - zatrzymanie na kresce lub na adresie itp.Jednoczesnie sygnal z ukladu rózniczkujacego 12 dochodzi do ukladu start-stopu 3 i zaleznie od tego która tasma jest przewijana — pierwsza czy druga, a wiec który przelacznik jest zalaczony, Ti czy T2, uruchamiany jest przerzutnik dwustanowy 14 lub 15. Przerzutnik ten przerzucony jest wtedy do stanu „start". Elektromagnes4 73 923 startu zostaje wlaczony, rolka dociskowa dociska tasme papierowa do rolki napedowej i tasma papierowa przesuwa sie. Tasma papierowa przesuwa sie do momentu odsloniecia fotodiody prowadzacej przez nastepna dziurke prowadzaca. Wówczas fotodioda prowadzaca zostaje oswietlona, plynie przez nia wiekszy prad, a powstajacy impuls napieciowy zostaje wzmocniony przez wzmacniacz. Czolo tego impulsu zostaje zrózniczko¬ wane przez uklad rózniczkujacy i wynikajacy dodatni impuls przerzuca przerzutnik 14 lub 15 do stanu „Stop".Tasma papierowa zatrzymuje sie. Równoczesnie, dodatni skok napiecia pojawiajacy sie na jednym z wyjsc przerzutnika 14 lub 15, po przejsciu przez bramke 8 zostaje zrózniczkowany w ukladzie rózniczkujacym.Otrzymany z ukladu rózniczkujacego dodatni impuls wyzwala uklad opózniajacy znajdujacy sie na drodze miedzy bramkami 8 i 16, po czym do ukladów porównujacych znajdujacych sie w ukladzie pomocniczym sterowania wewnetrznego 1 zostaja wyslane impulsy X, oraz do uklaHu badania parzystosci i nieprzezrocz dziurek na tasmie znajdujacego sie w ukladzie 1 impulsy Xi. Ostatecznie do bramki 16 dochodzi impuls ujemny wygenerowany w ukladzie opózniajacym znajdujacym sie miedzy bramkami 8 i 16. Impuls ten w przypadku pracy okresowej nie moze przejsc przez bramke 16, gdyz blokuje ja przerzutnik 17, w wyniku czego tasma stoi.Przy przewijaniu tasmy w sposób ciagly, z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls.Impuls ten poprzez uklad rózniczkujacy dochodzi do przerzutnika 17 i przerzuca go do stanu odblokowujacego bramke 16. Odtad kazdy impuls pojawiajacy sie na drugim wejsciu tej bramki przechodzi przez nia swobodnie.Jednoczesnie ten sam impuls z ukladu sterowania zewnetrznego 2 przechodzi przez bramke 19 i podaza ta sama droga jak w przypadku przewijania tasmy w sposób okresoviy; Wystepuje tylko jedna róznica, a mianowicie ta, ze przy pracy bezawaryjnej impuls generowany przez uklad opózniajacy znajdujacy sie miedzy bramkami 8 i 16 przechodzi przezodblokowana bramke 16. Impuls ten przechodzi nastepnie te sama droga, co impuls z podzespolu w ukladzie sterowania zewnetrznego 2 przy pracy okresowej i wywoluje te same dzialania, w wyniku których nastepuje automatycznie ponowny start tasmy papierowej.W przypadku zaistnienia bledu parzystosci lub nieparzystosci, bledu modulu lub spelnienia warunku stopu na adresie lub kresce, a takze przy wlaczeniu podzespolu w ukladzie 2 zatrzymujacego tasme, przerzutnik 17 zostaje przerzucony w polozenie blokujace bramke 16. Impuls, wygenerowany przez uklad opózniajacy, nie przejdzie przez bramke 16 i tasma nie wystartuje ponownie.Czynnosc polegajaca na porównywaniu dwóch tasm realizuje sie przy zalaczonych przelacznikach Ti i Tj i rozpoczyna sie po zalaczeniu podzespolów z ukladu sterowania zewnetrznego 2, odpowiedzialnego za sposób pracy, np, praca okresowa lub praca ciagla.Przy porównywaniu dwóch tasm w sposób okresowy, z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls. Dochodzi on do bramki 19 i dalej do bramek 18 i 10 i wzmocniony we wzmacniaczu 11 oraz zrózniczkowany w ukladzie 12 dochodzi do ukladu pomocniczego sterowania wewnetrznego 1. Nastepuje w nim uruchomienie podzespolów sygnalizujacych koniecznosc natychmiastowego zatrzymania sie tasmy. Jednoczesnie sygnal z uklad rózniczkujacego 12 . Przerzutniki 14 i 15 przerzucone zostaja do stanu „start", elektromagnesy startu tasm zostaja wlaczone i obie tasmy przesuwaja sie. Porównywane tasmy zatrzymuja sie niezaleznie. Impuls powodujacy zatrzymanie sie danej tasmy wysylany jest w momencie pojawienia sie w rejonie fotodiody prowadzacej tejze tasmy nastepnej kolejnej dziurki prowadzacej.Impuls napieciowy powstajacy przy oswietleniu dziurki prowadzacej tasmy zostaje wzmocniony przez wzmacniacz. Czolo tego impulsu zostaje zrózniczkowane przez uklad rózniczkujacy znajdujacy sie miedzy fotodioda i przerzutnikiem i wynikajacy dodatni impuls przerzuca przerzutnik 14 lub 15 do stanu „stop".Wlasciwa tasma papierowa zatrzymuje sie.Gdy jeden z przerzutników np. przerzutnik 14 przerzuci do stanu „stop", to potencjal zerowy pojawiajacy sie na wyjsciu tego przerzutnika zostanie przylozony do wejscia bramki 8, zostanie ona odblokowana. Gdy drugi z przerzutników, np. przerzutnik 15 tez przerzuci do stanu „stop", to dodatni skok napiecia pojawiajacy sie na wyjsciu przerzutnika 15 przechodzi przez odblokowana bramke 8. Impuls ten zostaje zrózniczkowany i przechodzac przez uklady opózniajace dociera do bramki 16, podobnie jak to ma miejsce przy przewijaniu tasmy z praca okresowa.Przy porównywaniu dwóch tasm w sposób ciagly, z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls, który poprzez uklad rózniczkujacy dochodzi do przerzutnika 17. Impuls ten przerzuca przerzutnik 17 do stanu odblokowujacego bramke 16. Odtad kazdy impuls pojawiajacy sie na drugim wejsciu tej bramki przechodzi przez nia swobodnie. Jednoczesnie ten sam impuls z ukladu sterowania zewnetrznego 2 przechodzi przez bramke 19 i dochodzi do bramki 18. Dalsze dzialanie ukladu odbywa sie jak opisano przy pracy okresowej. W wyniku tego dzialania nastepuje automatycznie ponowny równoczesny start obu tasm.W przypadku wystapienia niezgodnosci odpowiednich rzadków dziurek na obu tasmach, zaistnienia bledu parzystosci lub nieparzystosci, bledu modulu, lub spelnieniu warunku stopu na adresie lub kresce, przerzutnik73 923 5 „ 17 zostaje przerzucony w polozenie blokujace bramke 16. Impuls wygenerowany przez uklad opózniajacy, znajdujacy sie pomiedzy bramkami 8 i 16, nie przejdzie przez bramke 16 i tasmy nie wystartuja ponownie. keperforacje i ewentualna korekcje tasmy realizuje sie przy wspólpracy perfokomparatora z perforatorem.Perforator laczy sie z perfokomparatorem przy pomocy specjalnego/ 10 zylowego kabelka. Jedna zyla przeznaczona jest do przesylania impulsu startu z perfokomparatora do perforatora — wyjscie bramki 13. Druga zyla przeznaczona jest do przesylania sygnalu gotowosci z perforatora do perfokomparatora. Sygnal gotowosci przykladany jest na jedno z wejsc bramki 20. Pozostale 8 zyl kabelka sa to linie informacyjne 8-miu kolejnych, dziurek tasmy. Po tych zylach przesylane sa z perfokomparatora do perforatora sygnaly informujace o istnieniu lub braku odpowiednich dziurek na tasmie reperforowanej.Reperforacje tasmy pierwszej realizuje sie przy zamknietych przefacznitfacrTT! lub T2 i D.Przy reperforacji tasmy wsposób okresowy, z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls, który przechodzi przez bramki 19 i 18. Nastepnie impuls ten zostaje wzmocniony przez wzmacniacz znajdujacy sie miedzy bramka 18 i przelacznikiem D, przechodzi przez styki przelacznika D, oraz przez styki przelacznika S i zostaje zrózniczkowany w ukladzie* rózniczkujacym pomiedzy przelacznikiem S i przerzutnikiem 21.Zrózniczkowany tyl impulsu startu przerzuca przerzutoiik 21 do stanu odblokowujacego bramke 20. Jesli na drugie wejscie bramki 20 jest przylozony ujemny sygnal gotowosci z perforatora, to ujemny skok napiecia pojawiajacy sie na wyjsciu przerzutnika 21 przechodzi od razu przez bramke 20, jesli zas na drugim wejsciu bramki 20 brak sygnalu gotowosci, to na wyjsciu bramki 20 pojawi sie ujemny skok napiecia w momencie przyjscia tego sygnalu gotowosci z perforatora. Sygnal gotowosci przychodzacy z perforatora sygnalizuje ukonczenie perforacji poprzedniego rzadka dziurek i gotowosc do rozpoczecia perforacji nastepnego rzadka.Ujemny skok napiecia pojawiajacy sie na wyjsciu bramki 20 po wzmocnieniu przez wzmacniacz 23 i zrózniczkowaniu przez uklad rózniczkujacy pomiedzy wzmacniaczem 23 i przerzutnikiem 21 przerzuca przerzutnik 21 do stanu blokujacego bramke 20, a po odwróceniu fazy przez uklad negacji pomiedzy przerzutnikiem jednostabilnym 24 i wzmacniaczem 23 i zrózniczkowaniu przez przeklad rózniczkujacy pomie¬ dzy wzmacniaczem 23 i przerzutnikiem 21 wyzwala przerzutnik jednostabilny 24, który generuje impuls Xp.Wygenerowany przez przerzutnik jednostabilny 24 ujemny impuls Xp po przejsciu przez bramke 13 zostaje wyslany jako impuls startu do perforatora, oraz równoczesnie zostaje przylozony do osmiu plytek porównuja¬ cych, w rezultacie czego zostaje reperforowany aktualny rzadek dziurek na tasmie pierwszej.Po uplywie czasu potrzebnego na zapoczatkowanie procesu reperforacji, czyli po zakonczeniu sie impulsu Xp, tasma papierowa przesuwa sie o jeden rzadek. Dzieje sie to w sposób nastepujacy: ujemny impuls Xp, wygenerowany przez przerzutnik jednostabilny 24, przechodzi przez bramke 10, nastepnie zostaje wzmocniony przez wzmacniacz 11 i zrózniczkowany przez uklad rózniczkujacy 12.Zrózniczkowany przez uklad 12 tyl impulsu Xp przerzuca do stanu zerowego te sposród przerzutników znajdujacych sie w ukladzie pomocniczym sterowania wewnetrznego, które sie w nim aktualnie nie znajdowaly, oraz przerzuca przerzutnik 14 lub 15 start-stopu do stanu „Start'9. Elektromagnes startu zostaje wlaczony i tasma papierowa przesuwa sie.Tasma papierowa przesuwa sie do momentu odsloniecia fotodiody prowadzacej przez nastepna dziurke prowadzaca. Wówczas fotodioda prowadzaca zostaje oswietlona, plynie przez nia wiekszy prad, a powstajacy impuls napieciowy zostaje wzmocniony przez wzmacniacz za fotodioda. Czolo tego impulsu zostaje zrózniczko¬ wane przez uklad rózniczkujacy znajdujacy sie miedzy fotodioda 6 lub 7 i przerzutnikiem 14 lub 15 i wynikajacy dodatni impuls przerzuca przerzutnik start-stopu 14 lub 15 do stanu „Stop". Tasma papierowa zatrzymuje sie.Równoczesnie, dodatni skok napiecia pojawiajacy sie na jednym z wyjsc przerzutnika 14 lub 16 start-stopu, po przejsciu przez styki przycisku Ti oraz bramke 8 zostaje zrózniczkowany w ukladzie rózniczkuja¬ cym znajdujacym sie pomiedzy bramka 8 i bramka 16. Otrzymany z tego ukladu rózniczkujacego dodatni impuls wyzwala uklad opózniajacy, po czym do ukladów porównujacych zostaja wyslane impulsy X, oraz do ukladu badania parzystosci i nieparzystosci- impulsy Xt. Nastepnie zostaje wygenerowany w ukladzie opózniajacym znajdujacym sie pomiedzy bramkami 8 i 16 ujemny impuls. Impuls ten w przypadku pracy okresowej nie moze przejsc przez bramke 16, gdyz blokuje ja przerzutnik 17. Tasma stoi i nie startuje ponownie.Przy repreforacji tasmy w sposób ciagly, w ukladzie sterowania zewnetrznego 2 zostaje wygenerowany impuls, który zostaje zrózniczkowany przez uklad rózniczkujacy znajdujacy sie miedzy ukladem 2 i przerzutni¬ kiem 17, a otrzymany w wyniku zrózniczkowania jego tylnego zbocza impuls dodatni przerzuca przerzutnik 17 do stanu odblokowujacego bramke 16. Odtad kazdy impuls pojawiajacy sie na drugim wejsciu tej bramki przechodzi przez nia swobodnie. Jednoczesnie impuls z ukladu 2 przechodzi te sama droge i wywoluje te same dzialania co impuls generowany w ukladzie 2 w przypadku reperforacji tasmy w sposób okresowy, z ta róznica, ze generowany przez uklad opózniajacy znajdujacy sie miedzy bramkami 8 i 16, impuls ujemny przechodzi6 73 923 swobodnie przez bramke 16 (gdy nie ma bledu), a nastepnie przez bramke 18. Nastepuje reperforacja nastepnego rzadka dziurek i ponowny start tasmy papierowej. Wystapienie któregokolwiek z bledów, np. blad parzystosci, modulu, stop na kresce, powoduje przerzucenie przerzutnika 17 do stanu blokujacego bramke 16.Reperforacja blednego rzadka oraz ponowny start tasmy nie nastepuje.Jesli wjakims miejscu tasmy wymagane jest doperforowanie (skorygowanie tasmy) jakiegos brakujacego rzadka, to po nastawieniu na rejestrze zadanej kombinacji dziurek, w ukladzie sterowania zewnetrznego 3 powodujemy wygenerowanie ujemnego impulsu Yp. Impuls ten po przejsciu bramki 13 zostaje wysylany do perforatora jako impuls startu. Równoczesnie tenze impuls zostaje przylozony do kazdej z 8-miu plytek porównujacych, co spowoduje wyslanie do perforatora, po liniach informacyjnych, impulsów. W ten sposób nastawiona manualnie na rejestrze kombinacja dziurek zostaje wyperforowana, a tasma pierwsza nie przesuwa sie.Nastepny kolejny brakujacy rzadek mozna doperforowac w analogiczny sposób.Jesli w pewnym miejscu tasmy wymagane jest opuszczenie jakiegos zbednego rzadka, to wlacza sie przelacznik S. Wówczas zostaje rozwarty styk n-o a zwarty styk n-p przelacznika S. Równoczesnie z ukladu sterowania zewnetrznego 2 wysylany jest impuls ujemny. Impuls ten zostaje przylozony do bramki 10, co powoduje przesuniecie sie tasmy o jeden rzadek. Reperforacja nie nastapi, gdyz na wejsciu przerzutnika 21 nie pojawi sie impuls powodujacy odblokowanie bramki 20.Kompilowanie kilku tasm lub czesci tasm w jedna przeprowadza sie wykorzystujac mozliwosc zatrzymania przewijanej tasmy na wybranym adresie — pozycji na tasmie lub na kresce wykonanej na tasmie. Dzialanie wiec przebiega tak jak opisywano dotychczas, z tym, ze brakujace rzadki dziurek mozna doperforowac przy pracy okresowej z pulpitu perforatora, a niepotrzebne rzadki mozna opuscic. PL