Pierwszenstwo: Zgloszenie ogloszono: 05.05.1973 Opis patentowy opublikowano: 31.01.1975 73204 KI. 451, 9/36 MKP AOln 9/36 Twórcy wynalazku: Maria Gwiazda, Zofia Chomicka-Balinska, Bogdan Sledzinski Uprawniony z patentu tymczasowego: Instytut Przemyslu Organicznego Warszawa (Polska) Srodek owadobójczy, zwlaszcza do ochrony roslin warzywniczych przed smietkami Przedmiotem wynalazku jest srodek o dzialaniu owadobójczym, a zwlaszcza smietkobójczym do ochrony roslin, szczególnie roslin warzywniczych, zawierajacy jako substancje biologicznie aktywna tionofosforan 0,0-dwumetylo-0-2,4,5-trójchlorofeny- 5 Iowy.Jednym z glównych warunków kwalifikujacych preparaty owadobójcze do stosowania w ochronie roslin, poza pozytecznym dzialaniem owadobój¬ czym, jest brak szkodliwego dzialania fitotoksycz- 10 nego na rosliny chronione przed szkodnikami, w za¬ kresie skutecznych roboczych dawek preparatów.Istotnymi warunkami sa równiez odpowiednio niska toksycznosc dla organizmów stalocieplnych, oraz zdolnosc do szybkiego rozkladu w glebie i ro- 15 slinach, a tym samym niekumulowanie sie w sro¬ dowisku przyrodniczym.Do zwalczania szkodników glebowych, w tym smietek w uprawach warzywnych stosuje sie glów¬ nie preparaty zawierajace jako skladniki biologicz- 20 nie czynne aldrin, dieldrin, trichloronat, chlorfen- winfos. I-reparaty te wykazuja dobra skutecznosc owadobójcza przy braku lub umiarkowanym dzia¬ laniu fitotoksycznym jednak wykazuja takze ujem¬ ne cechy jakimi sa: wysoka toksycznosc dla orga- 25 nizmów stalocieplnych, kwalifikujaca te prepara¬ ty do klasy trucizn lub trwalosc i zdolnosc do gro¬ madzenia sie w srodowisku, albo obie te cechy ra¬ zem.Wymienionych wad nie posiada srodek wedlug 30 2 wynalazku zawierajacy jako substancje biologicz¬ nie aktywna tionofosforan 0,0-dwumetylo-0-2, 4, 5- -trójchlorofenylowy o toksycznosci ostrej dla orga¬ nizmów stalocieplnych wyrazonej liczba LD50 per os w granicach 2000—3000 mg/kg wagi ciala szczu¬ ra oraz szybko rozkladajacy sie i nie zalegajacy w srodowisku. Tionofosforan-0,0-dwumetylo-0-2,4,5- trójchlorofenylowy jest znana substancja owa¬ dobójcza, stosowana w weterynarii do zwalczania gza bydlecego i pasozytów zwierzat oraz w higienie sanitarnej. Nie znalazl jednakze zastosowania w ochronie roslin z uwagi na dyskwalifikujaca go w tej dziedzinie zastosowan ceche, jaka jest jego wysoka fitotoksycznosc.Stwierdzono, ze srodek owadobójczy wedlug wy¬ nalazku sporzadzony z tionofosforanu 0,0-dwume- tylo-0-2,4,5-trójchlorofenylowego dzieki doborowi srodków pomocniczych takich jak nosniki synte¬ tyczne i naturalne oraz substancje dyspergujace, emulgujace, zwilzajace i peczniejace, uzytych w proporcjach podanych nizej moze byc stosowany do zwalczania szkodników roslin, szczególnie smie¬ tek w uprawach warzywnych, poniewaz nie wyka¬ zuje dzialania fitotoksycznego lub wykazuje umiar¬ kowane dzialanie fitotoksyczne na niektóre gatun¬ ki roslin.Srodek wedlug wynalazku zawiera 30—65% wa¬ gowych czystego tionofosforanu 0,0-dwumetylo-0-2, 4,5-trójchlorofenylowego lub 37—80°/o wagowych technicznego koncentratu tionofosforanu 0,0-dwu- 73 20473 204 3 metylo-0-2,4,5,-trójchlorofenylowego o zawartosci skladnika aktywnego nie nizszej od 80%, oraz nie wiecej niz 15% zanieczyszczen w postaci tionofosfo- ranu trójmetylowego wraz z nosnikami stanowiacy¬ mi syntetyczny glinokrzemian w ilosci od 10 do 30% wagowych, oraz naturalny glinokrzemian na przyklad glinke kaolinowa mielona (wielkosc cza¬ stek ponizej 90ja) w ilosci od 4 do 30% wagowych, srodkami dyspergujacymi w ilosci od 3 do 8% wago¬ wych stanowiacymi mieszanine soli wapniowych kwasów lignosulfonowych z produktami rozkladu heksoz i pentoz, srodkiem emulgujacym, którym jest mieszanina soli wapniowych kwasów alkano- benzenosulfonowych z oksyetylenowanymi trójgli- cerydami karboksylowych kwasów nienasyconych w ilosci od 1 do 4% wagowych, lub addukt tlenku etylenu z alkilofenolem w ilosci od 1 do 4% wago¬ wych, jak tez srodkiem zwilzajacym bedacym so¬ lami sodowymi kwasów alkilonaftalenosulfonowych w ilosciach od 0,2 do 2% wagowych i substancja peczniejaca sola sodowa karboksymetylocelulozy w ilosci od 0,5 do 2% wagowych.Z wymienionych skladników sporizadza sie pre¬ parat owadobójczy przez odpowiednie ich nasyce¬ nie, wymieszanie i rozdrobnienie. Srodek moze miec forme uzytkowa przystosowana do inkrustacji nasion, forme proszków zawiesinowych dla zanu¬ rzania korzeni sadzonek lub podlewania roslin, a takze forme uniwersalna odpowiednia dla wszystkich wymienionych wyzej zabiegów ochron¬ nych.Przyklad I. Syntetyczny glinokrzemian w ilosci 20 czesci wagowych nasyca sie stopionym tionofosforanem 0,0-dwumetylo-0-2,4,5-trójchloro- fenylowym w ilosci 60 czesci wagowych, a nastep¬ nie miesza sie z 18,5 czesciami wagowymi natural¬ nej glinki kaolinowej, z 1 czescia soli sodowej kar¬ boksymetylocelulozy oraz 0,5 czesci mieszaniny soli sodowych kwasów alkilonaftalenosulfonowych, a nastepnie rozdrabnia. Gotowy preparat stosuje sie do inkrustacji nasion w nastepujacych dawkach: dla rzodkiewki w ilosci 20—25 g/kg nasion dla fasoli w ilosci 8—10 g/kg nasion dla cebuli w ilosci 6 g/kg nasion.Brak dzialania fitotoksycznego preparatu sporza¬ dzonego wedlug przykladu I ilustruje tablica 1.Tablica 1 Wplyw preparatu do inkrustacji nasion na kielkowanie nasion Daiuka preparatu uj g/kg nasion 10 15 20 28 40 56 112 Kontrola Przedzial ufnosci (a = 0,95) % skielkowanych nasion | cebuli — — 1 82,8 — 82,3 75,0 77,3 5,67 rzodkiewki 95,2 92,7 93,0 — 91,7 — — 96,5 7,07 j 10 15 20 40 45 59 55 60 63 Przyklad II,- 20, czesci wagowych syntetycz¬ nego glinpkrzerhiahu i nasyca sie 60 czesciami wa¬ gowymi stopionego tionofosforanu 0,0-dwumety- lo-0-2,4,5-trójchlorofenylowego a nastepnie miesza sie z 13,5 czesciami wagowymi naturalnego glino- krzemianu, 6 czesciami mieszaniny soli wapnio¬ wych kwasów lignosulfonowych wraz z produktami rozkladu heksoz i pentoz, oraz z 0,5 czesciami wa¬ gowymi soli sodowych kwasów alkilonaftalenosul¬ fonowych, po czym mieszanine rozdrabnia sie.Gotowy preparat stosuje sie do przygotowania papki w proporcji: 5—<10 g/l wody — do zanurza¬ nia korzeni rozsady kapusty, lub kalafiorów a tak¬ ze do sporzadzania zawiesiny wodnej w stezeniach: 0,1% w ilosci 250 ml/mb — do polewania cebuli 0,2% w ilosci 80 ml cieczy na jedna rosline do pod¬ lewania kapusty i kalafiorów, oraz 0,8% w ilosci 0,1 l/mb do podlewania rzodkiewki.Brak dzialania fitotoksycznego preparatu sporza¬ dzonego wedlug przykladu II ilustruje tablica 2.Tablica 2 Wplyw preparatu w postaci proszku zawiesinowego 25 na kielkowanie nasion cebuli 30 Dawka preparatu w g/kg nasion 28 56 112 Kontrola Przedzial ufnosci (a = 0,05) % skielkowanych nasion 80,3 77,3 72,5 77,3 5,67 Przyklad III. 25 czesci wagowych syntetycz¬ nego glinokrzemianu nasyca sie 60 czesciami wago¬ wymi stopionego tionofosforanu 0,0-dwumetylo 0-2,4,5-tró:chlorofenylowego a nastepnie miesza sie z 2 czesciami wagowymi mieszaniny soli wap¬ niowych kwasów alkanobenzenosulfonowych wraz z oksyetylenowanymi trójglicerydami karboksylo- wymi kwasów nienasyconych, 5,5 czesciami wago¬ wymi naturalnego rlinokrzemianu, 6 czesciami mieszaniny soli wapniowych kwasów lignosulfono¬ wych wraz z produktami rozkladu heksoz i pentoz, 1 czescia soli sodowej karboksymetylocelulozy oraz 0,5 czesci wagowych soli sodowych kwasów alkilo¬ naftalenosulfonowych, po czym mieszanine roz¬ drabnia sie. Gotowy preparat moze byc stosowany do wszystkich wymienionych w przykladzie I i II zabiegów ochronnych.Brak lub bardzo slabe dzialanie fitotoksyczne preparatu sporzadzonego wedlug przykladu III ilu¬ struje tablica 3.73204 Tablica 3 Wplyw preparatu uniwersalnego na kielkowanie nasion Dawka preparatu w g/kg nasion 15 30 1 Kontrola Przedzial ufnosci a = 0,05 •/• skielkowanych nasion cebuli 73,8 55,5 66,5 12,87 rzodkiewki 96,5 92,5 98,0 . 2,76 10 15 Przyklad IV. 25 czesci wagowych syntetycz¬ nego glinokrzemianu miesza sie w mieszalniku ty¬ pu kologniot z 60 czesciami wagowymi tionofosfo- ranu 0,0-dwumetylo-0-2,4,5-trójchlorofenylowego i 2 czesciami wagowymi adduktu tlenku etyle¬ nu z alkilofenolem a nastepnie dodaje sie 6 czesci wagowych soli wapniowych kwasów lignosulfono- wych wraz z produktami rozkladu heksoz i pentoz, 6 czesci wagowych naturalnego glinokrzemianu oraz 1 czesc wagowa soli sodowej karboksymety- locelulozy, miesza sie w dalszym ciagu wszystkie skladniki, a nastepnie rozdrabnia sie. Gotowy pre¬ parat moze byc stosowany do wszystkich wymie¬ nionych w przykladzie I i II zabiegów ochronnych.Skuteczne dzialania owadobójcze na smietki pre¬ paratu wg wynalazku w porównaniu z preparatem zawierajacym bromofos, ilustruje tablica 4.Tablica 4 Dzialanie owadobójcze preparatu uniwersalnego przy róznych sposobach stosowania (w odniesieniu do dzialania owadobójczego preparatów znanych) Preparat Preparat wedlug wy¬ nalazku (przyklad I i III) Bromofos Preparat wedlug wy¬ nalazku | (przyklad II i III) Bromofos Preparat wedlug wy¬ nalazku (przyklad II i III) Bromofos Roslina rzodkiewka rzodkiewka kapusta kapusta cebula cebula Sposób stosowania inkrustacja w dawce 30 g/kg nasion » zanurzanie korzeni ro¬ zsady w papce zawie¬ ra 5 g/litr prep. j. w. 10 g/litr podlewanie stez. 0,1% 250 ml/mb. podlewanie stez. 0,2% 250 ml/mb.Sredni procent roslin uszkodzo¬ nych przez smietki 3,32 18,19 0,5 0,25*) 3,1 2,4*) Procent sku¬ tecznosci 94,9 72 1 98,5 1 99,25*) [ 88,1 | 90,8*) 1 *) przy dawkach wyzszych od preparatu wedlug wynalazku Istotnymi zaletami preparatu wedlug wynalazku sa: jego wysoka skutecznosc dzialania owadobój¬ czego przy braku lub bardzo slabym dzialaniu fito- toksycznym na niektóre rosliny, niska toksycznosc dla organizmów stalocieplnych, oraz zdolnosc do szybkiego rozkladu w srodowisku przyrodniczym. PL PL