PL 70 722 Y1 2 Opis wzoru Przedmiotem wzoru uzytkowego jest mechanizm regulacji polozenia srodka ciezkosci w wóz- kach, zwlaszcza w wózkach inwalidzkich. Wózek inwalidzki to pojazd specjalny dedykowany dla osób ze znacznymi dysfunkcjami motorycz- nymi. Istnieje wiele typów wózków inwalidzkich, wymienic mozna: wózki uniwersalne (zwane równiez wózkami ortopedycznymi), wózki pasywne, przeznaczone dla osób nieporuszajacych sie samodzielnie, wózki z napedem elektrycznym (kilka odmian konstrukcyjnych rózniacych sie przeznaczeniem), wózki transportowe (o wymiarach uniwersalnych, przeznaczone do okazyjnego transportu ludzi w szpitalach, na lotniskach itp.), wózki pielegnacyjne (np. toaletowe), wózki sportowe (bardzo wiele rózniacych sie istotnie od siebie odmian konstrukcyjnych, wyspecjalizowanych wedlug wymagan okreslonej dyscypliny sportowej) oraz wózki inwalidzkie aktywne. Wózek inwalidzki aktywny to wózek z napedem recznym przeznaczony do stalego i samodzielnego uzytkowania przez osobe z trwala dysfunkcja motoryczna. Okreslenie „wózek inwalidzki aktywny” jest od- powiednikiem angielskojezycznego okreslenia „wheelchair for active use”. Tego typu wózek w zalozeniu ma umozliwiac osobie z dysfunkcja konczyn dolnych prowadzenie autonomicznego i aktywnego zycia. W polskojezycznej literaturze okreslany bywa zwykle krótszym terminem: „wózek aktywny”. Tego typu wózek inwalidzki czesto bywa mylony z wózkiem sportowym (wózek sportowy sluzy do uprawiania okre- slonej dyscypliny sportu, wózek aktywny – do codziennego funkcjonowania osoby niepelnosprawnej). Wózek aktywny zasadniczo pelni dwie czesciowo antynomiczne funkcje: stabilizuje i utrzymuje w zadanej pozycji cialo uzytkownika (funkcja ortotyczna) oraz umozliwia mu samodzielne poruszanie sie (funkcja transportowa). Posiada on szereg cech odrózniajacych go od pozostalych wózków inwa- lidzkich z napedem recznym. Cechy te maksymalizuja funkcje transportowa wózka, na drugim miejscu stawiajac funkcje stabilizacyjna. Takie podejscie konstrukcyjne umozliwia uzyskanie mozliwie duzej sa- modzielnosci uzytkownika, kosztem zamierzonej niestatecznosci ukladu czlowiek – wózek inwalidzki. Uzytkowanie tego typu wózka wymaga nabycia odpowiedniej techniki jazdy. Wózek aktywny, pomimo tego ze jest dopasowany do wymiarów okreslonego uzytkownika, podlega kilkukrotnej regulacji podczas jego eksploatacji (wraz z nabywaniem i doskonaleniem techniki wydajnej i efektywnej jazdy). Regula- cjom zwykle podlegaja m.in: kat pochylenia oparcia, kat pochylenia tylnych kól oraz umiejscowienie srodka ciezkosci ukladu czlowiek – wózek. Struktura i forma wspólczesnych wózków inwalidzkich aktywnych jest wynikiem wielowiekowej ewolucji stosowanych rozwiazan konstrukcyjnych; dazy sie m.in. do uzyskania malej wagi konstrukcji (np. w wyniku zastosowania lekkich materialów – stopy aluminium, kompozyty tworzyw sztucznych), zapewnienia mozliwosci dopasowania do wymiarów i wymagan uzytkownika, mozliwosci samodziel- nego skladania. Kluczowym parametrem wplywajacym na wlasciwosci eksploatacyjne wózka jest moz- liwosc precyzyjnego ustawienia polozenia srodka ciezkosci ukladu czlowiek – wózek. W porównaniu z innymi typami wózków inwalidzkich wspomniany srodek ciezkosci w wózku aktywnym jest o wiele bardziej przesuniety w kierunku kól tylnych. Takie ustawienie: ? skraca calkowita dlugosc wózka, ? umozliwia jazde na dwóch tylnych kolach podczas pokonywania przeszkód typu kraweznik, ? ulatwia manewrowanie w pomieszczeniach i wykonywanie zwrotów, ? zmniejsza opory ruchu wózka. Kolejna wazna cecha wózka inwalidzkiego jest kat pochylenia kól tylnych, tzw. camber, czyli po- chylenie osi pionowej kazdego z kól tylnych wzgledem osi pionowej wózka. Ujemny camber polepsza wlasciwosci jezdne wózka, zabezpiecza dlonie przed urazami (np. przy przejezdzaniu przez futryny). Podstawowym, w obecnym stanie techniki od polowy XX wieku rozwiazaniem konstrukcyjnym ramy wózka umozliwiajacym zmiane stabilnosci poprzez zmiane polozenia srodka ciezkosci sa wózki, w których os albo osie kól tylnych mocowane sa w gniazdach wyposazonych w kilka otworów umozli- wiajacych wydluzenie lub skrócenie wózka. Przykladem jest wózek inwalidzki wedlug wzoru Ru 56358, w którym tylna os wspólpracuje z po- dluznymi otworami plyt trwale polaczonych z rama. Przy czym otwory te wykonane sa tak, ze ich tylna krawedz jest obnizona. Dodatkowo kola skretne samonastawne (przednie) posiadaja mechanizm umoz- liwiajacy zmiane polozenia ich osi wzgledem osi kól tylnych. Manipulacja wzajemnym ustawieniem osi przednich i tylnych wzgledem siebie pozwala na poprawe stabilnosci wózka i obnizenie polozenia jego srodka ciezkosci. PL 70 722 Y1 3 Znana jest takze mozliwosc regulacji umiejscowienia srodka ciezkosci ukladu „uzytkownik – wó- zek”, polegajaca na przesuwaniu punktu zamocowania kól tylnych – przesuwanie osi kól (belki laczacej kola) za pomoca innych rodzajów mechanizmów. W opisie patentowym numer EP 1116480 opisana jest konstrukcja wózka inwalidzkiego, w którym os tylnych kól jest przesuwna, a jej odleglosc od kól przednich regulowana jest za pomoca sruby lacza- cej os z rama wózka. Operacja taka mozliwa jest do wykonania po umieszczeniu na wózku uzytkownika, jak tez bez jego udzialu. Oznacza to, iz z rozwiazania tego moze korzystac takze osoba, która siedzi w wózku bez pomocy osób trzecich. Nie bylo to mozliwe w konstrukcjach znanych wczesniej. Natomiast w opisie patentowym numer US 5356172 opisana zostala konstrukcja wózka inwa- lidzkiego, w którym odleglosc pomiedzy przednimi i tylnymi kolami jest stala, natomiast regulacja po- lozenia srodka ciezkosci odbywa sie poprzez mozliwosc przesuwania samego siedziska wzdluz belek ramy wózka. Rozwiazania takie wymagaly skomplikowanej budowy wózka inwalidzkiego, a uzytkownik mial trudnosc w swobodnej regulacji srodka ciezkosci. Celem wzoru jest stosowanie bezstopniowej regulacji kata pochylenia tylnych kól, a dodatkowo – uproszczenie konstrukcji wózka inwalidzkiego. Mechanizm regulacji polozenia srodka ciezkosci zwlaszcza w wózku inwalidzkim zawiera rame siedziska zbudowana z dwóch podluznic: lewej i prawej, które sa rozmieszczone symetrycznie wzgle- dem siebie. Profile stanowiace podzespól regulujacy obejmuja kazda z dwóch podluznic lewa i prawa ramy siedziska wózka. Podzespól regulujacy ma forme profili otwartych i/lub zamknietych. Na podluz- nice prawa i lewa sa nasuniete elementy przesuwne, przy czym elementy przesuwne sa polaczone za pomoca belki. Korzystnie belka ma regulowana dlugosc. Mechanizm umieszczony jest w ramie siedzi- ska wózka inwalidzkiego i ma postac rozmieszczonych symetrycznie wzdluz ramy wózka szeregu otwo- rów odpowiadajacych rozmieszczeniem oraz rozmiarami otworom, w jakie wyposazone sa elementy przesuwne. W odpowiadajacych sobie otworach ramy i elementów przesuwnych umieszczone sa blo- kady, jakie przechodza przez odpowiadajace sobie otwory podluznic ramy i elementów przesuwnych. W odniesieniu do rozwiazan istniejacych w stanie techniki – przedmiotowy wynalazek umozliwia stosowanie bezstopniowej regulacji kata pochylenia tylnych kól i upraszcza konstrukcje wózka inwalidz- kiego (co ulatwia np. zaladunek wózka do samochodu). Dodatkowo koncentryczna budowa mechani- zmu (jednoczesna zmiana polozenia obu kól tylnych) stanowi istotne ulatwienie obslugi zwlaszcza dla osób niepelnoprawnych uzywajacych wózka. Przedmiot wzoru jest przedstawiony w przykladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przed- stawia rame siedziska wózka inwalidzkiego, fig. 2 przedstawia mechanizm regulacji polozenia srodka ciezkosci wózka. Mechanizm regulacji polozenia srodka ciezkosci wózka, zwlaszcza wózka inwalidzkiego zawiera rame siedziska zbudowana z dwóch podluznic: lewej (1) i prawej (2), które sa rozmieszczone syme- trycznie wzgledem siebie. Profile stanowiace podzespól regulujacy obejmuja kazda z dwóch podluznic lewa (1) i prawa (2) ramy siedziska wózka. Podzespól regulujacy ma forme profili otwartych i/lub za- mknietych. Na podluznicy prawej (2) jest zamocowany przesuwnie element (4), a na podluznicy lewej (1) – element (3), przy czym elementy te sa polaczone za pomoca belki (5). Belka (5) ma regulowana dlugosc. Mechanizm umieszczony jest w ramie siedziska wózka inwalidzkiego i ma postac rozmiesz- czonych symetrycznie wzdluz ramy wózka szeregu otworów odpowiadajacych rozmieszczeniem oraz rozmiarami otworom, w jakie wyposazone sa elementy przesuwne (3) i (4). W odpowiadajacych sobie otworach ramy i elementów przesuwnych (3) i (4) umieszczone sa blokady, jakie przechodza przez odpowiadajace sobie otwory podluznic ramy i elementów przesuwnych. PL PL