Sposób i urzadzenie do pomiaru wydluzalnosci i elastycznosci klejów roslinnych i ciasta Przedmiotem wynalazku jest sposób pomiaru wydluzalnosci i elastycznosci klejów roslinnych i ciast oraz urzadzenie do stosowania tego sposobu.Jak wiadomo wlasciwosci wydluzalnosci klejów roslinnych sa zalezne od odpowiednich czynników jakos¬ ciowych pszenicy i mak' pszennej. Pod pojeciem wydluzalnosci klejów roslinnych rozumie sie odpowiednie wydluzenie mierzone w centymetrach próbki wydluzonego, wilgotnego kleju do momentu zerwania tejze próbki.Wyniki pomiarów sa wykorzystywane podczas mieszania maki lub mieszania róznych gatunków zboza przed zmieleniem, przy ocenie zestawu przemialowego, ustalaniu wplywu zastosowanej masy z maki na wydluzalnosc i wytrzymalosc na rozciaganie itp. Ponadto mozna sprawdzic zachowanie sie materialu próbki w przypadku zmian chemicznych i fizycznych badanej masy. Ocena wielkosci wydluzania kleju roslinnego jest bardzo waznym parametrem i prawidlowe okreslenie jego wielkosci jest niezbedne w wielu dziedzinach takich jak uszlachetnianie zbóz, skup i przechowywanie produktów rolnych oraz sprzedaz pszenicy i maki w zakladach zajmujacych sie przemialem zbóz, w piekarnictwie, a takze przy ocenie jakosci w badaniach naukowych.Sprawdzanie wydluzalnosci i elastycznosci przeprowadzano dotychczas sposobami recznymi. Recznie uksztaltowana próbka ciasta po umieszczeniu nad odpowiednia podzialka byla rozciagana oburacz az do mo¬ mentu zerwania próbki i na skali odczytywano wielkosc wydluzenia próbki. Istotna wada tego sposobu jest to, ze mimo wykonywania duzej ilosci prób i scislego przestrzegania rezimu badan, wyniki wykazywaly duze bledy, które powstawaly w wyniku subiektywnej oceny pomiaru oraz ze wzgledu na niemozliwosc ponownego odtwa¬ rzania warunków pomiaru.Okreslenie jakosci kleju i innych mechanicznych wlasciwosci ciasta jest bardzo waznym problemem i dlate¬ go poswiecono mu wiele uwagi i badan, które mialy na celu wyeliminowanie przy pomiarach wydluzalnosci próbki czynnika subiektywnego oraz stworzenia warunków zapewniajacych powtarzalnosc pomiarów. Istotnym zagadnieniem przy zastosowaniu mechanicznych metod pomiarowych jest zapewnienie pewnego mocowania badana próbki wzorcowej. Wykorzystywane dotychczas urzadzenia pneumatyczne i mechaniczne nie zapewnialy2 70 538 jednakowych warunków mocowania materialu próbki w trakcie przeprowadzanej próby rozciagania, gdyz w tych przypadkach mialy miejsce takie niekorzystne zjawiska jak wysysanie i deformacja ksztaltu badanej próbki.Wskutek tego nie mozna stworzyc warunków odtwarzania procesu pomiarowego, a mocowanie badanej próbki jest niepewne. Przy pomiarach wydluzalnosci kleju wylania sie nastepna trudnosc, a mianowicie problem odczy¬ tywania poprawnego wartosci pomiaru, co w dotychczasowych rozwiazaniach bylo mozliwe jedynie na drodze stosowania skomplikowanych urzadzen. Znane urzadzenia skladaja sie z napedzanego silnikiem urzadzenia roz¬ ciagajacego, które w momencie zerwania próbki zostaje wstrzymane mechanicznie lub elektrycznie. Urzadzenia te jednak sa dosc drogie, a zarazem nie zapewniajace wlasciwych wyników pomiarów.Celem wynalazku jest zastosowanie takiego sposobu i urzadzenia do pomiarów wydluzalnosci i elastycznos¬ ci klejów roslinnych i ciasta, które wyeliminuja wyzej wymienione wady znanych urzadzen i pozwola na wykony¬ wanie pomiarów nie obarczonych bledem subiektywnym za pomoca prostych sposbów, a takze zapewnia mozli¬ wosc odtwarzania warunków pomiaru. Dla spelnienia powyzszych wymogów, badana próbke umieszcza sie w specjalnym zasobniku wzorcowym, który po wlozeniu ciasta nadaje mu ksztalt próbki wzorcowej poprzez sprasowanie i ze próbka umieszczona w zasobniku jest poddawana procesowi zrywania, przy czym wlasciwe utrzymanie próbki zapewnia sila tarcia wystepujaca miedzy scianami zasobnika i próbka wzorcowa. Wynalazek precyzuje zasady sposobu pomiarów wydluzalnosci klejów roslinnych i ciasta oraz podaje no\ye rozwiazanie urzadzenia, które sklada sie z zasobnika wzorcowego podzielonego na dwie polówki, przy czym po wlozeniu ciasta do zasobnika i sprasowaniu, próbka wzorcowa uzyskuje odpowiedni ksztalt. Próbka wzorcowa wraz z za¬ sobnikiem zostaje odlozona na pewien okres do lezakowania, po czym jest poddana rozciaganiu az do momentu zerwania, przy czym jako sile mocujaca próbke wykorzystuje sie sile tarcia, wystepujaca miedzy próbka wzorcowa, a scianami zasobnika wzorcowego.Urzadzenie do prowadzenia sposobu wedlug wynalazku sklada sie zatem z zasobnika wzorcowego podzie¬ lonego na polówki, których dwudzielny plaszcz jest zamykany za pomoca wzdluznie usytuowanego sworznia, przy czym stykajace sie konce polówek zasobnika maja ksztalt stozkowy, podczas gdy pozostale czesci zasobni¬ ka maja scianki perforowane o ksztalcie cylindrycznym. Poza tym zasobnik wzorcowy jest wyposazony w rucho¬ me tloki.Wynalazek eliminuje skomplikowane urzadzenie hamulcowe stosowane w znanych rozwiazaniach, nato¬ miast problem zatrzymania urzadzenia w momencie zerwania próbki jest rozwiazany przez specjalne urzadzenie wylaczajace, które sklada sie ze sruby z zaklinowanym kolem zebatym, sluzacej do napedu ruchomej glowicy, przy czym wyzej wymienione kolo zebate zazebia sie z posrednim kolem zebatym zamontowanym na ruchomej dzwigni, które przenosi naped od silnika elektrycznego. Odsuwane kolo zebate i wylacznik elektryczny zapew¬ niaja wylaczenie urzadzenia w momencie zerwania próbki. Jak wynika z powyzszego, sposób i urzadzenie wedlug wynalazku spelniaja calkowicie zalozone wymagania. Uksztaltowana w zasobniku próbka wzorcowa sklada sie z jednakowej ilosci badanego kleju lub ciasta, a pewne utrzymywanie badanej próbki zapewnia duza perforowana powierzchnia scianek zasobnika, co pozwala na jednoznaczne i dokladne prowadzenie badan.Wynalazek jest blizej objasniony na rysunku na podstawie przykladu jego wykonania, na którym fig. 1 przedstawia schematyczny widok urzadzenia wedlug wynalazku, fig. 2 — zasobnik urzadzenia w czesciowym przekroju, fig. 3 — ideowy schemat urzadzenia wylaczajacego. Urzadzenie, zgodnie z wynalazkiem, sklada sie z trzech podstawowych czesci. Na prawej stronie fig. 1 znajduje sie czesc urzadzenia przeznaczona do przygoto¬ wywania próbek wzorcowych. Srodkowa czesc rysunku przedstawia naped urzadzenia, a na lewej stronie pokaza¬ no mechanizm naprezania próbki przez podnoszenie zasobnika wzorcowego.Komora przygotowania próbki i lezakowania jest zamykana drzwiczkami 1 i jest na rysunku niewidoczna, zlaczenie przelacznika 2 powoduje uruchomienie mechanizmu napedowego zrywania próbki, czyli mechanizmu ruchu zasobnika wzorcowego, przy czym mechanizm pozwala na ruch w dwóch kierunkach. Kiedy mechanizm napedzajacy znajduje sie w górnym polozeniu, to urzadzenie podnoszenia powoduje ruch skierowany do góry, a w przypadku gdy urzadzenie to znajduje sie w dolnym polozeniu zostaje wlaczony posuw skierowany ku dolowi. Przelacznik 3 uruchamia urzadzenie. Zasobnik próbki wzorcowej zostaje zamocowany za pomoca ele¬ mentu wysuwanego i sciaganego, podczas gdy górna czesc zasobnika 5 zostaje polaczona z ruchoma glowica 6.Ruchoma glowica 6 porusza sie na dwóch kolumnach 7, przy czym naped glowicy stanowi sruba 8. Sruba 8 jest polaczona z silikiem elektrycznym za pomoca przekladni zebatej 19, 20. Przekladnia zebata ma konstrukcje specjalna. Zadzialanie przelacznika 3 powoduje równoczesne rozsuniecie sie przekladni zebatej i wylaczenie silnika, a wiec w momencie zerwania próbki wzorcowej ciasta nastepuje wylaczenie urzadzenia.3 70 538 Zatem od tego momentu wirujace czesci nie przekazuja napedu do ruchomej glowicy, a wiec praktycznie glowica zatrzymuje sie w tym punkcie, w którym nastapilo zerwanie próbki wzorcowej, co pozwala na latwe odczytanie wyniku pomiaru. Do ruchomej glowicy 6 jest przymocowana ruchoma skala 9. Posiada ona centyme¬ trowa podzialke, na której mozna odczytac wydluzenie próbki. Zasobnik próbki wzorcowej jest przedstawiony na fig. 2. Zasobnik sklada sie z identycznych czesci 10, 11. Plaszcz polówek zasobnika jest podzielony na dwie czesci, które sa polaczone za pomoca sworznia 12, co umozliwia zamykanie i otwieranie elementów plaszcza polówek zasobnika. Przez przestawienie czopów i3 mozna równoczesnie przestawiac obydwie polówki zasobni¬ ka. Polówki zasobnika moga byc otwierane takze pojedynczo, a w tym przypadku nalezy wyjac sworzen zabez¬ pieczajacy 14. Kolek ustalajacy 15 zabezpiecza sworzen 14 przed wypadaniem. Ksztalt wnetrza obydwu poló¬ wek zasobnika 10, 11, jest taki, ze w miejscu gdzie nastepuje zerwanie próbki, to znaczyw miejscu styku dwóch konców polówek maja one ksztalt stozkowy, dzieki czemu w procesie zrywania zostaje wyeliminowany wplyw tarcia o scianki zasobnika. W celu wzmocnienia tarcia, zapewniajacego mocne uchwycenie próbki, w obydwu polówkach zasobnika zostaly wykonane otwory perforacji. Tloki 16 sluza do zgniatania ciasta w trakcie lezako¬ wania. Przy pomiarach wydluzania próbki, w momencie zerwania, ruch posuwisty glowicy 6 zostaje natychmiast wylaczony.Silnik elektryczny napedza kolo zebate 18, które zazebia sie z kolem 19. Kolo zebate 19 przekazuje naped na srube 8 poprzez zaklinowane na niej kolo zebate 20. Równoczesnie wylacznik 3 uruchamia ramie 21 i przelacznik elektryczny 22. Przy wylaczeniu, gdy ramie 3 lub 21 wykonuje ruch w lewo nastepuje wylaczenie doplywu pradu do silnika. Silnik zostaje wylaczony momentalnie, gdyz ramie 21 odsuwa.zamontowane na nim kolo zebate 19, a w zwiazku z czym zostaje przerwane polaczenie miedzy kolami zebatymi 19, 20, a wiec nastepuje zatrzymanie sruby w miejscu zerwania próbki wzorcowej.Pomiary wykonywane za pomoca urzadzenia wedlug wynalazku przeprowadza sie w nastepujacy sposób: otwarte polówki zasobnika kladzie sie na stole, do zasobnika naklada sie uprzednio przygotowana kleista mase, po czym zamyka sie go i wklada sie sworznie zabezpieczajace. Od strony zewnetrznej zostaja wsuniete dwa tloki i tak zlozony przyrzad wklada sie do czesci urzadzenia przeznaczonej do lezakowania próbek wzorcowych. Ta czesc urzadzenia zgodnie z zyczeniem moze byc komora termostatyczna lub komora bez regulacji temperatury, w której próbka lezakuje przez 15 minut pcd stalym, lecz zawsze jednakowym cisnieniem. Dzieki temu próbka umieszczona w zasobniku ma jednakowy ksztalt, a wiec w procesie zrywania zawsze bierze udzial jednakowa masa ciasta. Nadwyzka ciasta zostaje odprowadzona przez otwory perforacyjne zasobnika. Ponadto czesc ciasta wchodzaca do otworów perforacji zapewnia pewne umocowanie próbki wzorcowej w trakcie przeprowadzania pomiaru. Tak przygotowana próbka zostaje umieszczona w zasobniku na elemencie 4 urzadzenia, przy czym zasobnik zostaje polaczony z ruchoma glowica 6, po czym nastepuje wlaczenie urzadzenia i rozpoczyna sie proces rozciagania próbki az do momentu zerwania, po czym odczytuje sie wynik pomiaru na skali urzadzenia. PL