Uprawniony z patentu: Polska Akademia Nauk Zaklad Doswiadczalny Budowy Aparatury Naukowej „Unipan", War¬ szawa (Polska) Tlokowy dozownik cieczy Przedmiotem wynalazku jest tlokowy dozownik cieczy przeznaczony do dokladnego ciaglego lub pojedynczego dozowania cieczy, znajdujacy zasto¬ sowanie przy wszelkich pracach analitycznych, jako automatyczna strzykawka np. przy masowym szczepieniu zwierzat, a takze jako automatyczna biureta o szerokim zakresie dozowania.Znane sa tlokowe dozowniki cieczy z napedem mechanicznym, w których zamiana obrotowego ru¬ chu silnika na prostoliniowy ruch tloka jest reali¬ zowana za pomoca kola zebatego napedzajacego zebatke.Znane sa dalej dozujace pompy tlokowe o do¬ kladnosci dozowania ± 1%. W pompie tej ruch obrotowy silnika zostaje zamieniony za posred¬ nictwem walu korbowego i mimosrodowego laczni¬ ka na ruch wahliwy dzwigni dwuramiennej, która z kolei nadaje tlokowi ruch posuwisto-zwrotny. Os obrotu dzwigni dwuramiennej jest przestawna i za pomoca jej przesuwania reguluje sie wielkosc dozy na jeden skok tloka, przy czym regulacje te mozna dokonywac w sposób ciagly, takze w pompie pra¬ cujacej. Pompa jest zaopatrzona w zawory ssacy i tloczacy, korzystnie w ukladzie zdwojonym po- sobnym, dla zabezpieczenia niezawodnego zamknie¬ cia nawet w przypadku zanieczyszczenia jednego zaworu.Te znane urzadzenia maja pewne niedokladnosci.Urzadzenia zaopatrzone w zebatke charakteryzuja sie mala dokladnoscia, a ponadto musza byc wy- pdsazone w skomplikowany mechanizm ruchu na- wrotnego. Natomiast urzadzenia z mechanizmem korbowoHmimosrodowym, niezaleznie od skompli¬ kowanej konstrukcji, sa pozbawione mozliwosci wyzwalania ruchu pojedynczego. Wynika ito ze sztywnego sprzezenia elementów przenoszacych ruch miedzy silnikiem a tlokiem. Ponadto zawory kulkowe, w które zaopatrzone sa te urzadzenia, nie nadaja sie do dozowania cieczy lepkich i cieczy o duzej agresywnosci chemicznej, co w istotny spo¬ sób ogranicza zakres stosowania znanych dozow¬ ników.Wynalazek ma na celu opracowanie konstrukcji dozownika cieczy z napedem mechanicznym, który odznaczalby sie wyzsza od dotychczas osiaganych dokladnoscia dozowania, mozliwoscia wyzwalania ruchu pojedynczego, mozliwoscia dozowania w ru¬ chu ciaglym ze znacznymi szybkosciami oraz pros¬ tota konstrukcji.Oel ten osiagnieto przez zaopatrzenie dozownika w tlok przesuwany w kierunku roboczym za po¬ moca stykajacej sie z nim jednoramliennej dzwigni.Po drugiej stronie dzwigni jest umieszczone ramie, wprawiane w ruch obrotowy od silnika za posred¬ nictwem przekladni bezstopniowej. Ramie to styka sie z dzwignia i przy kazdym obrocie unosi dzwig¬ nie, a za jej posrednictwem tlok. Stykajacy sie z tylnym dnem tloka koniec dzwigni ma droge ruchu ograniczona za pomoca trzpienia sruby mi¬ krometry cznej. Dzwignia jest ponadto zaopatrzona 70 3153 w zaczep do wyzwalania pojedynczego ruchu do¬ zownika. Ruch powrotny tloka odbywa sie pod dzialaniem sprezyny. Nia cylindrze jest umiesz¬ czona plytka z przewodami ssacymi i tloczacym, przesuwana za posrednictwem krzywki. Krzywka ta jest sprzezona z obrotowym ramieniem uno¬ szacym dzwignie.Obrotowe ramie styka sie z dzwignia za po¬ srednictwem umocowanego na jego koncu lozyska.Zaczep do wyzwalania ruchu pojedynczego jest umocowany przesuwnie w kierunku prostopadlym do plaszczyzny ruchu obrotowego ramienia,a w po¬ zycji przesunietej jego zakonczenia, przedluzone pod dzwignie jednoromienna, znajduje sie na dro¬ dze sruchu lozyska, umocowanego na koncu obroto¬ wego ramienia.Na koncu dzwigni jednoramiennej, stykaj acym sie stale-z* tlokiem* dozownika, jest umieszczone lo¬ zysko.Dozownik wedlug wynalazku jest skonstruowany przy odstapieniu od tradycyjnej zasady sztywnego sprzegania tloka ze zródlem napedu. Oddzialywa¬ nie napedu tylko na ruch roboczy przy ruchu powrotnym pod dzialaniem, sprezyny, powaznie uproscilo cala konstrukcje i umozliwilo dogodne zastosowanie sruby mikrometrycznej do regulacji dozowania. Dzieki temu osiagnieto dokladnosc do¬ zowania ± 0,5%.* Zastapienie tradycyjnych zaworów przesuwna plytka z elastycznymi przewodami za¬ pewnia przeplyw cieczy z minimalnym dlawieniem, a tym samym umozliwilo zwiekszenie czestotli¬ wosci dozowania. Wreszcie mechanizm zaczepowy umozliwia dogodne uzyskiwanie ruchu pojedyncze¬ go, co zwiekszylo uniwersalnosc zastosowan do¬ zownika.Przedmiot wynalazku jest dokladniej opisany na przykladzie wykonania w zwiazku z rysunkiem, na którym pokazano schemat dozownika w widoku aksonometrycznym.Silnik 1 za posrednictwem bezstopniowej prze¬ kladni 2 napedza tarcze 3 z krzywka 4. Tarcza 3 jest zaopatrzona w walek 5 z ramieniem 6 zakon¬ czonym lozyskiem 7. Nad plaszczyzna ruchu lozys¬ ka 7 jest umieszczona jednoramienna dzwignia 8 zamocowana obrotowo w punkcie 9. Dzwignia 8 jest na koncu zaopatrzona w lozysko 10 wspieraja¬ ce sie o tlok 11 dozownika umieszczony w cylin¬ drze 12. Miedzy kolnierzem tloka 11 a cylindrem 12 jest umieszczona sprezyna 13. Na cylindrze 12 znajduje sie plytka 14 przesuwana ruchem posu¬ wisto-zwrotnym za pomoca ramienia 15, 16 nape¬ dzanego przez krzywke 4. Plytka 14 ma dwa otwory zaopatrzone w koncówki, na których sa umocowane nie pokazane na rysunku elastyczne weze.Pod lozyskiem 10 w osi tloka 11 znajduje sie sruba mikrometryczna 17 stanowiaca regulowany ogranicznik ruchu tloka 11 ku dolowi.Na dzwigni 8 jest ponadto umieszczony mecha¬ nizm wyzwalania ruchu pojedynczego, zaopatrzony w zaczep 18 wspólpracujacy za pomoca pazura z wystepem 19 na dzwigni 8. Zaczep 18 jest umo¬ cowany wahliwie i jest przedluzony pod dzwignie 8 do miejsca znajdujacego sie na drodze ruchu kolowego lozyska 7. Ponadto jest on umocowany przesuwnie w kierunku prostopadlym do plasz- 1315 4 czyzny ruchu lozyska 7, zaznaczonym schematycz¬ nie na rysunku strzalka 20.Dozownik dziala w sposób nastepujacy. Tlok 11 wykonuje ruch * roboczy ku górze pod naciskiem dzwigni 8, unoszonej przez ruch kolowy ramienia 6. W czasie tego ruchu zostaje wypchnieta z do¬ zownika okreslona ilosc cieczy, a równoczesnie sprezyna 13 zostaje scisnieta. Po przejsciu lozyslta 7 przez punkt górny dzwignia 8 oraz tlok 11 cofaja sie pod dzialaniem sprezyny 13 az do momentu, gdy lozysko 10 na koncu dzwigni 8 oprze sie o trzpien sruby mikrometrycznej 16. W czasie tego ruchu powrotnego nastepuje zassanie do cylindra nowej porcji cieczy. W momencie gdy tlok 11 znajduje sie w górnym martwym punkcie, ruch krzywki 4 powoduje przesuniecie plytki 14, odsu¬ niecie znad otworu w cylindrze 12 przewodu tlocz¬ nego ii przemieszczenie nad otwór przewodu ssa¬ cego.Czestotliwosc ruchów tloka 11 reguluje sie za po¬ moca bezstopniowej przekladni 2. Wielkosc dawki reguluje sie za pomoca sruby mikrometrycznej 17, która bezstopniowo zmienia objetosc zasysana, a wiec i dozowana. Ruch pojedynczy dozownika uzyskuje sie za pomoca zaczepu 18. Gdy jest on odsuniety spod pazura 19, dozownik dziala w ru- s chu ciaglym; kazdy obrót ramienia 6 powoduje zassanie i wypchniecie jednej dawki, zas lozysko 7 imija z boku dolna czesc zaczepu 18. Gdy zaczep 18 jest przesuniety pod pazur 19, dzwignia 8 zosta¬ je podtrzymana w górnytm punkcie i tlok 11, przy obracajacym sie ramieniu 6, (pozostaje nieruchomy.Odbezpieczenie zaczepu powoduje jednokrotne od¬ chylenie go za pomoca lozyska 7, w momencie gdy lozysko to znajduje sie w górnym punkcie, i wy¬ konanie przez tlok jednego cyklu pracy. Uwalnia¬ nie dzwigni 8 przez lozysko 7, gdy znajduje sie ono w górnym punkcie, zabezpiecza te dzwignie i tlok 11 przed naglym opadnieciem i ewentualnym 40 uszkodzeniem.Sprezyna 13, niezaleznie od spelnienia roli ele¬ mentu wywolujacego ruch powrotny tloka 11, wy¬ wiera staly nacisk ku górze na cylinder 12, co zabezpiecza stale przyleganie dna cylindra do prze- 45 suwnej plytki 14. PL PL PL PL