Pierwszenstwo: 23.1V.1968 Wielka Brytania Opublikowano: 10.1.1974 KI 32b,23/00 MKP C03c 23/00 Wspóltwórcy wynalazku: Jack Lawrenson, David Jones Wlasciciel patentu: Pilkington Brothers Limited, Liverpool (Wielka Brytania) Urzadzenie do modyfikacji tasm szklanych Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do mo¬ dyfikacji tasm szklanych.Znane jest nadawanie zadanych wlasciwosci po¬ wierzchniowych tasim szklanych przez stosowanie stopniowego modyfikatora dzialajacego na szklo podczas styku z jego powierzchnia. Szklo podczas tego procesu jest podgrzane lufo znajduje sie w sta¬ nie jeszcze stopionym bezposrednio po wytworzeniu i przesuwa sie pod stopionym modyfikatorem jako ciagla tasma.Powierzchniowa modyfikacja szkla powodowana jest przenikaniem czasteczek ze stopionego modyfi¬ katora na powierzchnie szkla. Modyfikacja ta moze byc sterowana za pomoca regulowania atmosfery utleniajacej w przestrzeni miedzy stopionym mody¬ fikatorem a szklem lub przez przeplyw pradu elektrycznego poprzez modyfikator i szklo.Stopiony modyfikator bedacy w styku ze szklem utrzymywany jest w zadanym polazeniu za pomoca podluznego uchwytu, zwykle w postaci dlugiego plaskownika umieszczonego poziomo w poprzek tasmy szklanej. Do plaskownika tego przyczepiony jest stopniowy modyfikator dzieki silom przyle¬ gania.Podczas pracy urzajdzenia element ten ma pod-, wyzszona temperature, przy czym jest on zawie¬ szony blisko powierzchni podgrzanej tafli szklanej za pomoca wieszaka. Niewielkie odksztalcenie srod¬ ka uchwytu wzgledem jego konców spowodowane jest jego ciezarem, co pociaga nielpozadana zmiane 10 15 20 25 odleglosci miedzy tym uchwytem,, a modyfikowana powierzchnia szkla oraz rózne dzialanie modyfika¬ tora wzdluz dlugosci uehwyltu.Znane jest urzadzenie do modyfikowania po¬ wierzchni szkla zawierajace podluzny uchwyt, do którego przyczepiony jest stopiony modyfikator, który podczas pracy urzadzenia styka sie z po¬ wierzchnia szkla, przeznaczony do modyfikacji, przy czym uchwyt ten podwieszony jest na po¬ ziomej konstrukcji belkowej za pomoca pewnej ilosci srub rozstawionych wzdluz dlugosci belek.Urzadzenie to zawiera ponadto pionowa regulacje przynajmniej jednej sruby celem skompensowania naturalnego ugiecia belkowej konsttrukcji i dopro¬ wadzenia podluznego uchwytu do ksztaltu prosto¬ liniowego lub do ksztaltu zalozonego, zgodnego z ksztaltetm tasmy szkla.Celem wynalazku jest udoskonalenie znanego urzadzenia do modytfikacji powierzchni tasm szkla¬ nych przez umieszczenie w tym urzadzeniu przy¬ najmniej jednego zespolu do pionowej regulacji konców podluznego uchwytu modyfikatora, celem zmniejszenia do minimum wplywu rozszerzalnosci cieplnej tego uchwyitu.Zlgodnie z wynalazkiem urzadzenie do modyfiko¬ wania powierzchni podgrzanych tasm szklanych zawiera podluzny uchwyt, do którego przyczepiony jest dzieki silom przylegania stopiony modyfikator.Modyfikator ten podczas pracy urzadzenia styka sie z modyfikowana powierzchnia szkla. Urzadzenie za- 68 3723 68 372 4 wiera ponadto regulowane sruby, na których za¬ wieszony jest pod konstrukcja belkowa wspomnia¬ ny uchwyt podluzny oraz zespoly regulacyjne do pionowej regulacji przynajmniej jednego konca tego uchwytu celem jego utrzymywania podczas 6 pracy urzadzenia w ksztalcie prostoliniowym lub innym zgodnym z zalozonym.Najkorzystniej, podgrzane szklo umieszczone jest na kapieli stopionego metalu umieszczonego w zbiorniku. Regulacja konców podluznego uchwy- io tu dokonywana jest mechanicznie na zewnatrz zbiornika z kapiela.Zespoly regulacyjne zgodnie z wynalazkiem za¬ wieraja klin stykajacy sie ze wspomnianym kon¬ cem uchwytu lub jego wieszaka, przy czym klin is ten jest przesuwany wzdluz uchwytu celem piono¬ wej regulacji wysokosci jego konców.Regulacja polozenia klina dokonywana jest w przedstawionym przykladzie za pomoca nagwin¬ towanego walka, którego nakretka jest unierucho- 20 miona wzgledem uchwytu modyfikatora. Walek ten jest ponadto polaczony z klinem, celem jego prze¬ suwania w kierunku osiowym i polaczony jest z obracajacym go pradem regulacyjnym wyprowa¬ dzonym na zewnatrz zbiornika. 25 Przedmiot wynalazku jest przedstawiony w przy¬ kladzie wykonania na rysunku, na którym fig. 1 przedstawia urzadzenie do modyfikacji powierzchni szkla w czesciowym przekroju i w czesciowym wi¬ doku perspektywicznym, fig. 2 — czesc urzadzenia 30 w przekroju poprzecznym, fig. 3 — powiekszony pionowy przekrój koncowego zespolu, pokazanego równiez na fig. 2 i fig. 4 — przekrój wzdluz linii 4 — 4 z fig. 3, Urzadzenie do modyfikacji powierzchni szkla (35 weldlug wynalazku przedstawione na fig. 1 posiada ksztalt zbiornika majacego dno 1 oraz sciany bocz¬ ne 2 stanowiace jedna caloisc. W zbiorniku znajduje sie kapiel 3 stopionego metalu, najkorzystniej cyny lub jej wysokoprocentowych stopów. Metal ten po- 40 siada szczególna wlasciwosc, a mianowicie jego ciezar wlasciwy jest wiekszy od ciezaru wlasciwego szkla. Ponad katpiela utrzymywana jest atmosfera ochronna ograniczona konstrukcja dachowa,, której nie pokazano na rysunku celem wiekszej przejrzy- 45 stosci.Szklo na przyklad sodowo-wapniowo-krzemowe podawane jest na kapiel 3 metalu ze sterowana szybkoscia jako wstepnie uksztaltowana tasma lub jako stopiona masa, wylewana na powierzchnie sto- 150 pionego metalu z okreslona szybkoscia, a która na¬ stepnie rozplywa sie po powierzchni kapieli 3 na boki, tworzac dzieki ogranicznikom bocznym tasme szklana 4.Tasma ta jest nastepnie przesuwana po powierz- B5 chni kapieli wzdluz zbiornika w kierunku strzal¬ ki A. Temiperatura tasmy 4 podczas jeij przesuwa¬ nia sie regulowana jest sterowanymi grzejnikami zanurzonymi w kalpieli oraz umieszczonymi w prze¬ strzeni ochronnej. Grzejników tych dla wiekszej co czytelnosci rysunków nie umieszczono na filgurach.Celem nadania zadanej charakterystyki górnej powierzchni przesuwajacej sie tasimie 4 ponad ta powierzcihnia umieszczony jest modyfikator 5 utrzymywany w poprzek tasmy w styku z jej górna es powierzchnia. Modyfikator 5 w postaci stopionego materialu utrzymywany jest przez podluzny uchwyt 6 umocowany w poiprzek tasmy, 4 równo¬ legle ponad jej górna powierzchnie tworzac szcze¬ line na przyklad 3 do 4 mm.Modyfikator 5 w postaci stopionego materialu zwilza dolna powierzchnie uchwytu 6 utrzymujac sie na tej powierzchni dzieki silom przyczepnosci.Tak wiec przesuwajaca sie tasma szklana 4 górna swa powierzchnia pozostaje stale w styku z mo¬ dyfikatorem 5. Sila przyczepnosci modyfikatora 5 do uchwytu 6 przynajmniej czesciowo niweluje jego nacisk na powierzchnie szkla i zalpobiega jego oderwaniu od tego uchwytu oraz jakimkolwiek przesunieciom wraz z tasma 4.Modyfikatorem 5 moze byc stopiony metal lub jego stopy. Na przyklad metalem takim moze byc cyna, olów, bizmut, antytmon, ind, cynk lub tal.Stopami moga byc stopy cyny, olowiu z litem, sodem, potasem, cynkiem, magnezem* miedzia lub srebrem. Uchwyt 6 moze byc na przyklad wyko¬ nany z dowolnego metalu z grupy platynowców.Moze byc wykonany równiez z miedzi i ze stopów srebra, brazu, stali z domieszkami miedzi, ze sto¬ pów zawierajacych srebro lub innego materialu ogniotrwalego, pokrytego metalem nieaktywnym na przyklad rutem.Modyfikacja powierzchni szkla nastepuje podczas jej przechodzenia pod stopionym modyfikatorem 5, podczas którego czasteczki modyfikatora przenikaja do szkla. Przenikanie to jest sterowane przeplywem pradu elektrycznego przez modyfikator 5 oraz tas¬ me szklana 4. W tym celu uchwyit 6 powinien byc dobrym przewodnikiem elektrycznosci i powinien byc podlaczony do zródla prajdu stalego. Powoduje to, ze modyfikator 5 pracuje jako anoda, a sto¬ piony metal w kapieli 3 jako katoda.Jak przedstawiono to schematycznie na fig. 1 do¬ datni biegun zródla pradu 7 polaczony jest z pod¬ luznym uchwytem 6, a biegun ujemny do elektro¬ dy 8 zanurzonej w kapieli 3.Modyfikowanie powierzchni szkla moze byc rów¬ niez sterowane poprzez regulowanie warunków utleniajacych modyfikatora 5.Do uzu^lnienia modyfikatora 5 podczas pracy urzadzenia sluzy przewód zasilajacy (nie pokazany na rysunku) umieszczony w poblizu ucihiwytu 6.Celem zapewnienia jednakowego dzialania mody¬ fikatora na calej szerokosci tasmy 4 niezwykle wazne jest zapewnienie stalej szerokosci szczeliny miedzy powierzchnia szkla, a dolna powierzchnia podluznego uchwytu 6. Z tego powodu uchwyt 6 podwieszony jest na konstrukcji belkowej 10 umieszczonej poprzecznie w przestrzeni ochronnej ponad kapiela 3 ze stopionego metalu. Uklad ten jest przedstawiony na fig. 2 do 4. Czescio¬ wo konstrukcja belkowa 10 pokazana jest na fig. 1. Konstrukcje te stanowia dwie równo¬ legle skrzynkowe belki lOa i 10b o przekroju pro¬ stokatnym, umieszczone poziomo w poprzek zbior¬ nika, przy czym dluzsze boki przekroju belek uista- wione sa pionowo. Wnetrze przekroju belek tworza kanaly do przeplywu czynnika chlodzacego, na przyklad wody. Przeplyw czynnika chlodzacego utrzymuje belki w temiperaturze znacznie nizszej5 68 372 6 niz temperatura modyfikatora 5 i uchwytu 6, która wynosi w przyblizeniu 750°C.Uchwyt 6 modyfikatora ma ksztalt wydluzonego plaskownika posiadajacego dolna powierzchnie 6a (fig. 4), do której przyczepiony jest modyfikator 5 5 podczas pracy urzadzenia. Celem wymiany uchwy¬ tu 6 w przypadku jego zuzycia bez usuwania calej konstrukcji belkowej 10 posiada on powierzchnie górna 6b uksztaltowana w postaci zamka. Dzieki temu uchwyt 6 umieszczony jest w kanale wiesza- io ka 13 przesuwnie bez ograniczenia jego podluznego ruchu.Konieczne to jest w tym celu, aby uchiwyit 6, który wydluza sie pod wplywem ciepla wzgladem wieszaka 13 nie podlegal jakimkolwiek deforma- 15 ejom.Wieszak 13 podwieszony jelsit na konstrukcji bel¬ kowej 10 za pomoca pewneo ilosci rozstawionych srub 14, z których kazda ma zakonczenie w postaci litery „T" umieszczone swobodnie w podluznych 20 rowkach w górnej powierzchni wieszaka 13.Sruby 14 rozstawione sa wzdluz dlugosci wiesza¬ ka, a ilosc ich jest dobrana odpowiednio by od¬ ksztalcenie pod wplywem sily ciezkosci wieszaka wraz z uchwytem 6 miedzy sasiednimi punktami 25 zawieszenia nie przekroczylo dopuszczalnej war¬ tosci.Poniewaz konstrukcja beOkowa 10 podlega na¬ turalnemu ugieciu pod wplywem wlasnego ciezaru celem kompensowania tego odksztalcenia oraz 30 utrzymania wieszaka 13 i uchwytu 6 w pozadanym ksztalcie (w tym przypadku prostoiiniowyim) wpro¬ wadzono regulacje dlugosci srub 14. W przedsta¬ wionym przykladzie dlugosc srodlkowych srub 14 (z których tylko jedna pokazana jest na rysunku) 35 regulowana jest pionowo za pomoca zespolu nakre¬ tek uruchamianych para stozkowych kol zejbaltych 16 i poziomym walkiem 17 umieszczonym wzdluz górnej powierzchni konstrukcji belkowe!j 10 i wpro¬ wadzonym na jej przeciwleglych koncach na zew- 40 nafcrz zbiornika.W ten sposób wieszak 13 (oraz uchwyt 6) moze byc ustalony stycznie do linii ugiecia konstruk¬ cji 10 w srodku belek lOa i lOb. Jezeli tasma szkla¬ na 4 prowadzona jest na zakrzywionej powierzchni, 45 na przyklad jx)dczas wytwarzania zakrzywionych tafli szklanych o zalozonym ksztalcie, sruby 14 moga byc naregulowane wzajemnie jedna w sto¬ sunku do drugiej celem uzyskania okreslonej linii powierzchni 6a uchwytu6. w Zewnetrzne konce uchwytu 0 znajdujace sie na zewnatrz srub 14 maja tendencje do podnoszenia sie ponad powierzchnie kapieli 3, zwlaszcza w przy¬ padku gdy koncówki te sa szczególnie dlugie. Jesli takie przesuniecie konców srulb jest mozliwe, wzra- S5 sta szczelina miedzy dolna powierzchnia 6a uchwy¬ tu 6, a górna powierzchnia tasmy szklanej 4 na koncach uchwytu 6 co powoldluje splyniecie z nich modyfikatora 5 i zmniejszenie ogólnej szerokosci obrabianej tafli szklanej. 68 Celem unikniecia takiego przesuniecia sie kon¬ ców uchwytu 6 zastosowana jest na koncach wie¬ szaka 13 regulacja za pomoca specjalnych zespolów regulacyjnych 20. Jeden z tych zespolów pokazany jest na fig. 3i, drugi identyczny znajduje sie na drugim koncu wieszaka 13.Zespól regulacyjny 20 zawiera klin 21 posiada¬ jacy plaska pozioma powierzchnie górna 21a docis¬ nieta do dolnej powierzchni belek 10. Dolna po¬ wierzchnia klinowa 21b zwrócona jest ku dolowi w kierunku srodka kapieli 3 i styka sie z koncem wieszaka 13.Równolegle do powierzchni 21a klin 21 posiada otwór 22, w którym umieszczony jest równolegle do podluznej osi uchwytu 6 walek 23. Walek ten posiada wewnetrzne kolnierze 24 i 25 umieszczone po przeciwleglych stronach klina 21.Wewnetrzna skrajna czesc 26 walka 23 jest na¬ gwintowana i wkrecona w nakretke 27 stanowiaca calosc lub przymocowana do uchwytu 13. Na dru¬ gim koncu walek 23 posiada czesc 28 o przekroju kwadratowym.Celem pionowej regulacji konców uchwytu 6 czesc 26 walka 21 .polaczona jest regulacyjnym pre¬ tem 30 (fig. 2) umieszczonym poziomo w poblizu sciany bocznej 2 zbiornika. Obracajac pret 30 wo¬ kól jego osi powoduje sie przesuniecie osiowe gwin¬ towanego walka 23 wzgledem wieszaka 13, co po¬ woduje przesuniecie klina 21 na zewnatrz lub do wewnaitaz poprzez kolnierz. 24 lub 25 co z kolei powoduje ruch konców wieszaka 13 do góry lub w dól.Nakretka 27 moze byc równiez przymocowana do konstrukcji belkowej 10. Ponadto klin 21 moze stykac sie z koncem uchwytu 6 zamiast wiesza¬ ka 13. PL PL