Pierwszenstwo* Opublikowano: 20.IV.1973 67645 KI. 45h, 73/04 MKP AOlk 73/04 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Marian Szatybelko, Stanislaw Pruffer Wlasciciel patentu: Morski Instytut Rybacki, Gdynia (Polska) Urzadzenie do ustawiania i utrzymywania wyznaczonego rozwarcia pionowego wloków do polowów morskich 1 2 tu. Po zanurzeniu opisywanego elementu, to jest po wydaniu wloka z elementem do wody, w miare glebo¬ kosci zanurzenia element sztywnieje. Powstaje szty¬ wna konstrukcja, tworzaca sztywny szkielet dla na- 5 rzedzia polowowego. Slaboscia wspomnianego roz¬ wiazania jest funkcyjna zaleznosc sztywnosci od glebokosci. Element usztywniajacy winien miec w zasadzie stala sztywnosc, a jezeli ma juz byc ona funkcyjnie zalezna, to winna byc ona zalezna od 10 parametrów, powodujacych wzrost sil i naprezen tegoz elementu, a wiec przykladowo od sily oporu wody, holowania czy tp., a nie od glebokosci. Nad¬ mierna sztywnosc przy wiekszych glebokosciach moze doprowadzic do znanych deformacji lub do 15 uszkodzen, a wiotkosc przy malym zanurzeniu sieci powoduje zupelna niesprawnosc elementu i niesku¬ tecznosc dzialania calego narzedzia polowowego.Dalsza slaboscia tego urzadzenia jest delikatnosc konstrukcji, wynikajaca z.istoty i koncepcji zapro- 20 jektowanej konstrukcji wewnetrznej elementu.Inne opracowane urzadzenie stanowi gietki or¬ czyk dolaczony koncami do górnej i dolnej szelki^ utworzony jest z szeregu segmentów nanizanych na elastyczne ciegno, sprezajace ten zestaw segmentów 25 w sztywna konstrukcje. ^ Urzadzenie to jest bardzo pomyslowe i szczególnie dogodne przy manipulacjach pomocniczych, to jest przy wydawaniu i przy wybieraniu wloków, a takze przy ich rozkladaniu, ale jest stosunkowo skompli- 30 kowane, zawierajac duza liczbe segmentów z otwo • Przedmiotem wynalazku jest urzadzenie do usta¬ wiania i utrzymywania wyznaczonego rozwarcia pio¬ nowego wloków do polowów morskich.Rozporowe srodki techniczne, których wybór jest szczególnie ograniczony licznymi i rygorystycznymi wymogami eksploatacyjnymi, zwlaszcza dla trud¬ nych warunków polowów morskich, nie moga kom¬ plikowac konstrukcji wloków ani nawet narzucac powazniejsze zmiany ich konstrukcji. Srodki te nie moga powodowac utrudnien w operacji wlokiem: wydawaniu, wybieraniu, ukladaniu na pokladzie itp., ani, oczywiscie, powodowac utrudnienia prowadze¬ nia samego procesu polowowego. Do takich srod¬ ków naleza srodki rozporowe, w postaci mechani¬ cznych ukladów bezposrednio rozpierajacych obrze¬ za wlotu wloka. Stawiane wymagania sa wtedy spel¬ nione droga zmiany ksztaltu i wymiarów glównych ukladu.Znane jest podobnego typu rozwiazanie tworzace samousztywniajacy sie element uzbrojenia rybac¬ kich narzedzi polowowych, dzialajacy w wyniku zmiany cisnienia zewnetrznego. Element wedlug te-r go patentu ma postac przewodu lub-weza, którego sztywnosc zalezna jest ód cisnienia zewnetrznegp, to znaczy, iz element poddany zewnetrznemu cisnie¬ niu atmosferycznemu jest elastyczny, w stopniu umozliwiajacym swobodne jego ukladanie, zwija^ nie itp., natomiast w miare wzrostu cisnienia oto¬ czenia wzrasta jego sztywnosc. Wlasciwosci te sa okreslone wewnetrzna konstrukcja takiego elemen; 67 64567 645 rami. Przy urzadzeniu o skrzyzowanych ciegnach, poszczególne segmenty sa rózne, a uszkodzenie kilku z nich powoduje kaskadowe uszkodzenia dalszych.Ciegna zakryte segmentami sa niewidoczne i ewen¬ tualne uszkodzenia tych ciegien sa trudniej wy¬ krywalne niz uszkodzenia innych lin.Celem niniejszego wynalazku jest szczególnie pro¬ sty i sprawny element rozpierajacy, umozliwiajacy uzyskanie stalego i z góry wyznaczonego rozwar¬ cia pionowego wlotu wloka do polowów morskich.Celem wynalazku jest tanie i bardzo pewne urza¬ dzenie, proste w obsludze zarówno podczas operacji pomocniczych jak i podczas procesu polowowego.Nieoczekiwanie okazalo sie, iz tak postawione cele mozna zrealizowac, uzyskujac zaskakujace efekty.Urzadzenie wedlug wynalazku jest nie tylko nad¬ zwyczaj proste, tanie i pewnie dzialajace, ale takze jest szczególnie trwale i funkcjonalnie w pelni do¬ stosowane do wymogów pracy, to jest tym lepiej usztywnia im wieksze sily oporu i holowania prze¬ ciwdzialaja w utrzymaniu rozwarcia pionowego wloka.Istota urzadzenia do ustawiania i utrzymywania wyznaczonego rozwarcia pionowego wloków do po¬ lowów morskich wedlug wynalazku jest mechani¬ czny rozpieracz skladany, w którym przynajmniej jedna z dwóch dzwigni jest dzwignia dwuramienna, zewnetrzne konce obu dzwigni sa dolaczone do górnego i dolnego obrzeza rozwieranego wlotu wlo¬ ka, drugie konce tychze dzwigni polaczone sa obro¬ towo przegubem ograniczajacym ich obrót tylko do okolo 180°, a do dwuramiennej dzwigni dolaczone jest ciegno, powodujace rozwierajacy obrót obu dzwigni od 0° do 180°, dolaczone do ukladu holu¬ jacego lub holowanego wloka.Istota orczyka skladanego jest dwuczlonowy uklad rozpierajacy, utworzony z dwóch sztywnych pretów, polaczonych ze soba obrotowym przegubem, wypo¬ sazonym w ogranicznik ruchu obrotowego od stanu zlozonego to jest od 0°, do stanu rozwartego to jest prawie do 180°, dolaczonych swymi zewnetrznymi koncami odpowiednio dolnym do dolnej wodzy skrzydla wloka, górnym do górnej wodzy skrzydla wlok i jednoczesnie dolnym koncem dolnego preta do dolnej szelki, polaczonej z kolei do slomiaka, a ponizej górnego konca górnego preta do górnej szel¬ ki, polaczonej z kolei do tegoz slomiaka tak, ze gór¬ ny pret stanowi dwuramienna dzwignie obracana w kierunku otwarcia rozlozenia orczyka, to jest od 0° do 180° sila przenoszona przez holujaca wlok szelke górna.Istotnym jest, iz punkt zamocowania szelki gór¬ nej do górnego preta orczyka usytuowany jest poni¬ zej górnego konca tegoz preta, do którego to górne¬ go konca zamocowana jest górna wodza, holujaca z kolei skrzydlo wloka, przez co wystepuje w tak utworzonej dzwigni para sil: naciagu szelki gór¬ nej od slomiaka i naciagu wodzy górnej, zamocowa¬ nej do górnego obrzeza wlotu skrzydla wloka. Ta para sil powoduje obrót górnego preta to jest otwar¬ cie do stanu wyprostowania skladanego orczyka Oczywiscie konieczne jest zastosowanie ogranicznika obrotu w obrotowym polaczeniu obu pretów skla¬ danego orczyka. W tym celu os obrotu zaprojekto¬ wano nieco poza osiami glównymi pretów, a konce schodzacych sie pretów przy rozwarciu orczyka do prawie 180° stanowia pewny stoper dalszego ruchu obrotowego.Przedmiot wynalazku jest przedstawiony schema¬ tycznie w przykladach wykonania na rysunkach, na których fig. 1 przedstawia urzadzenie zamocowane do wloka w widoku z boku, fig. 2— schemat kine¬ matyczny ukladu sil otwierajacych skladany orczyk do pozycji rozwartej, fig. 3 — obrotowy przegub laczacy oba prety górny i dolny skladanego orczyka, w wiekszej skali, w widoku z boku fig. 4 — tenze obrotowy przegub, lecz w widoku z przodu, a fig. 5 — komplet urzadzen, to jest dwa skladane orczyki, stanowiace uzbrojenie typowego wloka sledziowego w widoku aksonometrycznym.Urzadzenie wedlug wynalazku stanowi pionowy rozpieracz to jest orczyk, skladajacy sie z górnego preta 1 i dolnego preta 2, polaczonych ze soba obro¬ towo przegubem 3, to jest dwie dzwignie polaczone ze soba, z których górna dzwignia, to jest górny pret 1 ma uchwyt 4 do mocowania górnej szelki 5, usytuowany ponizej górnego konca zaopatrzonego w uchwyt 6 górnej wodzy 7, podczas gdy dolna dzwi¬ gnia ma uchwyt 8 do mocowania dolnej szelki i uchwyt 9 do mocowania dolnej wodzy, 10 usytuowa¬ ne na koncu dolnym tejze dolnej dzwigni, to jest dolnego preta 2. Oczywiscie uchwyt 8 do mocowania dolnej szelki 11 moze tez byc odpowiednio usytuo¬ wany powyzej dolnego konca dolnego preta 2, to jest powyzej uchwytu 9 dolnej wodzy 10. Wodze 7 i 10 sa w znany sposób dolaczone do skrzydla 12 wloka, a szelki 5 i 11 — do slomiaka 13.Na górny pret 1, stanowiacy dwuramienna dzwig¬ nie, dziala para sil: sila 15 naciagu górnej szelki 5 i sila 17 naciagu górnej wodzy 7, których skladowe 14 i 16 skierowane wzdluz osi preta 1 sa nieistotne, powodujac jego sciskande, skladowe zas 18 i 19, dzialajace na ramieniu 20, wymuszaja obrót jak za¬ znaczono strzalka 21, to jest obrót otwierajacy-roz- kladajacy oba prety 1 i 2, tworzace skladany orczyk.Przegub 3 ograniczajacy obrót pretów 1 i 2 od 0° do 180°, ma swa os obrotu usytuowana poza osiami glównymi pretów (fig. 2), tak ze ogranicznikiem ru¬ chu sa po prostu oba schodzace sie konce wspomnia¬ nych pretów 1 i 2 w polozeniu rozwartym orczyka, to jest po obrocie o prawie 180°.Korzystnie zetkniecie sie konców pretów 1 i 2 na¬ stepuje przy obrocie do okolo 170°, co zapewnia lat¬ wosc powrotu przy skladaniu pretów 1 i 2, a takze stwarza lepsze warunki statyczne pracy ukladu dzwigni (fig. 3).Uzbrojenie wloka 22 stanowia dwa orczyki (fig. 5) po jednym dla kazdego skrzydla 12 i 12' wloka 22.Urzadzenie wedlug wynalazku, majace bardzo pro¬ sta budowe i w sposób prosty wlaczane do ukladu wloka, doskonale i niezawodnie spelnia postawione zadanie, eliminuje skomplikowane uklady zbroje¬ nia, ich czeste regulacje i korekcje, a takze elimi¬ nuje zbedne dodatkowe opory, wynikajace ze sto¬ sowania elementów konwencjonalnych i jeszcze do¬ datkowe — z elementów korygujacych. 10 15 20 25 30 35 40 45 50 5567 645 PL