Pierwszenstwo: Opublikowano: 30.XII.1972 66648 KI. 42b,24 MKP GOlb 5/24 iJJuS*' Potentat0 1 Wspóltwórcy wynalazku: Bernard Cegielski, Adam Dopierala, Henryk Witkowski Wlasciciel patentu: Politechnika Poznanska, Poznan (Polska) Katomierz narzedziowy do pomiaru geometrii ostrza narzedzi skrawajacych jedno lub wieloostrzowych i 2 przyrzadu i podstawy stolika obrotowego, ulozy- skowanej w podstawie przyrzadu i obraca sie do¬ okola swej osi w granicach od +90° do —90°.Drugi katomierz sklada sie z podstawy stolika obro¬ towego i stolika obrotowego ulozyskowanego w tej podstawie, obracajacego sie dookola swojej osi o 360°. Trzeci katomierz sklada sie równiez ze sto¬ lika obrotowego i trzpienia obrotowego ulozysko¬ wanego w stoliku obrotowym, przy czym trzpien ten moze sie obracac dookola swojej osi w granicach + 30° do —30°. Pochylenie podstawy stolika obro¬ towego powoduje równoczesnie zmiane polozenia ukladu dwóch pozostalych katomierzy. Zmiana po¬ lozenia stolika obrotowego powoduje identyczna zmiane w polozeniu trzpienia obrotowego, na któ¬ rym umocowana jest krawedz miernicza.Przyrzady te, jak juz opisano, wykazuja szereg wad i niedogodnosci, gdyz nie pozwalaja na bez¬ posredni pomiar wszystkich katów jednego narze¬ dzia i wymagaja do pomiaru róznych katów stoso¬ wania róznych przyrzadów, a w szczególnosci nie stanowia przyrzadów uniwersalnych, umozliwiaja¬ cych ustalanie geometrii ostrzy róznych typów na¬ rzedzi, jedno i wieloostrzowych oraz róznych wy¬ miarów.Celem wynalazku jest wyeliminowanie wad i nie¬ dogodnosci w ustalaniu geometrii ostrzy i pomia¬ rach katów narzedzi jedno i wieloostrzowych, a przede wszystkim umozliwienie stosowania jednego Przedmiotem wynalazku jest katomierz narze¬ dziowy do pomiaru geometrii ostrza narzedzi skra¬ wajacych jedno lub wieloostrzowych z róznymi ro¬ dzajami chwytów narzedzi.Znane dotychczas przyrzady do pomiaru katów 5 ostrzy skrawajacych umozliwiaja pomiar katów badz tylko okreslonych rodzajów narzedzi, jak na przyklad katomierz do nozy tokarskich, katomierz do rozwiertaków, przyrzad do pomiaru geometrii ostrzy glowic frezowych i innych narzedzi obroto- io wych duzych wymiarów, badz tez umozliwiaja po¬ miar tylko niektórych katów, jak na przyklad przy¬ rzad do pomiaru kata natarcia narzynek, albo po¬ miar niektórych katów wzgledem zalozonego ukla¬ du odniesienia, którym moze byc stól frezarki. 15 Ustalanie geometrii ostrza tymi znanymi przyrza¬ dami bylo mozliwe tylko w czesci poprzez pomiar bezposredni, a w czesci natomiast poprzez pomiar posredni i przeliczenia geometryczne.W tych znanych konstrukcjach katomierzy wy- 20 róznia sie takie, które posiadaja jako podstawowy element pomiarowy, zlozony, przesuwno-obrotowy uklad skal z naniesionymi wartosciami katowymi.Katomierze te posiadaja ponadto stala podstawe z wysiegnikiem, na którym zamocowany jest uklad 25 pomiarowy, sluzaca ponadto jako stolik do zamo¬ cowania za pomoca uchwytów narzedzi, których katy sa mierzone.Przykladowo, przyrzad taki sklada sie z trzech katomierzy, z których jeden sklada sie z podstawy 30 66 6483 przyrzadu do pomiarów geometrii ostrzy narzedzi skrawajacych róznych typów.Cel ten osiagnieto wedlug wynalazku w ten spo¬ sób, ze zamocowane w przyrzadzie narzedzie z mie¬ rzonym ostrzem i czujnik pomiarowy posiadaja szesc stopni swobody, a wzajemne polozenie po¬ wierzchni mierniczej i powierzchni mierzonej wskazywane jest na podzialkach ukladu pomiaro¬ wego, okreslajacego wartosc katowa mierzonego kata ostrza.Loze przyrzadu posiada dwie wzajemnie prosto¬ padle prowadnice tworzace ksztalt litery T. Na jednej z nich osadzony jest przesuwnie suport na¬ rzedziowy z nasadzonym na nim uchwytem, zalez¬ nym od ksztaltu uchwytu narzedzia. Uchwyt umoz¬ liwia obrót narzedzia wokól osi wzdluznej, a suport jego przesuw wzdluz tej samej osi. Na drugiej pro¬ wadnicy jest zamocowany suport czujnika, posia¬ dajacy prowadnice pionowa, prostopadla do pro¬ wadnicy loza. W prowadnicy tej zamocowana jest kolumna, na której osadzony jest uchwyt czujnika wraz z czujnikiem. Uchwyt osadzony jest obrotowo tak, ze umozliwia obrót czujnika wokól osi ko¬ lumny. Os koncówki mierniczej czujnika jest pro¬ stopadla do osi kolumny i posiada równiez mozli¬ wosc obrotu wokól tej osi o dowolny kat, którego wartosc wskazywana jest na podzialce czujnika.Czujnik zamocowany jest do przyrzadu przegubowo za pomoca podatnego pierscienia.Przedmiot wynalazku uwidoczniono w przykla¬ dzie Wykonania na rysunku, na którym przedsta¬ wiono rysunek aksonometryczny katomierza, z czes¬ ciowym przekrojem czujnika pomiarowego i z za¬ znaczonymi stopniami swobody przesuwu wzdluz osi x, y, z oraz obrotu wokól osi Oc, On i Z.Katomierz narzedziowy wedlug wynalazku po¬ siada loze 1 skladajace sie z dwóch wzajemnie pro¬ stopadlych prowadnic tworzacych ksztalt litery T.Na jednej prowadnicy osadzony jest przesuwnie wzdluz osi y narzedziowy suport 2 z nasadzonym na nim wymiennym, narzedziowym uchwytem 3, zaleznym od rodzaju narzedzia i ksztaltu uchwytu narzedzia.Dla narzedzi obrotowych w uchwycie 3, dokonuje sie poprzez tuleje 15 obrotu narzedzia wokól osi On o kat rj, odczytywany na podzialce 14. Na drugiej prowadnicy osadzony jest przesuwnie wzdluz osi x suport 4 posiadajacy prowadnice pionowa, pro¬ stopadla do prowadnicy loza 1. W tej prowadnicy )6 648 4 osadzona jest przesuwnie, wzdluz osi z, kolumna 5, do której zamocowany jest obrotowo wokól osi ko¬ lumny, w sposób umozliwiajacy obrót o kat y)} od¬ czytywany na podzialce 11,. uchwyt 6 czujnika wraz 5 z pomiarowym czujnikiem 7. Czujnik 7 polaczony jest z uchwytem 6 za pomoca podatnego pierscie¬ nia 8, który stanowi przegub umozliwiajacy odchy¬ lanie osi Oc, od polozenia normalnego, pod wply¬ wem dzialania na czujnik sil zewnetrznych. Na io szyjce pomiarowego czujnika osadzona jest nakret¬ ka 9 umozliwiajaca unieruchomienie przegubu.Czujnik posiada pomiarowa koncówke 10 zaopatrzo¬ na w miernicza powierzchnie 12. Koncówka 10 ma mozliwosc obrotu wokól osi Oc o kat cp odczyty- 15 wany na podzialce 13.Katomierz narzedziowy posiada szczególne zasto¬ sowanie do pomiaru katów ostrzy narzedzi stalych i obrotowych, a ponadto przy osadzeniu na kolum¬ nie 5 czujnika dlugosciowego w miejsce czujnika 20 katowego, przy stosowaniu narzedziowego uchwytu 3 do narzedzi obrotowych, mozna dokonywac po¬ miaru bicia narzedzi, pomiaru wielkosci zatoczenia w frezach i tym podobne. 25 PL