Wynalazek dotyczy nowego sposobu odlewu w formach wirujacych wydrazo¬ nych przedmiotów metalowych, zwlaszcza takich, które maja wielka dlugosc, np. ru¬ ry zeliwne. Odlew odbywa sie w ten spo¬ sób, ze plynny metal wlewa sie do ognio¬ trwalej formy, wirujacej dokola swej osi i dajacej sie przechylac w chwili wlewania metalu. Bezposrednio po wlaniu metalu, lub jeszcze w czasie wlewania ustawia sie forme znowu do poziomu, aby rozdzielic metal równomiernie na calej dlugosci for¬ my.Dotychczas wypalano formy wyko¬ nane z ogniotrwalego materjalu, aby usu¬ nac z nich wilgoc, albo nie wypalajac ich, powlekano je, np. cementem, aby plynny metal nie mógl wyplókiwac piasku i zeby zabezpieczyc forme przed niszczacem dzia¬ laniem wielkiej szybkosci obrotowej.Sposoby te jednak nie daja zadowalaja¬ cych rezultatów, gdyz wypalanie lub su¬ szenie form jest kosztowne, natomiast o- chronna powloka przytapia sie do po¬ wierzchni odlewu i tworzy na nim powloke o barwie bialawej, lub szarej, przyczem grubosc tej powloki powoduje zmiane wy¬ miarów odlewu.W mysl wynalazku mozna takze wyko¬ nywac odlewy w formach niesuszonych, wilgotnych, przyczem odlew nie posiada braków jak np. nie powstaja w nim banki i t.d. Forma jest wykonana w ten sposób, ze cieplo plynnego metalu spozytkowuje siedo wT*i*»Ru* itom/f. Aby uzyskac odpo¬ wiednia powfotena odlewie mozna tez od¬ powiednio -wylozyc wnetrze formy. Najfe- piej nadaje sie do tego czenridfo uzywane zazwyczaj do pociagania suszonych form z piasku, Czernidlo to wyfcafiia sie zapomoca rozrabiania woda jakiegos materjalu za¬ wierajacego wegiel, dokladnie roztartego lub sproszkowanego.Jakkolwiek czernidlo moze sie spalac, jednak w formie rat ulega zmianie z powo¬ du braku tfeiJff i nie faczy sie tez w rtieta- lem, a tylko traci wilgoc. Na gotowym od¬ lewie tworzy powloka, która latwo utiun^c, poczem odlew posiada naturalna, ciemno- «ar% Earw% Jezeli jednak odlew wyjmuje sie z for¬ my Wffedy, gcty jest on jeszcze silnie ogrza¬ ny, to pozostala na nim powlofeft czcrftidla spala sie, pozostawiajac aa fowierzchm od¬ lewu znacznie jasniejsza barwe, niz wtedy gdy sie ja usuwa mechanicznie. Te czesci formy, które fta najwiecej narazone lia ni¬ szczace dzialanie plynnego metalu w cza¬ sie wirowania formy, mozna zabezpieczyc w ten sposób, ze zmniejsza sie w liich za¬ wartosc wilgoci, poddajac je na kilka mi¬ nut przed wlaniem metalu dzialaniu plo¬ mienia.W £zMe wiefwatiia metalu ilosc obro- tflW fiSrtny jfest stósuiikbWó mala, tak, 2e sila odSf&dkdWk ffe&t jeszcze zbyt mala, aby ffibflk w^t6wadz:6 plynny metal do naj- ^zgj pbkztm] irz^gci fcrfny tak, ze cala &a$fL inetólu utfzyftuije sie glównie w dol- h&i czysci fontfy, ten sposób sciany formy.} stykajac sie przejsciowo z plynnym metalem, osu¬ szaja sie, a poniewaz nie sa jesfccze calko¬ wicie pokryte warstwa metalu, wiec para Wodna moze swobodnie uchodzic.Osuszacie formy postepuje od we- *teatrz do zewnatrz, praycztem wilgoc na- EftewmaaL paruje i sktapia -sie, tak de &sia- Jfecefcie wiifftc 4a Jfesedofta}* wnetrzna strone formy, do wylotowych o- tworów skrzynki formierskiej, przyczem wewnetrzna powierzchnia formy nie ulega uszkodzeniu.Przedmioty odlane w ten sposób maja wyglad zewnetrzny bardzo ladny, lecz we¬ wnetrzna powierzchnia formy nie jest bez zarzutu, bo zawiera zanieczyszczenia jak piasek, zuzel, tlenki i t.d., które z powodu malego ciezaru gatunkowego gromadza sie na wewnetrznej powierzchni odlewu, wpo- blizu j£go konców, W czasie wlewania metalu, to jest gdy forma obraca sie jeszcze powoli, sklonnosc do wytwarzania tlenków jest wieksza, gdyz wtedy male czastki plynnego metalu odry¬ waja sie i spadaja wdól, a wiec maja spo¬ sobnosc do zetkniecia sie z tlenem.Poniewaz punkt topliwosci tlenku jest wyzszy niz metalu, wiec krople metalu, oto¬ czone naskórkiem tlenku, nie lacza sie po¬ tem z plynnym metalem. Wielka ilosc tych czastek nie przebija wogóle warstwy zuzla powlekajacego odlew i zwieksza jej ciezar g&turikoWy do tego stopnia, ze potem róz¬ nica ciezarów gatunkowych metalu i zuzla jest niewystarczajaca, aby mogla spowo¬ dowac czyste oddzielenie sie zuzla od me¬ talu, przeciwnie warstwa zuzla laczy sie dosc scisle z metalem, a miejscami wnika wen nawet dosc gleboko, tak, ze sciany od¬ lewu sa wskutek tego oslabione, a po usu¬ nieciu warstwy zuzla—nierówne.Stosowano juz rózne sposoby zapobie¬ gania powstawaniu takiej skorupy zuzla, miedzy innemi próbowano otaczac metal atmosfera redukcyjna, np. tlenkiem wegla, wodorem, para i t. d. Sposób ten trudno jednak praktycznie stosowac i ostatecznie zapobiega on tylko powstawaniu tlenków, lecz inne zanieczyszczenia tworzace skoru¬ pe pozostaja. n Próbowano wprowadzac w okreslonym momencie do formy jakikolwiek materjal emaljujacy, któryby pokrywal nierówno¬ sci skorupy zuzlowej, Sposób ten oig £»p0-biega jednak wzrostowi ciezaru gatunko¬ wego zuzla wskutek osadzania sie w nim czastek zeliwa, wiec nie usuwa przyczyny zla, a zmienia zupelnie wyglad odlewu. Ce¬ lem niniejszego wynalazku jest przede- wszystkiem taki sposób wyrobu odlewów, któryby im nadawal ladny i naturalny wy¬ glad, przyczem odlew powinien miec rów¬ nomierny ciezar gatunkowy i byc wolny od zanieczyszczen. Zewnetrzna powloke odle¬ wu osiaga sie przez odpowiednie wykon¬ czenie wnetrza formy, a czysta powierzch¬ nie wewnetrzna odlewu uzyskuje sie przez wytwarzanie latwo plynnego zuzla, który oczyszcza dokladnie metal, ma maly ciezar gatunkowy, tak, ze utrzymuje sie na we¬ wnetrznej powierzchni odlewu i pozostaje dluzej plynny od metalu, gdyz posiada ni¬ ski punkt topliwosci.Zalaczony rysunek przedstawia podluz¬ ny przekrój formy odlewniazej wykonanej w mysl wynalazku.W mysl nowego sposobu stosuje sie forme piaskowa, przyczem piasek moze byc sporzadzony tak jak zwykle, albo tez z pewnemi specjalnemi domieszkami. Potem powleka sie wewnetrzna powierzchnie for¬ my mieszanina wody i materjalu nierozpu¬ szczalnego, zawierajacego wegiel, np. drob¬ no zmielony antracyt, wegiel orzeszkowy, lub ich mieszanina.Mieszanine te o gestosci zamulonej wo¬ dy rozprowadza sie w odpowiedni sposób na powierzchni formy. Powloka taka unie¬ mozliwia przyczepianie sie piasku do po¬ wierzchni odlewu, a nie spala sie w czasie wlewania plynnego metalu, z powodu bra¬ ku powietrza tak, ze po wyjeciu odlewu z formy jest nieuszkodzona a tylko wysu¬ szona.W pewnych wypadkach dobrze jest for¬ me podsuszyc tuz przed wykonaniem od¬ lewu. Uskutecznia sie to zapomoca plomie¬ nia, dzialajacego okolo pieciu minut. Tym sposobem zmniejsza sie wilgotnosc czer- nidla i piasku w tych miejscach, które sa najwiecej narazone na dzialanie plynnego metalu, zanim sie zwiekszy szybkosc obro¬ towa formy. W miejscach dzialania plomie¬ nia piasek jest zupelnie, lub prawie zupel¬ nie suchy, a sasiednie czesci formy sa rów¬ niez podsuszone.Na rysunku przedstawiajacym skrzyn¬ ke formierska B z warstwa piasku A ozna¬ czono w poszczególnych miejscach procen¬ towa zawartosc wilgoci. W srodkowej stre¬ fie E wynosi ona okolo 11%. Wipoblizu konców C formy dzialanie plynnego meta¬ lu jest najgwaltowniejsze i tam zawartosc wilgoci wynosi tylko okolo 1%, podczas gdy w sasiednich strefach wynosi okolo 5%. Tak przygotowana forma jest gotowa do odlewu. Do wprowadzania plynnego metalu mozna uzyc dowolnego urzadzenia.Najkorzystniejszy sposób wlewania meta¬ lu polega na tern, ze w chwili wlewania for¬ ma jest nachylona do poziomu i wraca do poziomego polozenia dopiero wtedy, gdy jest wypelniona, aby metal rozdzielil sie równomiernie na cala powierzchnie formy.Plynny metal styka sie poczatkowo ze strefa C na przednim koncu formy; strefa ta jest zupelnie wysuszona. Metal przeply¬ wa potem przez strefe D, która jest wysu¬ szona czesciowo, i plynie potem do drugie¬ go konca rury. Plynny metal dziala naj- gwaltowniej na tylnym koncu C formy, gdyz tam zmienia sie kierunek pradu me¬ talu, który w tern miejscu plynie tez z naj¬ wieksza szybkoscia. Z tego powodu oby¬ dwie strefy C sa najlepiej wysuszone.Wskutek uzywania mokrego czernidla zawartosc wilgoci w piasku nieco wzrasta.Nizej podana tabelka wskazuje zawartosc wilgoci w piasku, w róznych okresach i w róznych miejscach formy. 1. Zwykly piasek .... 10,5%; 2. po wto¬ czeniu czernidla ... 11,2%; 3. w przedniej czesci formy gotowej do odlewu ... 7,8%; 4. w srodku formy ... 11,1%; 5, na tylnym koncu formy ... 8,6%.Uzywa sie zwyklego piasku z ewentu- -43 —atepa dodatkiem iimyeh domieszek. We¬ giel pótr^ebtty do przygertowania ozennidla oTfzyftiuje sie pTzez zmielenie wegla orze¬ szkowego fta maczke, która zarabia sie wo*- da z dodatkiem jakiegos spoiwa, np, gliny.Odpowiednia mieszanka piasku zawie¬ ra okolo 50% piasku kwarcowego, 35 % piasku kwasnego i 15% piasku formierskie¬ go/ Czernldlo, zawierajace zwykle okolo 80% Wegla, ma wlasnosci takie jak w zwy¬ klej pfaktyce odlewniczej i zadaniem jego jest niedopuszczanie do laczenia sie piasku z tofctatefia. i W czasie wlewania metalu pokrywa sie powierzchnie formy i powierzchnie plynne¬ go metalu odpowiedniemi topnikami, np, boranem sodowym (zwykly boraks), chlor¬ kiem sodu (zwykla sól), surowym wegla¬ nem sodu i t. d, Zadaniem topników j est z&miana "zahlecfcyszezen na zuzel. Ilosc tych topników zalezy do pewnego stopnia od jakosci metalu i tfd wyników jakie sie thce osiagnac, tatk np, dla rury o dlugosci 360 etn i grttbosci scianek 10 do 15 cm wy¬ starcza zwykle % kg weglanu. Topniki u- zywa sie w stanie sproszkowanym i wsy¬ puje sle je do kadzi odlewniczej tuz przed odlewaniem, lub w innym stosownym mo¬ mencie. Topnik ten przechodzi prawie od- razu w stan plynny i pokrywa jego po- wferzchniie, utrzymujac sie na niej takze i *w formie.Topniki te winny posiadac bardzo niski ptinkt topliwosci, wiec topia sie bardzo szyb¬ ko i rózplywajana powierzchni plyninegome- talu, ptfzyczem pochlaniaja zaraz wszystkie zanieczyszczenia, Jak zuzel, tlenki zelaza i t, d,, tworzac z nimi latwo plynny zuzel, który pokrywa powierzchnie metalu i chro¬ ni go przed dostepem tlenu. Topniki wy¬ dzielaja (topiac sie) obojetne gazy, np. tlenek wegla, który wydala z formy gazy zaWferajace tlen, oczyszcza forme i wy¬ tarza obojetna atmosfere, tak, ze plynny metal nie utlenia sie, ^.riRlyHjiy zazelj pokrywa cala powierzch¬ nie wewnetrzna plynnego metalu, a petste- zenlu tworzy powloke, która latwo mozna usunac. Plynny zuzel utrzymuje w sobie wszystkie zanieczyszczenia nie dopuszcza¬ jac ich do metalu, przyczem zuzel ten nie zawiera zelaza, jest wiec czystem zuzlem.Po zdjeciu warstwy stezalego zuzla, po¬ wierzchnia odlewu jest gladka, ma natu¬ ralne zabarwienie i normalny wyglad, Zuzel utrzymuje sie na wewnetrznej po¬ wierzchni plynnego metalu z powodu ma¬ lego ciezaru gatunkowego i pochlania Wszystkie zanieczyszczenia, które z powo¬ du dzialania sily odsrodkowej poruszaja sie w kierunku wewnetrznej powierzelmi odlewu, Zuzel pozostaje dluzej plynny niz metal i chroni go az do zupelnego stezenia* Poniewaz róznica ciezarów gatunko¬ wych metalu i zuzla jest znaczna, wiec zu¬ zel oddziela sie dokladnie i nie ma tenden¬ cji do laczenia sie z metalem tak, ze powlo¬ ka zuzla znajduje sie tylko na powierzchni, nie wnika w metal i po stezeniu daje sie la¬ two oddzielic zapomoca skrobania albo tez wody, w której zuzel ten sie rozpuszcza.Topniki, czyli materjaly wytwarzajace zuzel mozna wprowadzic do formy w do¬ wolnym momencie, zanim metal stezal, o- czywiste jest jednak, ze im wczesniej wy¬ tworzy sie zuzel tern lepiej, bo tern mniej jest okazji do utleniania sie metalu i tern lepszy jest ostateczny wynik.Najlepiej wprowadzac topniki równo¬ czesnie z plynnym metalem, zalezy jednak od ksztaltu formy w jaki sposób to sie wy¬ kona, to jest w którem miejscu i w jakim momencie. Korzysci wynikajace z opisane¬ go zastosowania topników, wzglednie zuzla, sa rózne, Zuzel zapobiega utlenianiu sie metalu i wytwarza obojetne gazy, które powstaja wskutek oddzialywania weglanu sodu na kwas krzemowy: Na2 COs + SiO^ = Na2 Si02 + C02. Reakcja ta odbywa sie juz w kadzi odlewniczej, a nastepnie i w formie. Wskutek dzialania topników za¬ mienia sie ciezka i gesta mieszanina zuzla, ¦^ 4 —piasku i t. d., na lekki i rzadki zuzel, które¬ go ciezar gatunkowy równa sie w przybli¬ zeniu V% ciezaru gatunkowego zelaza. Roz¬ pryskujace sie czastki metalu nie utleniaja sie i nieutlenione wpadaja zpowrotem w mase metalu wypelniajacego forme. Ste¬ zaly zuzel jest kruchy jak szklo, wiec latwo go usunac.Odlewy wykonane opisanym sposobem sa bardzo dobre i czyste, gdyz stopione zeliwo jest nadzwyczajnie rzadkie, a wiec rozchodzi sie dobrze w formie; wydziela latwo zanieczyszczenia, jak zuzel, gazy i t. d. Wytworzony zuzel jest tez szczególnie dobrze dzialajacym srodkiem oczyszcza¬ jacym bo wszelkie zanieczyszczenia prze¬ prowadza latwo w stan plynny.Opisanym sposobem mozna z latwoscia wyrabiac odlewy o wielkiej wytrzymalo¬ sci na rozerwanie. Oszczedza sie na pali¬ wie, bo przy uzyciu topników osiaga sie la¬ twiej pozadane temperatury. Metal moze byc odlewany przy nizszej temperaturze, gdyz nie potrzebuje pokonywac oporu ge¬ siego zuzla.Poniewaz przy odlewie opisanym spo¬ sobem metal sie oczyszcza, a wiec mozna stosowac zeliwo o malej stosunkowo zawar¬ tosci wegla, a tern samem wyrabiac odle¬ wy o duzej wytrzymalosci na rozerwanie i zginanie. Przekrój takich odlewów jest jednolity, natomiast zwykle odlewy w for¬ mach wirujacych posiadaja mniej lub wie¬ cej gruby naskórek odlewniczy (na we¬ wnetrznej powierzchni, a takze na ze¬ wnetrznej, o ile forma jest metalowa). PL