Pierwszenstwo: Opublikowano: 27.11.1968 (P 125 493) 28.11.1967 Wielka Brytania 25.IX.1971 63436 KI. 63 c, 51/11 MKP B 60 t, 8/22 UKD Wspóltwórcy wynalazku: Sten Erie Svensson, Kaj Anders Lilja Wlasciciel patentu: Svenska Aktiebolaget Bromsregulator, Malmo (Szwecja) Dzwigniowy regulator luzów w ukladzie hamulcowym do pojaz¬ dów mechanicznych Przedmiotem wynalazku jest dzwigniowy regulator lu¬ zów w ukladzie hamulcowym do pojazdów mechanicz¬ nych zawierajacy dzwignie hamulcowa, stanowiaca ele¬ ment mechanicznego ukladu hamulcowego oraz prze¬ kladnie slimakowa poprzez który uruchamiany jest wa¬ lek rozpierajacy szczeki hamulca.Znane sa regulatory luzów zawierajace przekladnie slimakowa, której zeby naciete sa symetrycznie. Wytrzy¬ malosc jednakze takiej przekladni jest niewystarczajaca dla duzych pojazdów, w wyniku czego regulator ten nie znajduje szerokiego zastosowania. Znany jest takze re¬ gulator luzów z przekladnia slimakowa, w której sli¬ mak obejmuje slimacznice na calej swej dlugosci. Jak¬ kolwiek sila przenoszona przez tego rodzaju przekladnie jest znacznie wieksza jednakze niewspólmiernie jest wie¬ kszy koszt wytwarzania takiego regulatora.Znane regulatory luzów z przekladnia slimakowa* po¬ wsiadaja kola zebate symetryczne do plaszczyzny lezacej promieniowo w osi walka a prostopadlej do osi slima¬ ka. Daje to korzysc uproszczonego wytwarzania a takze umozliwia zastosowanie pojedynczego regulatora zarów¬ no po prawej, czy po lewej stronie pojazdu. Jednakze w zwiazku z powiekszaniem sie pojazdów i zwieksze¬ niem obciazenia kól, stalo sie konieczne zwiekszenie si¬ ly hamowania przenoszonej przez slimak i kolo slima¬ kowe i zwiekszenie zdolnosci regulatora do przenosze¬ nia sily bez zwiekszenia jego zewnetrznych wymiarów oraz bez zmiany jego przelozenia.Celem niniejszego wynalazku jest zbudowanie ulep¬ szonego regulatora luzów opisanego powyzej typu, zdol¬ nego do przenoszenia wiekszych sil hamowania, który nie bylby drozszy w produkcji i nie posiadalby zwiek¬ szonych zewnetrznych wymiarów w porównaniu z regu¬ latorem znanym. 5 Cel ten osiagnieto zgodnie z wynalazkiem w ten spo¬ sób, ze zeby slimaka i kola slimakowego w plaszczyz¬ nie przekroju przechodzacej przez os slimaka prosto¬ padle do osi wspomnianego walka posiadaja ksztalt nie¬ symetryczny. Sasiednie powierzchnie boczne wymienio- 10 nych zebów, które stykaja sie, gdy regulator luzów prze¬ nosi sile hamujaca, tworza mniejszy kat z linia prosta lezaca w podanej powyzej plaszczyznie, a prostopadla do osi slimaka i przechodzaca przez srodek kola, niz odpowiednio sasiednie boczne powierzchnie zebów sty- 15 kajacych sie, gdy regulator sily hamujacej nie przenosi.Korzystnie, powierzchnie boczne zebów, które styka¬ ja sie gdy regulator przenosi sile hamowania tworza z plaszczyzna prostopadla do osi slimaka lezaca w osi walka krzywkowego kat zawarty miedzy 13° i 17°, 20 a powierzchnie boczne zebów, które stykaja sie gdy re¬ gulator sily nie przenosi itworzy z ta plaszczyzna kat za¬ warty miedzy 37° i 43°.Wynalazek jest przedstawiony w przykladzie wykona¬ nia na zalaczonym rysunku, na którym fig. 1 przedsta- 25 wia regulator luzów wedlug wynalazku, czesciowo w pio¬ nowym przekroju, fig. 2 — powiekszony, czesciowy wi¬ dok przekroju w plaszczyznie osi slimaka prostopadlej do osi kola slimakowego zarysu zazebiajacych sie zebów slimaka i kola slimakowego. 30 Regulator luzów wedlug wynalazku sklada sie z dzwig- €343663436 ni hamulcowej tworzacej element mechanicznego ukladu hamulcowego i zawiera korpus 1 z wydluzonym ramie¬ niem 2 zaopatrzonym w otwór 3 do wahliwego polacze¬ nia z uruchamiajacym hamulec ciegnem nie pokazanym na rysunku. Korpus 1 zaopatrzony jest w pierscien two¬ rzacy kolo slimakowe 4 zamontowany obrotowo i po¬ siadajacy wewnetrzny wielowypust 5, do polaczenia w konwencjonalny sposób z uruchamiajacym hamulce wal¬ kiem krzywkowym nie uwidocznionym na rysunku. Po¬ laczenie takie zabezpiecza przed obrotem kolo slima¬ kowe wzgledem walka krzywkowego. Dzwignia hamul¬ cowa zamontowana jest z mozliwoscia wahania sie wo¬ kól osi walka krzywkowego, który czesciowo obraca sie dokola swej osi celem uruchomienia lub zwolnienia ha¬ mulca.Korpus 1 zawiera takze wybrabie 6 odpowiednie do slimaka 7, który jest stale zazebiony z kolem slimako¬ wym 4. Slimak 7 jest trwale osadzony na walku 8, ulo- zyskowanym obrotowo w otworach 9 i 10 korpusu 1.Jeden koniec walka 8 wystajac poza korpus 1 tworzy wielokatna glówke 11 odpowiednia do stosowania klu¬ cza lub innego narzedzia do recznego obrotu walka 8.Obrót walka 8 i slimaka 7 powoduje obrót kola slima¬ kowego 4 w stosunku do korpusu 1 celem nastawienia polozenia kola slimakowego 4 i walka krzywkowego w stosunku do dzwigni hamulcowej i ciegna, dolaczonego do wydluzonej czesci 2 korpusu. W ten sposób kazdy luz moze byc prosto eliminowany lub ustawiony w od¬ powiednich granicach.Podkladki uszczelniajace 12 i 13 zapewniaja zabez¬ pieczenie od wnikania kurzu i wody do otworów 9 i 10.Plytki metalowe 14 przylegaja do kazdej strony kor¬ pusu 1 i utrzymywane sa w odpowiednim polaczeniu przy pomocy nitów 15 osadzonych w otworach korpu¬ su 1. Jak uwidoczniono na czesci owym przekroju fig. 1 i fig. 2 zazebiajace sie zeby slimaka 7 i kola slimako¬ wego 4 maja niesymetryczny ksztalt.Okreslenie „zeby" jakie zostalo uzyte w opisie ozna¬ cza spiralny lub srubowy gwint, jaki naciety jest na slimaku oraz odpowiednio na kole slimakowym. Slimak 7 posiada najkorzystniej pojedynczy srubowy zab, któ¬ ry moze wspólpracowac z zebami wielokrotnymi kola slimakowego. Na rysunku czesci pokazane w przekroju przedstawione sa w plaszczyznie przekroju lezacej w osi obrotu slimaka 7, prostopadlej do osi obrotu kola slimakowego i walka krzywkowego. Czesci przedstawio¬ ne sa w polozeniu, które powstaje, gdy regulator prze¬ nosi sile hamowania.Podczas uruchamiania hamulca dzwignia hamulcowa obraca sie w kierunku wskazanym strzalka na wydlu¬ zonej czesci' 2 korpusu i wtedy boczne powierzchnie ze¬ ba slimaka oznaczone odnosnikiem 19 zazebiaja sie z boczna powierzchnia zeba kola slimakowego, oznaczo¬ na odnosnikiem 16.Jak mozna stwierdzic, te dwie powierzchnie boczne 19 i 16 tworza z plaszczyzna prostopadla do osi walka slimakowego 8 'przechodzaca odpowiednio przez os uru¬ chamiajacego hamulec walka krzywkowego kat zawarty 5 najkorzystniej miedzy 13° i 17° to jest okolo 15°. Tak maly kat jest konieczny w celu unikniecia powstania miejscowych sil dazacych do rozsuniecia slimaka 7 i ko¬ la slimakowego 4 od siebie, gdy regulator luzów przeno¬ si duza isile hamowania. Sasiednie powierzchnie boczne 10 zebów slimaka 7 i kola slimakowego 4 stykajace sie, gdy regulator nie przenosi sil hamujacych, oznaczone sa odpowiednio 17 i 18. Jak mozna stwierdzic powierz¬ chnie 17 • i 18 tworza zasadniczo wiekszy kat z plasz¬ czyzna prostopadla do osi slimaka 7. Kat ten najkorzyst- 15 niej zawarty jest miedzy 37° i 43° i wynosi okolo 40°.Tak wiec w przedstawionym regulatorze luzów sila ha¬ mowania, która moze byc przenoszona, moze byc za¬ sadniczo zwiekszana (w porównaniu z konwencjonalnym regulatorem posiadajacym symetrycznie nacinana prze- 20 kladnie slimakowa) bez niebezpieczenstwa zlamania ze¬ bów slimaka 7 i kola slimakowego 4.Wzrost wielkosci przenoszonej sily hamowania w re¬ gulatorze wedlug wynalazku jest okolo 50% bez zwiek¬ szenia wymiarów przekladni slimakowej. Oczywiscie w 25 kierunku zwalniania, hamulca wielkosc sily przenoszo¬ nej jest zmniejszona z powodu zwiekszonych sil doosio- wym, które wzrastaja wraz z katem powierzchni 17 i 18.Nie jest to wada, poniewaz sily zwalniajace hamulec nie sa duze. PL