Przedmiotem wzoru uzytkowego jest rura do transportu materialów pod¬ sadzkowych, stosowana do budowy rurociagów dla podsadzki plynnej, rurociagów technologicznych z duza zawartoscia czesci stalych, a takze do hydrotransportu wszelkiego rodzaju zwiazków chemicznych na które jest odporny polietylen, glów¬ nie w zakladach górniczych.Dotychczas do budowy rurociagów podsadzkowych stosowane sa glównie gruboscienne rury stalowe wedlug PN-G-44081:1976. Stosowane sa takze, acz¬ kolwiek w znacznie mniejszym zakresie rury stalowo-ceramiczne wg PN-G- X4051:1975. W ostatnich czasach pojawily sie takze rury z wewnetrzna wkladka bazaltowa oraz rury stalowe z wykladka gumowa Jednakze niektóre nowe roz¬ wiazania napotykaja na okreslone trudnosci w szerokim ich stosowaniu w górnic¬ twie podziemnym z powodu wysokich koszty wytworzenia jak w przypadku rur z wykladka ceramiczna lub bazaltowa albo niezadowalajacych parametrów wytrzy¬ malosciowych, jak w przypadku rur z wykladka gumowa Znana jest ze zgloszenia wzoru uzytkowego nr 106463 konstrukcja ruro¬ ciagu podsadzkowego, stosowanego zwlaszcza w górniczych instalacjach pod¬ sadzki plynnej, zbudowana z rur stalowych. Rurociag zawiera konsole wsporcze i kompensatory. Kazdy kompensator ma rure zewnetrzna wyposazona na swym swobodnym koncu w cylindryczna tuleje z kolnierzem, polaczona drugim koncem poprzez rure stozkowa z rurociagiem. Do wnetrza rury zewnetrznej zachodzi rura wewnetrzna posiadajaca osadzona przesuwnie cylindryczna tuleje z kolnierzem.Cylindryczna tuleja dociska pakiet uszczelniajacy do czolowej scianki rury ze-2 wnetrznej, a rura wewnetrzna kompensatora wykonana jest ze stali nierdzewnej.Stosowanie w rurociagach podsadzkowych ksztaltowanych stozkowo rur stalo¬ wych, czesto z nierdzewnych materialów jest kosztowne i nie zwieksza wyraznie niezawodnosci rurociagu.W tego typu instalacjach podsadzkowych stosowane sa równiez rozwiazania konstrukcyjne, majace na celu zwiekszenie bezawaryjnej pracy rurociagu. Takimi rozwiazaniami sa znane ze zgloszenia wzoru uzytkowego nr 105772 i wynalazku nr 286460 konstrukcje rurociagów, w których polozono nacisk na korzystne wyprofilowanie wewnetrznych przekrojów rur dla utworzenia samoczynnego loza z kamienia zabezpieczajacego konstrukcje rurociagu i rury przed uszkodzeniami udarowymi.Ponadto znane sa ze zgloszenia wynalazku nr 333874, termoplastyczne produkty kompozytowe i sposób wykladania rurociagu wykladzina w którym rura zostaje uzdatniona za pomoca rurowej wykladziny, wprowadzanej do rury w postaci skurczonej, a nastepnie rozszerzonej do kontaktu ze sciana rury i utwardzonej dla utrzymania tej postaci. Wykladzina zawiera kompozytowy material utworzony przez dzianie, splatanie lub tkanie pakul wzajemnie wymieszanych wlókien termoplastycznych i wlókien wzmacniajacych, przy czym wykladzina jest ogrzewana podczas zakladania do rury dla stopienia tworzywa termoplastycznego.W znanej z monografii Andrzeja Kuliczkowskiego „Problemy bezodkrywko- wej odnowy przewodów kanalizacyjnych", Politechnika Swietokrzyska 1998r. technologii Swagelining opracowanej w Wielkiej Brytanii, wprowadza sie do kana¬ lu poddawanego zabiegowi renowacji nowy przewód kanalizacyjny z polietylenu PE-HD, którego przekrój poprzeczny zostaje zmniejszony podczas wprowadzania go do kanalu w specjalnym urzadzeniu. Przekrój zmniejsza sie po to, aby móc la¬ two taka rure przeciagnac do studzienki koncowej. Zmniejszenie przekroju doko¬ nuje sie wskutek procesu termicznomechanicznego. W specjalnie skonstruowa¬ nym urzadzeniu wystepuje komora cieplna, przez która przeprowadza sie prze¬ wód polietylenowy. Cieplo uzyskuje sie z grzejnika gazowego-propanowego 0- 100°C, a specjalne urzadzenie wywoluje cyrkulacje powietrza w komorze cieplnej.Rura PE-HD ogrzewana jest w temperaturze 70°C. Na wyjsciu znajduje sie urzaL- dzenie redukujace srednic- kanalu o ok 10% Czas w iakim rura oowracs do3 swojego pierwotnego przekroju dociskajac swoja zewnetrzna powierzchnia do wewnetrznej powierzchni kanalu poddawanego zabiegowi renowacji, wynosi okolo 24 godziny. Tempo przemieszczania rury PE-HD wynosi okolo 1,0-1,5 m/min.Technologia ta stosowana jest dla kanalów o srednicach 50 - 500 mm.Oprócz technologii Swagelining stosowana bywa takze technologia Roli- down rózniaca sie od poprzedniej tym, ze przewód polietylenowy poddawany jest tylko obróbce mechanicznej w specjalnie w tym celu skonstruowanym urzadzeniu zawierajacym walce zgniatajace rure. Po wprowadzeniu przewodu do kanalu do¬ prowadza sie nastepnie do niego wode pod cisnieniem, powodujaca powrót rury do swojej pierwotnej srednicy.Istota wzoru uzytkowego jest dwuwarstwowa rura do transportu materialów podsadzkowych zawierajaca okolnierzowana sztywna rure zewnetrzna i elastycz¬ na rure wewnetrzna korzystnie polietylenowa ciasno wpasowana we wnetrzu ru¬ ry zewnetrznej, przy czym rura elastyczna wystaje poza kolnierz sztywnej rury ze¬ wnetrznej na dlugosc do 20 mm.Rura podsadzkowa wedlug wzoru przeznaczona jest do budowy rurocia¬ gów dla podsadzki plynnej oraz transportu agresywnych wód technologicznych z duza zawartoscia czesci stalych, szczególnie w sytuacji zastosowania wysokich cisnien - do 10 MPa. Rura z wykladka polietylenowa charakteryzuje sie z uwagi na niskie opory przeplywu duza odpornoscia na scieranie i odpornoscia we¬ wnetrznej powierzchni na korozje i agresywne czynniki chemiczne zawarte w wo¬ dach zarobowych. Zastosowanie tworzywa polietylenowego znacznie zwieksza zywotnosc rury w porównaniu z rurami stalowymi bez wykladki przy zapewnieniu podobnych a nawet wiekszych wartosci wytrzymalosciowych, a jej konstrukcja za¬ pewnia szczelne polaczenie rurociagu i prosty montazu i demontaz.Przedmiot wzoru uzytkowego uwidoczniono w przykladzie na rysunku, który przedstawia przekrój osiowy rury podsadzkowej.Zewnetrzna^ warstwe rury podsadzkowej stanowi rura stalowa 1_ z przyspawanymi na koncach pierscieniami 2 i luznym; kolnierzami 3 do laczenia odcinków rurociagu. Wewnatrz oslonowej rury stalowej znajduje sie ciasno wpasowana rura polietylenowa 4. Konce rury 4 wystaja poza obrys rury stalowej na dlugosc maksymalnie 20 mm i w momencie laczenia rurociagu stanowia.4 czesciowo uszczelnienie polaczenia.Metoda wykonania rury dla transportu podsadzki górniczej polega na wciagnieciu do przygotowanej rury 1 (lub szeregu rur) stalowych rury polietylenowej 4 na stanowisku do wciagania. Przed wciaganiem rure polietylenowa mocuje sie w glowicy, do której zaczepia sie liny z hakiem od kolowrotu. Lina w tym przypadku przechodzi przez rure stalowa. Natomiast rure stalowa przykreca sie do blachy mocujacej w celu jej uchwycenia i zabezpieczenia przed przesuwaniem. Wciaganie realizowane jest w ten sposób, ze najpierw prze¬ ciaga sie rure polietylenowa przez kalibrator, w którym nastepuje zmniejszenie srednicy zewnetrznej rury przy tym wystepuje takze nieznaczne jej wydluzenie, a nastepnie wciaga sie do rury stalowej, gdzie wciagnieta rura rozpreza sie i po uplywie czasu ciasno przylega do rury stalowej. Wazna cecha tego procesu jest to, ze w calosci przebiega w temperaturze otoczenia.W konkretnych przykladach wykonania rury podsadzkowe skladaja sie z zewnetrznej okolnierzowanej rury stalowej wykonanej wg PN-M-74219:1980 lub PN-H-74244:1979 oraz wewnetrznej rury polietylenowej w szeregach wymiaro¬ wych od SDR41 do SDR11. I na przyklad, dla rury stalowej o przekroju 406X10 mm z rura polietylenowa po wciagnieciu o przekroju 406X10 mm, srednica we¬ wnetrzna pierscienia kalibrujacego wynosi 366 mm, w efekcie koncowym srednica wewnetrzna rury warstwowej wynosi 386 mm. W innym przypadku z zastosowa¬ niem stalowej rury o przekroju 219X6,3 mm, stosuje sie rure polietylenowa o prze¬ kroju 216 X 5,5 mm, przy srednicy wewnetrznej pierscienia kalibrujacego wyno¬ szacej 191 mm. Otrzymuje sie w tym przypadku rure dwuwarstwowa o srednicy wewnetrznej równej okolo 196 mm. Rury wedlug wzoru moga byc stosowane w zaleznosci od zastosowanej zewnetrznej rury stalowej nawet przy cisnieniu do¬ chodzacym do 10 MPa i temperaturze medium do 60 °C. Okres eksploatacji rury z wkladka polietylenowa jest co najmniej dwukrotnie dluzszy od standardowych rur stalowych. Przykladowo dla podsadzki plynnej wytarcie scianki wielkosci 6mm rury wedlug wzoru odpowiada wytarciu scianki rury stalowej wielkosci 20mm.A_ dr inz. Jerzy Lampart1110 19 k0p PL PL