Opublikowano: 30.VI.1970 59927 KI. 42 m4, 7/16 MKP ^06g tU6 UKO 681.335,513 Twórca wynalazku: inz. Marian Kotarski Wlasciciel patentu: Dowództwo Wojsk Lotniczych (Instytut Technicz¬ ny Wojsk Lotniczych), Warszawa (Polska) Elektromechaniczny uklad mnozacy Przedmiotem wynalazku jest elektromechaniczny uklad mmozacy, zbudowany na silniku prostolinio¬ wym pradu stalego, sluzacy jako czlon mnozacy w analogowych maszynach liczacych. W projekto¬ waniu analogowych maszyn liczacych nasuwa sie podstawowy problem doboru czlonów realizuja¬ cych dzialania skladowe. Zagadnienie to kompli¬ kuje sie przy zalozeniu dokladnosci calkowitej urzadzania wyzszej od l*Vo a zwlaszcza gdy ana¬ lizowane funkcje posiadaja stosunkowo wolny przebieg zmian. W takich przypadkach stasuje sie elektromechaniczne uklady mnozace na silni¬ kach obrotowych. Uklady te posiadaja szereg -wad, ze wzgledu na skoimplikowiana konstrukcje (prze¬ kladnie zebate, lozyska, styki, szczotki itp.) oraz wymagaja stosowania skomplikowanych potenicjo;- metrów wieloobrotowych, które maja ograniczone mozliwosci wykonawcze pod wzgledem dokladno¬ sci i dlugosci roboczej. W zwiazku z tym uklady mnozace na silnikach obrotowych maja ograni¬ czona dokladnosc i szybkosc dzialania (^ 1 Hz).Celem wynalazku jest zbudowanie elektrome¬ chanicznego ukladu mnozacego, posiadajacego pro¬ sta konstrukcje i taniego w 'budowie, ojdzniaczaja- oego sie wysiolka dokladnoscia i szybkoscia dziala¬ nia. Zgodnie z zalozonym celem elektromechanicz¬ ny uklad mnozacy rozwiazano w ten sposób, ze zastosowano znany silnik prostoliniowy pradu sta¬ lego na którym bezposrednio zamocowano poten¬ cjometry liniowe, których styki ruchome, zbiera¬ jace napiecie z potencjometrów sa bezposrednio 20 25 30 zwiazane z cewka ruchoma silnika prostoliniowe¬ go i wraz z nia przemieszczaja sie ruchem prosto¬ liniowym.Wynalazek j'est blizej objasniony na schemacie elektromechanicznego ukladu mnozacego przed¬ stawionego* ma rysunku. W -ukladzie tym styk ru¬ chomy S4 potencjometru odniesienia Pt oraz styk ruchomy S2 potencjometru funkcjonalnego P2 sa trwale zwiazane z cewka ruchoma C silnika pro¬ stoliniowego SP i wraz z nia przemieszczaja sie ruchem prostoliniowym wymuszonym sygnalem wejsciowym XA. Napiecie wejsciowe Xt po wzmoc¬ nieniu do. odpowiedniego poziomu we wzmacnia¬ czu W steruje cewka ruchoma C silnika prostoli¬ niowego. Dzieki odpowiedniemu polaczeniu cewka ruchoma przemieszcza sie w takim kierunku aby styk ruchomy Si zbieral napiecie Uo^Kj. Poten¬ cjometr odniesienia Pj jest zasilony napieciem odniesienia E0 = const. Drugie napiecie wejsciowe X2 jest podawane na jeden koniec potencjometra P2 i przez wzmacniacz operacyjny —1 na drugi koniec potencjometru. Wzmacniacz operacyjny za¬ stosowano w celu uzyskania wlasciwego znaku wyniku mnozenia (-|- lub —). Polozenie styku S2 jest takie samo jak St, w wyniku tego naciecia wyjsciowe Y zdejmowane z potencjometra P2 okreslone jest równaniem 1 E0 gdzie E = oonisL 5992759927 Zamocowujac na silniku dodatkowe potencjome¬ try P$ P4 itd. (jak pokazano na rysunku linia prze¬ rywana) zasilajac je napieciami X3, X4 itd. mozna z tych potencjometrów zbierac napiecie wyjsciowe Y2, Y3 itd. czyli mozna uzyskac mnozenie kilku wartosci (X2, X8, ..., Xn) razy Xi.Takie rozwiazanie elektromechanicznego ukladu mnozacego pozwolilo na 'Unikniecie kosztownych przekladni zebatych, wyeliminowanie luzów a tak¬ ze na stosowanie do wykonywania mnozenia poten¬ cjometrów liniowych o wysokiej dokladnosci oraz o identycznej budowie.Duza sila napedowa silnika przy malym mo¬ mencie bezwladnosci mechanicznej cewki rucho¬ mej, pozwala na osiagniecie podwyzszonych wlas¬ ciwosci dynamicznych ukladu mnozacego. Dlu¬ gosc robocza silnika i potencj'ometrów liniowych mozna dobierac odpowiednio dla zapewnienia za¬ danej klasy dokladnosci dzialania ukladu.Opisany uklad mnozacy posiada konstrukcje prosta, jest latwo rozbieralny, pracuje pewnie i po¬ siada wieksza dokladnosc i szybkosc liczenia od ukladów na silnikach obrotowych. Prostota budo¬ wy czyni uklad ekonomicznym i wygodnym w eksploatacji. Dla dlugosci roboczej 'potencjometrów wynoszacej 20 cm uzyskano dokladnosc liczenia ^¦0,l°/o przy szybkosci zmian napiec wejsciowych 5 ^4 Hz. PL